تاثیرات تغییرات نامطلوب اقلیمی بر حقوق بشر و ساز و کارهای حقوق بشری در مواجهه با آن

در دهه­های اخیر فعالیت­هایی در سطح جهان صورت گرفته است تا با پدیده «تغییرات اقلیمی زمین» و پیامدهای نامطلوب آن مقابله گردد. این بدان دلیل است که تغییرات نامطلوب اقلیمی چالشی برای همه بشریت و نسل آینده است و علاوه بر تاثیرات جدی زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی، تهدیدی جدی علیه سلامت عمومی و صلح و امنیت انسانی است. همچنین تغییرات نامطلوب اقلیمی طیف وسیعی از حقوق بشر به رسمیت شناخته شده در سطح جهانی، مانند حق نسبت به غذا، حق نسبت به مسکن کافی، حق نسبت به آب و در واقع حق حیات را در معرض تهدید مستقیم قرار می­دهد. به­علاوه تغییرات نامطلوب اقلیمی حق نسبت به کار و نیز حقوق مربوط به معیشت و فرهنگ و مهاجرت و اسکان مجدد، حقوق زنان و کودکان، و حقوق مردمان بومی را تحت تاثیر قرار می­دهد. در همین راستا، این پایان نامه به چگونگی تاثیر تغییرات نامطلوب اقلیمی بر حقوق بشر و تجزیه و تحلیل اسناد حقوق بشری و سایر اسناد بین­المللی که صریحا یا تلویحا به مسئله تغییرات اقلیمی و پیامدهای نامطلوب آن توجه کرده­اند، پرداخته و نقش سازمان­های بین­المللی را در این زمینه مورد نقد و بررسی قرار می­دهد. این پایان نامه نتیجه می­گیرد که با وجود تدوین قواعد اساسی در زمینه مقابله با تغییرات نامطلوب اقلیمی، هنوز دولت­ها و سازمان­های بین­المللی اقدامات لازم و موثر را در پیشگیری از این­گونه تغییرات و آثار نامطلوب آنها بر وضعیت حقوق بشر اتخاذ ننموده­اند. بنابراین ضرورت دارد که دولت­ها و سازمان­های بین­المللی عزم بیشتری را در اجرای قواعد و مقررات موجود در در زمینه مقابله با تغییرات نامطلوب اقلیمی به کار برده و از آثار سوء این تغییرات بر حقوق بشر پیشگیری به عمل آورند. باید به این نکته توجه داشت که پیشگیری از تغییرات نامطلوب اقلیمی و حمایت از حقوق بشر در این چارچوب، در جهت منافع همه ملت­ها و دولت­ها می باشد.

کلید واژه­ها: تغییرات اقلیمی، حقوق بشر، حقوق بین الملل.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                             صفحه

 

فصل اول: مقدمه……………………………………………………………………………………. ۱

 

فصل دوم: کلیات

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۲

مبحث اول: تعریف تغییرات اقلیمی و اقدامات جامعه بین­المللی در مقابله با آن………….. ۱۴

گفتار اول: تبیین مفاهیم مربوط به تغییرات اقلیمی ………………………………………………………. ۱۴

بند اول: تعریف اقلیم …………………………………………………………………………………………………………. ۱۵

بند دوم: تعریف تغییر اقلیم ناپایدار یا گذرا …………………………………………………………………….. ۱۵

بند سوم: تعریف تغییرات اقلیمی………………………………………………………………………………………. ۱۶

گفتار دوم: اقدامات جامعه بین­المللی در مقابله با تغییرات اقلیمی…………………………………. ۱۸

بند اول: اولین کنفرانس جهانی اقلیم (۱۹۷۹(………………………………………………………………… ۱۸

بند دوم: قطعنامه ۵۳/۴۳ ملل متحد (۱۹۸۸) ………………………………………………………………… ۱۸

بند سوم: تشکیل هیات بین دولتی تغییرات اقلیمی (۱۹۸۸) ……………………………………….. ۱۹

بند چهارم: دومین کنفرانس جهانی اقلیم (۱۹۹۰) ………………………………………………………… ۱۹

بند پنجم: ایجاد کنوانسیون ملل متحد راجع به تغییرات اقلیمی توسط کمیته مذاکره

کننده  بین دولتی (۱۹۹۲(……………………………………………………………………………………………….. ۲۰

بند ششم: کنفرانس اعضای کنوانسیون ساختاری سازمان ملل راجع به تغییرات اقلیمی……….. ۲۲

بند هفتم: پروتکل کیوتو (۱۹۹۷(……………………………………………………………………………………… ۲۳

بند هشتم: برنامه اقدام بالی (۲۰۰۷) ………………………………………………………………………………. ۲۴

مبحث دوم: دلایل اصلی تغییرات اقلیمی و اثرات آن بر محیط زیست انسان……………….. ۲۶

گفتار اول: دلایل اصلی تغییرات اقلیمی……………………………………………………………………………. ۲۷

بند اول: گازهای ‎‌گلخانه‌ای………………………………………………………………………………………………….. ۲۷

بند دوم: هواریزه‌ها……………………………………………………………………………………………………………….. ۳۰

بند سوم: تغییر در ضریب انعکاس زمین…………………………………………………………………………… ۳۲

بند چهارم: آلودگی حرارتی………………………………………………………………………………………………… ۳۲

گفتار دوم: اثرات تغییرات اقلیمی بر محیط زیست انسان……………………………………………….. ۳۲

مبحث سوم: بررسی اجمالی اسناد و سازمان­های بین المللی موجود در زمینه مقابله با

تغییرات اقلیمی…………………………………………………………………………………………………………………… ۳۷

گفتار اول: بررسی اجمالی اسناد بین­المللی موجود در مقابله با تغییرات اقلیمی…………… ۳۷

بند اول: کنوانسیون ۱۹۸۵ وین راجع به حمایت از لایه ازن و پروتکل مونترال…………… ۳۸

بند دوم: کنوانسیون ساختاری سازمان ملل متحد راجع به تغییرات اقلیمی و پروتکل

کیوتو آن………………………………………………………………………………………………………………………………. ۳۹

الف) کنوانسیون ساختاری سازمان ملل متحد راجع به تغییرات اقلیمی ………………………. ۳۹

ب) پروتکل کیوتو ………………………………………………………………………………………………………………. ۴۰

بند سوم: دستور کار ۲۱…………………………………………………………………………………………………….. ۴۲

بند چهارم: قطعنامه‌­های سازمان ملل متحد……………………………………………………………………… ۴۴

بند پنجم: قطعنامه‌­های شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد ……………………………………… ۴۶

گفتار دوم: بررسی اجمالی نقش سازمان­های بین­المللی در مقابله با تغییرات اقلیمی……. ۵۱

بند اول: سازمان­های بین­المللی دولتی………………………………………………………………………………. ۵۲

الف) سازمان ملل متحد …………………………………………………………………………………………………….. ۵۲

۱- ارکان اصلی سازمان ملل متحد…………………………………………………………………………………….. ۵۲

۲- ارکان فرعی، برنامه­ها، کمیسیون­ها، و سایر نهادهای سازمان ملل متحد…………………… ۵۶

ب) سازمان جهانی هواشناسی (WMO)…………………………………………………………………………. 60

پ) سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD)…………………………………………………………. 61

ت) اتحادیه اروپا …………………………………………………………………………………………………………………. ۶۱

بند دوم: سازمان­های بین­المللی غیردولتی………………………………………………………………………… ۶۳

نتیجه­گیری………………………………………………………………………………………………………………………….. ۶۵

 

فصل سوم: نظام حقوقی بین­الملل بشر در مقابله با تغییرات اقلیمی

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………… ۶۸

مبحث اول: ضرورت به کارگیری قواعد حقوق بشر در مقابله با تغییرات اقلیمی و

ساز و کارهای آن ……………………………………………………………………………………………………………….. ۶۹

گفتار اول: ضرورت به­کارگیری قواعد نظام حقوق بشر در مقابله با تغییرات اقلیمی……… ۶۹

بند اول: پیوند اساسی بین حقوق بشر و حقوق محیط زیست……………………………………….. ۶۹

بند دوم: توسعه مفاهیم حقوق بشر ………………………………………………………………………………….. ۷۳

بند سوم: ضرورت توجه به حقوق نسل­های آینده ………………………………………………………….. ۷۵

بند چهارم: محیط زیست انسان به­عنوان میراث مشترک بشریت …………………………………. ۷۷

گفتار دوم: ساز و کارهای نظام حقوق بشر در مقابله با تغییرات اقلیمی ……………………….. ۷۸

بند اول: کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی……………………………………………………….. ۷۹

بند دوم: کمیته رفع تبعیض علیه زنان ……………………………………………………………………………. ۸۲

بند سوم: کارشناسان ویژه شورای حقوق بشر…………………………………………………………………… ۸۳

بند چهارم: شورای امنیت سازمان ملل متحد…………………………………………………………………… ۸۴

مبحث دوم: اسناد بین­المللی حقوق بشر و مقابله با تغییرات اقلیمی ……………………………. ۸۶

گفتار اول: اسناد بنیادین حقوق بشری و مقابله با تغییرات اقلیمی………………………………… ۸۶

بند اول: اعلامیه جهانی حقوق بشر ………………………………………………………………………………….. ۸۹

بند دوم: میثاق بین­المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی……………………………………. ۹۳

بند سوم: میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی ……………………………………………………….. ۹۴

گفتار دوم : سایر اسناد حقوق بشری و مقابله با تغییرات اقلیمی……………………………………. ۹۵

بند اول: منشور ملل متحد ………………………………………………………………………………………………… ۹۵

بند دوم: پیش طرح سومین میثاق بین­المللی حقوق همبستگی……………………………………. ۹۷

بند سوم: منشور آفریقایی حقوق بشر……………………………………………………………………………….. ۹۸

بند چهارم: پروتکل الحاقی به کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر………………………………………. ۹۸

بند پنجم: کنوانسیون حقوق کودک………………………………………………………………………………….. ۹۹

بند ششم: کنوانسیون رفع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان………………………………………………. ۱۰۰

بند هفتم: اعلامیه Malé…………………………………………………………………………………………………… ۱۰۰

بند هشتم: قطعنامه ۲۳/۷ شورای حقوق بشر راجع به تغییرات اقلیمی و حقوق بشر…. ۱۰۱

مبحث سوم: سازمان­های بین­المللی و مقابله با تغییرات اقلیمی …………………………………….. ۱۰۲

گفتار اول: بررسی اقدامات حقوق بشری سازمان ملل متحد در مقابله با تغییرات اقلیمی……….. ۱۰۲

بند اول: شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد………………………………………………………………… ۱۰۲

بند دوم: انجمن دائمی راجع به مسائل بومی……………………………………………………………………. ۱۰۳

بند سوم: دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد…………………………………………….. ۱۰۵

بند چهارم: کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی…………………………………………………… ۱۰۵

گفتار دوم: بررسی اقدامات حقوق بشری سایر سازمان­های بین­المللی در مقابله با

تغییرات اقلیمی…………………………………………………………………………………………………………………… ۱۰۷

بند اول: سازمان خوار و بار و کشاورزی…………………………………………………………………………….. ۱۰۷

بند دوم: سازمان بین­المللی کار………………………………………………………………………………………….. ۱۱۰

بند سوم: صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی…………………………………………………………………. ۱۱۱

بند چهارم: صندوق کودکان ملل متحد ……………………………………………………………………………. ۱۱۲

نتیجه­گیری………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۱۳

 

فصل چهارم: ابعاد حقوق بشری تغییرات اقلیمی و نظام حقوق بشر در مقابله با آن

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۱۵

مبحث اول: تاثیر تغییرات اقلیمی بر سلامت و نظام حقوق بشری در مواجهه با آن…….. ۱۱۶

گفتار اول: اسناد بین­المللی موجود در زمینه مقابله با تاثیر تغییرات اقلیمی بر

سلامت انسان ……………………………………………………………………………………………………………………… ۱۱۶

بند اول: اسناد سازمان بهداشت جهانی ……………………………………………………………………………. ۱۱۷

بند دوم: گزارش ارزیابی هیات بین دولتی تغییرات اقلیمی …………………………………………… ۱۱۸

بند سوم: کنوانسیون ساختاری ملل متحد راجع به تغییرات اقلیمی ……………………………. ۱۱۹

گفتار دوم: نقش سازمان­های بین­المللی در مقابله با تاثیر تغییرات اقلیمی بر سلامت

انسان…………………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۲۰

مبحث دوم: تاثیر تغییرات اقلیمی بر امنیت و نظام حقوق بشری در مواجهه با آن……… ۱۲۶

گفتار اول: اسناد بین­المللی موجود در زمینه مقابله با تاثیر تغییرات اقلیمی بر امنیت

انسان…………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۲۷

گفتار دوم: نقش سازمان­های بین­المللی در مقابله با تاثیر تغییرات اقلیمی بر امنیت

انسان…………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۳۱

بند اول: شورای امنیت سازمان ملل متحد ………………………………………………………………………. ۱۳۲

بند دوم: شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد………………………………………………………………… ۱۳۵

مبحث سوم: بررسی تاثیر تغییرات اقلیمی بر حقوق زنان و کودکان و نظام حقوق

بشری در مواجهه با آن ……………………………………………………………………………………………………… ۱۳۷

گفتار اول: اسناد بین­المللی موجود در زمینه مقابله با تاثیر تغییرات اقلیمی بر حقوق

زنان و کودکان……………………………………………………………………………………………………………………… ۱۳۷

بند اول: اسناد بین­المللی موجود در زمینه مقابله با تاثیر تغییرات اقلیمی بر حقوق

کودکان…………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۳۷

الف) کنوانسیون حقوق کودک…………………………………………………………………………………………… ۱۳۹

ب) تغییرات اقلیمی و اهداف توسعه هزاره……………………………………………………………………….. ۱۴۱

پ) کنوانسیون آرهوس……………………………………………………………………………………………………….. ۱۴۳

ت) کنوانسیون ساختاری سازمان ملل متحد راجع به تغییرات اقلیمی………………………….. ۱۴۴

بند دوم: اسناد بین­المللی در زمینه مقابله با تاثیر تغییرات اقلیمی بر حقوق زنان ………. ۱۴۴

گفتار دوم: نقش سازمان­های بین­المللی در مقابله با تاثیر تغییرات اقلیمی بر حقوق زنان

وکودکان……………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۴۷

بند اول: صندوق کودکان ملل متحد………………………………………………………………………………….. ۱۴۸

بند دوم: سازمان جهانی بهداشت……………………………………………………………………………………….. ۱۵۱

بند سوم: برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد …………………………………………………………… ۱۵۲

بند چهارم: برنامه توسعه سازمان ملل متحد ……………………………………………………………………. ۱۵۳

مبحث چهارم: تغییرات اقلیمی و تاثیر آن بر سایر ابعاد حقوق بشر ……………………………… ۱۵۵

گفتار اول: اسناد بین­المللی موجود در زمینه مقابله با تاثیر تغییرات اقلیمی بر سایر ابعاد

حقوق بشر ………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۵۵

بند اول: اسناد بین­المللی، تغییرات اقلیمی و حق حیات………………………………………………… ۱۵۵

بند دوم: اسناد بین­المللی، تغییرات اقلیمی و حق نسبت به غذای کافی………………………. ۱۵۶

بند سوم: اسناد بین­المللی، تغییرات اقلیمی و حق نسبت به آب…………………………………… ۱۵۹

بند چهارم: اسناد بین­المللی، تغییرات اقلیمی و حق نسبت به مسکن کافی………………… ۱۶۱

بند پنجم: اسناد بین­المللی، تغییرات اقلیمی و حق تعیین سرنوشت……………………………. ۱۶۲

بند ششم: اسناد بین­المللی، تغییرات اقلیمی و حق نسبت به محیط زیست………………… ۱۶۴

بند هفتم: اسناد بین­المللی، تغییرات اقلیمی و حقوق مردمان بومی………………………………. ۱۶۵

گفتار دوم: نقش سازمان­های بین­المللی در مقابله با تاثیر تغییرات اقلیمی بر سایر ابعاد

حقوق بشر……………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۶۷

بند اول: هیات بین دولتی تغییرات اقلیمی………………………………………………………………………. ۱۶۷

بند دوم: کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی…………………………………………………….. ۱۶۸

بند سوم: سازمان خوار و بار و کشاورزی ملل متحد…………………………………………………………. ۱۶۹

بند چهارم: صندوق بین­المللی توسعه کشاورزی …………………………………………………………….. ۱۷۱

بند پنجم: برنامه توسعه سازمان ملل متحد………………………………………………………………………. ۱۷۲

بند ششم: شورای حقوق بشر…………………………………………………………………………………………….. ۱۷۳

نتیجه­گیری………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۷۴

 

نتیجه­گیری نهایی…………………………………………………………………………………………………………….. ۱۷۶

فهرست منابع……………………………………………………………………………………………………………………. ۱۸۴

چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………. ۱۹۰

 

 

فصل اول

 

طرح مسئله

 

امروزه خطر بزرگی که بشر از ناحیه مشکلات زیست محیطی احساس می­کند، نه تنها آرامش و امنیت زندگی او را برهم زده، بلکه موجودیت او را هم در معرض تهدید و خطر قرار داده است. بنابراین، در کنار مشکلاتی که بشرِ امروز دارد، فاجعه به­هم خوردن تعادل زیست محیطی در اثر تغییرات شدید اقلیمی، یکی از مهم­ ترین مسائل و دغدغه­های اوست.

مشکل تغییرات شدید اقلیمی، مشکل تنها یک کشور یا یک قلمرو خاص نیست، بلکه یک چالش بزرگ جهانی است که در بردارنده مسائل مختلفی نیز هست، که از جمله می­توان به آلودگی آب و هوا، گرم شدن کره زمین، تغییر الگوی بارش باران و برف، بالا آمدن سطح آب دریاهای آزاد و کاهش سطح آب دریاچه­ها، انهدام گونه­های گیاهی و جانوری، فرسایش لایه ازن، تخریب جنگل­ها و باران­های اسیدی اشاره کرد.

افزایش خشکسالی­ها، افزایش سیل­ها، کاهش محصولات کشاورزی، تشدید طوفان­های مرگبار، همه و همه حکایت از وخیم‌تر شدن اوضاع دارد. این پدیده، جزایر موجود، نواحی ساحلی، یخچال‌های طبیعی در کوه‌های هیمالیا، آند، کوهستان‌های سراسر جهان، هر دو قطب زمین، مناطق گرمسیری مانند آفریقا، منابع آبی، جمعیت مردمانی که در معرض خطر بلایای فزاینده طبیعی هستند،‌گیاهان و جانوران، و به طور کلی اکوسیستم را، جداً تهدید می­کند.