عنوان:

مسوولیت مدنی ناشی از نقض حریم خصوصی

 

فهرست مطالب:

 

چکیده: ۱

مقدمه. ۲

فصل اول ـ مفاهیم و مبانی.. ۶

مبحث اول: مفهوم و مبانی حمایت از حریم خصوصی.. ۶

گفتار اوّل ـ مفهوم حریم خصوصی.. ۶

الف ـ معنای لغوی حریم خصوصی.. ۸

ب ـ معانی اصطلاحی حریم خصوصی.. ۹

۱ـ نظریه پردازان.. ۹

۲ـ منشور حریم خصوصی استرالیا ۱۰

۳ـ کنفرانس نروژ. ۱۱

۴ـ شورای اروپا ۱۱

۵ـ کمیته یانگر انگلستان.. ۱۱

۶ـ کمیته کلکوت انگلستان.. ۱۱

گفتار دوم: مبانی حمایت از حریم خصوصی.. ۱۲

الف ـ مبانی کلی حمایت از حریم خصوصی.. ۱۲

۱ـ حمایت حریم خصوصی ناظر به حمایت از شخصیت انسانی.. ۱۳

۲ـ حمایت حریم خصوصی ناظر به حمایت از مالکیت… ۱۴

۳ـ حمایت از حریم خصوصی ناظر به حمایت از حیثیت افراد. ۱۷

ب ـ مبانی فرعی حمایت از حریم خصوصی.. ۱۸

۱ـ مبانی حقوق بشری.. ۱۸

۲ـ مبانی مرتبط با کرامت انسانی.. ۱۹

۳ـ مبانی فطری.. ۱۹

مبحث دوم ـ منابع حمایتی حریم خصوصی.. ۱۹

گفتار اول ـ اسناد بین المللی حمایت از حریم خصوصی.. ۲۰

الف ـ اعلامیه جهانی حقوق بشر. ۲۰

ب ـ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی.. ۲۱

ج ـ کنوانسیون اروپایی حقوق بشر. ۲۲

د ـ گزارش دبیر کل سازمان ملل متحد در سال ۱۹۷۶٫ ۲۲

هـ ـ تصویب بیانیه اصول و برنامه اقدام. ۲۲

گفتار دوم ـ حقوق اروپایی در حمایت از حریم خصوصی.. ۲۳

الف ـ تجربه انگلستان در حمایت از حریم خصوصی.. ۲۳

ب ـ قوانین فرانسه در حمایت از حریم خصوصی.. ۲۴

ج ـ قوانین جمهوری فدرال آلمان در حمایت از حریم خصوصی.. ۲۵

د ـ قوانین بلژیک در حمایت از حریم خصوصی.. ۲۶

هـ ـ قوانین سوئیس در حمایت از حریم خصوصی.. ۲۷

و ـ قوانین هلند در حمایت از حریم خصوصی.. ۲۷

گفتار سوم ـ حقوق اسلام در حمایت از حریم خصوصی.. ۲۸

الف ـ ممنوعیت تجسس و تفتیش… ۲۸

ب ـ ممنوعیت ورود به منازل بدون اذن.. ۳۳

ج ـ ممنوعیت استراق بصر. ۳۶

دـ ممنوعیت استراق سمع.. ۳۷

هـ ـ ممنوعیت بدگمانی.. ۳۸

و ـ ممنوعیت غیبت… ۴۰

ز ـ ممنوعیت اشاعه فحشا و هتک ستر. ۴۱

ح ـ ممنوعیت خیانت در امانت… ۴۲

ط ـ ممنوعیت دشنام (سبّ) و هجو و قذف.. ۴۴

ی ـ ممنوعیت سرقت و دزدی.. ۴۵

گفتار چهارم: منابع حمایت از حریم خصوصی در حقوق موضوعه ایران.. ۴۶

الف ـ قانون اساسی.. ۴۶

ب ـ قانون مسوولیت مدنی.. ۴۹

ج ـ قانون مجازات اسلامی.. ۵۱

د  ـ قانون آئین دادرسی کیفری.. ۵۴

هـ  ـ قانون مطبوعات… ۵۶

و  ـ قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان.. ۵۷

ز ـ قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی.. ۵۷

ح ـ قانون ثبت علائم و اختراعات و طرحهای صنعتی.. ۵۸

ط ـ قانون نحوه مجازات اشخاصی که در امور سمعی و بصری فعالیتهای غیرمجاز می نمایند.. ۵۸

ی ـ سایر قوانین مرتبط.. ۵۹

۱ـ ماده واحده احترام به آزادیهای مشروع و حفظ حقوق شهروندی.. ۵۹

۲ـ قانون تشکیل شرکت پست جمهوری اسلامی ایران.. ۶۰

۳ـ قانون وکالت… ۶۰

۴ـ قانون کانون کارشناسان رسمی دادگستری.. ۶۰

۵ـ آئین نامه مترجمان رسمی.. ۶۰

گفتار پنجم ـ موارد تهدید کننده حریم خصوصی.. ۶۱

الف ـ فن آوری.. ۶۲

۱ـ تقویت… ۶۲

۲ـ عادی سازی.. ۶۲

۳ـ تصعید.. ۶۳

ب ـ دولتها ۶۳

ج ـ بخش خصوصی.. ۶۴

فصل دوم ـ موارد نقض حریم خصوصی و شرایط تحقق مسوولیت… ۶۶

مبحث اول ـ موارد نقض حریم خصوصی.. ۶۶

گفتار اول ـ موارد نقض حریم خصوصی جسمانی.. ۶۶

الف ـ نقض حریم خصوصی جسمانی از سوی اشخاص خصوصی.. ۶۷

ب ـ نقض حریم خصوصی جسمانی از سوی دولتها ۶۸

۱ـ تفتیش عقیده. ۶۸

۲ـ بازداشت و تفتیش افراد. ۷۰

۳ـ بازرسی داخل بدن.. ۷۴

۱ـ۳ـ آزمایش خون.. ۷۵

۲ـ۳ـ معاینه داخلی و جراحی.. ۷۵

۳ـ۳ـ شستشوی معده. ۷۵

۴ـ۳ـ بیومتریکس… ۷۶

گفتار دوم ـ مواد نقض حریم منزل و خلوت افراد. ۷۷

الف ـ انواع ورود. ۷۷

۱ـ ورود فیزیکی  به منزل و خلوت… ۷۸

۲ـ ورود غیرفیزیکی به منزل و خلوت… ۷۸

ب ـ ورود به حریم منزل و خلوتگاه افراد. ۷۹

ج ـ حمایت از حریم منزل و خلوتگاه در نظام حقوقی ایران.. ۸۱

۱ـ ورود افراد غیرحکومتی به منزل و خلوت افراد. ۸۲

۲ـ ورود افراد حکومتی به منزل و خلوت افراد. ۸۳

گفتار سوم ـ موارد نقض حریم خصوصی اطلاعات… ۸۶

الف ـ حریم اطلاعات شخصی و اصول حاکم بر حمایت از اطلاعات شخصی.. ۸۷

اصل اول ـ جمع آوری داده های شخصی.. ۸۹

اصل دوم ـ استفاده از داده ها و اطلاعات شخصی.. ۸۹

اصل سوم ـ به گردش انداختن داده های شخصی.. ۸۹

اصل چهارم ـ نگهداری داده ها و اطلاعات… ۹۰

اصل پنجم ـ دسترسی به داده ها و اطلاعات شخصی و تصحیح داده های نادرست… ۹۰

۱ـ موارد نقض حریم خصوصی پیرامون تکثیر و توزیع عکسها و فیملهای خصوصی و خانوادگی.. ۹۱

۲ـ موارد نقض حریم خصوصی پیرامون اطلاعات پزشکی.. ۹۲

۳ـ موارد نقض حریم خصوصی پیرامون اسرار و اطلاعات وکالتی.. ۹۴

۴ـ موارد نقض حریم خصوصی پیرامون اطلاعات تجاری.. ۹۸

ب ـ حریم خصوصی در فعالیتهای رسانه ای.. ۱۰۰

۱ـ آزادی بیان و مطبوعات… ۱۰۱

۲ـ آزادی بیان و رادیو و تلویزیون.. ۱۰۳

۳ـ آزادی بیان و شبکه های رایانه ای ملی و بین المللی.. ۱۰۶

۴ـ آزادی بیان و نوارهای صوتی، ویدئویی، سی دی ها و دیسکتهای رایانه ای.. ۱۰۸

ج ـ حریم خصوصی متقاضیان کار و کارکنان.. ۱۰۹

گفتار چهارم ـ موارد نقض حریم خصوصی ارتباطات… ۱۱۱

الف ـ ارتباطات دور. ۱۱۲

۱ـ ارتباط از طریق پست… ۱۱۲

۲ـ ارتباط از طریق تلفن.. ۱۱۵

۳ـ ارتباط از طریق تلگراف.. ۱۱۷

۴ـ ارتباط از طریق بی سیم. ۱۱۸

ب ـ ارتباطات نزدیک… ۱۱۹

۱ـ ارتباطات جنسی.. ۱۱۹

۲ـ ارتباطات کلامی.. ۱۲۱

۳ ـ ارتباطات از طریق ایماء و اشاره. ۱۲۲

ج ـ ارتباطات الکترونیکی.. ۱۲۲

۱ـ اینترنت… ۱۲۳

۲ـ ایمیل یا پست الکترونیکی.. ۱۲۴

مبحث دوم ـ شرایط تحقق مسوولیت مدنی ناشی از نقض حریم خصوصی.. ۱۲۵

گفتار اول ـ مبانی مسؤولیت مدنی ناشی از نقض حریم خصوصی.. ۱۲۶

الف ـ مفهوم مسوولیت مدنی.. ۱۲۶

ب ـ مبانی نظری مسوولیت مدنی.. ۱۲۷

۱ ـ نظریه تقصیر شخصی.. ۱۲۷

۲ـ نظریه تقصیر نوعی.. ۱۲۸

۳ـ نظریه خطر. ۱۲۹

۴ـ نظریه مختلط.. ۱۳۱

۵ـ نظریه تضمین حق.. ۱۳۱

۶ ـ نظریه استناد عرفی.. ۱۳۲

۷ ـ  حقوق اسلام. ۱۳۳

ج ـ ‌مبانی مسؤولیت مدنی در حقوق موضوعۀ ایران.. ۱۳۴

د ـ مبنای مسوولیت مدنی در این تحقیق.. ۱۳۶

گفتار دوم ـ ارکان مسوولیت مدنی ناشی از نقض حریم خصوصی.. ۱۳۸

الف ـ فعل زیانبار و تقصیر. ۱۳۸

۱ ـ انجام فعل زیانبار. ۱۳۹

۲ـ نامشروع بودن فعل زیانبار. ۱۴۰

۳ـ عنوانهای معاف کننده. ۱۴۱

۴ ـ ‌تقصیر. ۱۴۳

ب ـ ورود ضرر مادی یا معنوی.. ۱۴۵

۱ـ مفهوم ضرر. ۱۴۵

۲ـ مفهوم ضرر ناشی از نقض حریم خصوصی.. ۱۴۷

۳ـ اقسام ضرر ناشی از نقض حریم خصوصی.. ۱۴۸

۱ـ۳ـ ضرر مالی یا مادی.. ۱۴۸

۲ـ۳ ضرر معنوی.. ۱۵۰

۴ـ شرایط ضرر قابل جبران در نقض حریم خصوصی.. ۱۵۲

۱ـ۴ ـ مسلم بودن ضرر. ۱۵۲

۲ـ۴ـ مستقیم بودن ضرر. ۱۵۳

۳ـ۴ ضرر باید جبران نشده باشد.. ۱۵۴

ج ـ رابطه سببیت… ۱۵۵

فصل سوم ـ شیوه های جبران ضرر در نقض حریم خصوصی و ارزیابی انواع مختلف ضرر. ۱۵۶

مبحث اول ـ شیوه های جبران ضرر در نقض حریم خصوصی.. ۱۵۶

گفتار اول ـ شیوه های جبران ضرر در نقض حریم خصوصی اشخاص حقیقی.. ۱۵۶

الف ـ اصل لزوم جبران کامل ضرر. ۱۵۷

ب ـ اصل لزوم مناسب بودن شیوه های جبران با ضرر وارده. ۱۵۸

ج ـ اهداف تعیین شیوه های جبران ضرر. ۱۵۸

گفتار دوم ـ انواع شیوه های جبران ضرر اشخاص حقیقی.. ۱۶۰

الف ـ شیوه های جبران مالی.. ۱۶۰

ب ـ شیوه های جبران غیرمالی.. ۱۶۳

۱ ـ جمع آوری اثر زیانبار و جلوگیری از نشر و پخش عرضۀ آن.. ۱۶۳

۲ـ اعاده وضع به حالت سابق.. ۱۶۵

۳ـ الزام به عذرخواهی.. ۱۶۶

۴ـ توسل به قوای قضائی و خسارت تنبیهی یا کیفری.. ۱۶۷

۵ ـ درج حکم محکومیت خوانده در مطبوعات… ۱۶۹

۶ ـ خسارت اسمی یا نمادین یا سمبلیک… ۱۷۰

۷ ـ پاسخگویی.. ۱۷۱

۸ـ اعاده حیثیت… ۱۷۴

گفتار سوم: شیوه های جبران ضرر در نقض حریم خصوصی اشخاص حقوقی.. ۱۷۶

الف ـ اقسام شخص حقوقی.. ۱۷۶

۱ـ اشخاص حقوقی موضوع حقوق عمومی.. ۱۷۶

۱ـ۱ـ دولت داخلی.. ۱۷۶

۲ـ۱ـ دولت خارجی.. ۱۷۷

۲ـ اشخاص حقوقی موضوع حقوق خصوصی.. ۱۷۸

۱ـ ۲ـ شرکتهای تجاری.. ۱۷۸

۲ـ۲ـ مؤسسات غیرتجاری.. ۱۷۹

ب ـ حقوق و تکالیف اشخاص حقوقی.. ۱۷۹

ج ـ انواع شیوه های جبران ضرر به اشخاص حقوقی.. ۱۸۱

۱ـ شیوه های جبران مالی ضرر. ۱۸۱

۲ـ شیوه های جبران غیرمالی ضرر. ۱۸۴

۱ـ۲ـ معذرت خواهی کتبی یا شفاهی.. ۱۸۴

۲ـ۲ـ اظهار تأسف… ۱۸۵

۳ـ۲ـ تنبیه مرتکب عمل خلاف حقوق.. ۱۸۵

۴ـ۲ـ احترام به پرچم و علائم رسمی.. ۱۸۵

۵ـ۲ـ شناسایی عمل خلاف.. ۱۸۶

۶ـ۲ـ سایر روشها ۱۸۶

مبحث دوم: ارزیابی انواع مختلف ضرر. ۱۸۶

گفتار اول ـ ارزیابی ضررهای مالی و معنوی.. ۱۸۷

الف ـ ارزیابی خسارت در نقض حریم خصوصی جسمانی.. ۱۸۷

ب ـ ارزیابی خسارت در نقض حریم خصوصی اطلاعات و ارتباطات… ۱۹۱

گفتار دوم ـ اقدامات تأمینی جهت وصول خسارت… ۱۹۵

الف ـ تأمین خواسته. ۱۹۵

۱ـ تأمین خواسته در امور کیفری.. ۱۹۶

۲ـ تأمین خواسته در امور مدنی.. ۱۹۷

ب ـ دستور موقت یا دادرسی فوری.. ۱۹۹

۱ـ اقسام دستور موقت… ۲۰۰

قسم اول ـ توقیف مال.. ۲۰۰

قسم دوم ـ انجام عمل.. ۲۰۱

قسم سوم ـ منع از امری.. ۲۰۱

۲ـ سایر موارد مربوط به دستور موقت… ۲۰۲

نتیجه گیری.. ۲۰۳

فهرست منابع.. ۲۰۶

Abstract. 214

 

چکیده:

حریم خصوصی از مفاهیم مهم در مسائل حقوقی امروزی است. از این روی حمایت از این حق از ضرورت های جدید حقوقی است که با رشد و توسعه فن آوریهای نوین اهمیّت ویژه ای یافته است. حمایت های مدنی از حریم خصوصی و حمایت از افراد در برابر انواع شیوه های نقض آن، بخش جدایی ناپذیر حمایت از حریم خصوصی است. حمایت از این حق، شرایط لازم برای رشد و تکامل شخصیت افراد را فراهم می آورد و به انسانها اجازه می دهد تا در خلوتهای ذاتی یا قراردادی خود، افکار و اعمال خویش را مورد محاسبه قرار دهند. حریم خصوصی با کرامت انسانی ارتباط تنگاتنگ دارد. به همین دلیل، حق حریم خصوصی یکی از مصادیق مهم حقوق بشر شناخته می شود و در بسیاری از اسناد بین المللی راجع به حقوق بشر، نظیر اعلامیه جهانی حقوق بشر، کنوانسیون اروپایی حمایت از حقوق بشر و آزادی های بنیادین، میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی و اعلامیه اسلامی حقوق بشر به غیر قابل تعرض بودن آن تصریح شده است. نظام های حقوقی مختلف جهان به شیوه های گوناگون این حمایتهای مدنی را در قوانین خود اعمال کرده اند. در حقوق ایران علی رغم وجود مبانی جدی و کافی حقوقی برای حمایت از این حق، لیکن تاکنون قانون جامع در این زمینه به تصویب نرسیده است. از این رو حقوق ایران در این رشته از حقوق نیازمند تحول و قانونگذاری است. منابع مسوولیت مدنی ناشی از نقض حریم خصوصی را میتوان در قرآن و فقه و در برخی قوانین مشاهده کرد، ولی قانونی که به صراحت درباره حریم خصوصی و انواع و موارد نقض و شیوه های جبران آن باشد، وجود ندارد. زیان های وارده ناشی از نقض حریم خصوصی در بعضی موارد مادی و در بیشتر موارد معنوی هستند. این خسارات در نتیجه لطمه به جان و یا عواطف و احساسات و آبروی افراد حاصل می شوند که باید به شیوه های مقتضی جبران شوند. ارزیابی انواع مختلف ضررها متفاوت بوده و اقدامات تأمینی برای دریافت و وصول آن، از مسائل مهم به شمار می روند، تا متضرر از نقض حریم خصوصی، بتواند با تمسک و توسل به آنها خسارات وارده بر خود را جبران کند و ضرر غیرقابل جبران نباشد.

کلید واژه: حریم خصوصی، مسئوولیت مدنی، حقوق معنوی، اسرار تجاری، شیوه های جبران، خسارت معنوی.

 

مقدمه

۱- تعریف موضوع

اصطلاح مسوولیت مدنی درزبان حقوق کنونی، نمایانگرمجموع قواعدی است که وارد کنندۀ زیان رابه جبران خسارت زیان دیده ملزم می سازد، ازدیدگاه دیگر،درهر مورد که شخص ، ناگزیر ازجبران خسارت دیگری باشد،می گوینددربرابراو«مسوولیت مدنی»دارد.مسوولیت مدنی ناشی ازنقض حریم خصوصی در قلمروعام مسوولیت مدنی مورد مطالعه قرارمی گیرد. درزندگی اجتماعی،باوجود پدیده های نوین که هر روز برشمارآن افزوده می شود،همواره بیم کج روی برخی ازاستفاده کنندگان این پدیده ها وجود دارد.این کج روی و به عبارت دیگر، سوء استفاده از فن آوریهای مدرن همواره باعث بروز خسارات مادی و معنوی بر اشخاص می شود و مبنای اختلاف و درگیری در جوامع را پایه ریزی می کند.

با آنکه مطالعه تاریخی نشان می دهد مسئله حریم خصوصی کم و بیش در همۀ جوامع مطرح بوده است. اما دغدغۀ حمایت از حریم خصوصی از دغدغه های جدی جوامع و اجتماعات امروز و زاییدۀ تحولات مختلف سده اخیر است که در همه جوامع به وقوع پیوسته یا در حال وقوع است.