خانه / علوم انسانی / الهیات / پایان نامه ارشد با عنوان فقه و شریعت از دیدگاه اسماعیلیان (بررسی رویکردهای مختلف)

پایان نامه ارشد با عنوان فقه و شریعت از دیدگاه اسماعیلیان (بررسی رویکردهای مختلف)

 

 

دانشکده  شیعه شناسی

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته فرق تشیع

 

عنوان

فقه و شریعت از دیدگاه اسماعیلیان (بررسی رویکردهای مختلف)

 


 

چکیده

علم فقه را می توان زیر ساخت هر دین و مذهبی دانست. فرقه اسماعیلیه هم به عنوان یکی ازفرق مذهبی با قدمتی تاریخی از فقهی متمایز برخوردار است. سیر ادوار فقه و شریعت اسماعیلیه و جایگاه آن نزد متکلمان و فقیهان اسماعیلی مذهب محقق را برآن داشته است تا ضمن واکاوی التزام و عدم التزام به فقه و شریعت توسط اسماعیلیان به این سوال اصلی پاسخ داده شود که: جایگاه فقه و شریعت در منظر اسماعیلیان چگونه بوده است؟ در پاسخ به این سوال فرضیه غالب بدین شرح است که: اسماعیلیان با متاثر از عقاید خود در مورد قائم القیامه در ادواری که حضور امام دور آخر را تایید کرده اند، به فقه و شریعت پشت کرده و ملتزم به آن نبودند و هرگاه قائل بودند که دوره قیامت فرا نرسیده است، پایبند به شریعت بوده اند. برای آزمون این فرضیه از روش توصیفی، تحلیلی و گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای و فیش برداری از منابع مکتوب استفاده شده است. دستاورد بلافصل این پژوهش روشن شدن وضعیت اسماعیلیان در مرعی داشتن و یا نداشتن شریعت است، به طوری که می توان ادعا کرد قرامطه پایبندی چندانی به شریعت نداشتند. فاطمیان با توجه به عقایدشان به فقه اهمیت می­دادند و شریعت باور بودند. دروزیان رویکردی اباحه گرایانه داشتند، اگرچه امروزه ادعای شریعت محوری دارند. مستعلویان و طیبیان ادامه دهنده منش فاطمیان در التزام داشتن به شریعت بودند. و نزاریان قبل از اعلام قیامت شریعت باور و بعد از آن اباحه گر شده و شریعت را به نوعی کنار گذاشتند.

 

 

واژگان کلیدی: فقه، شریعت، ظاهر، باطن، اسماعیلیه، قرامطه، فاطمیان، دروزیان، بهره ها، نزاریان

دو

 

فهرست مطالب

فصل اول: کلیات    ۱

۱٫طرح مسأله………………………………………………………………………………………………………. ۲

۲٫سوال اصلی……………………………………………………………………………………………………… ۲

۳٫سوال فرعی……………………………………………………………………………………………………… ۲

۴٫ضرورت و اهداف تحقیق…………………………………………………………………………………….. ۳

۵٫فرضیه تحقیق    ۳

۶٫روش تحقیق     ۳

۷٫محدوده تحقیق   ۳

۸٫پیشینه تحقیق ۴

۹٫معرفی و بررسی منابع…………………………………………………………………………………………. ۸

۱۰٫تعریف و تحدید واژگان. ۱۶

۱۱٫اجمالی در تاریخ و عقاید اسماعیلیه. ۱۸

فصل دوم: رویکرد اسماعیلیان نخستین و قرامطه به شریعت    ۲۶

۲-۱ شریعت در نزد اسماعیلیان نخستین.. ۲۷

۲-۲ شریعت در منظر قرامطه. ۳۳

۲-۲-۱ شریعت در جامعه حمدان قرمط.. ۳۵

۲-۲-۲ توصیف ناصر خسرو از شریعت در جامعه قرامطه. ۴۱

۲-۳ فقه و شریعت از منظر اندیشمندان اسماعیلیه نخستین.. ۴۶

سه

۲-۳-۱ شریعت از منظر ابوحاتم رازی.. ۴۶

 

2-3-1-1 تالیف کتب و مقابله با جریانات شریعت گریز. ۴۸

۲-۳-۲ ابویعقوب سجستانی و شریعت اسماعیلیه. ۵۶

۲-۳-۲-۱ همراهی ظاهر و باطن در آثار سجستانی.. ۵۹

فصل سوم: شریعت مداری فاطمیان  ۶۳

۳-۱ نقش خلفای فاطمی در ترویج و التزام به شریعت.. ۶۴

۳-۱-۱ مناصب شرعی امامان اسماعیلی.. ۶۷

۳-۱-۲ ساخت مساجد و برگزاری نماز. ۶۷

۳-۱-۳ اجرای شریعت در جامعه. ۶۸

۳-۱-۴ نمود شریعت در امور مالی فاطمیان. ۶۹

۳-۱-۵ بررسی اجمالی رفتارهای شریعت محورانه خلفا ۷۰

۳-۲ نقش قاضی نعمان در بسط و تدوین فقه اسماعیلی.. ۷۸

۳-۲-۱ آثار و آراء فقهی قاضی نعمان. ۸۲

۳-۲-۲ فتاوی شاخص قاضی نعمان. ۸۸

۳-۲-۳ تداوم جریان فقهی قاضی نعمان. ۹۱

۳-۳ شریعت در اندیشه متکلمین فاطمی.. ۹۳

۳-۳-۱ شریعت در اندیشه حمید الدین کرمانی.. ۹۳

۳-۳-۱-۱ اندیشه های کرمانی در راحه العقل و الریاض… ۹۶

۳-۳-۲ شریعت در اندیشه مؤید فی الدین شیرازی.. ۱۰۱

۳-۳-۲-۱ رد قول اباحه گران. ۱۰۷

چهار

۳-۳-۲-۲ نمود شریعت در اشعار موید فی الدین.. ۱۰۷

۳-۳-۳ ناصرخسرو و شریعت اسماعیلیه. ۱۰۸

۳-۳-۳-۱ اثبات ظاهر و باطن شریعت.. ۱۰۹

۳-۳-۳-۲ نمود شریعت در اشعار ناصر خسرو. ۱۱۱

فصل چهارم: دروزیان و شریعت، همراهی یا جدایی   ۱۱۳

۴-۱ بررسی شریعت در حیات سیاسی الحاکم. ۱۱۴

۴-۲ شریعت نزد دروزیان در گذشته و امروز. ۱۲۰

۴-۲-۱ دلایل شریعت گریزی دروزیان. ۱۲۴

۴-۲-۲ ارکان شش گانه شریعت دروزیان. ۱۲۵

فصل پنجم: مستعلویان و طیبیان؛ ادامه نگرش فقهی فاطمیان  ۱۳۷

۵-۱ صلیحیون یمن و شریعت.. ۱۳۸

۵-۲ شریعت مداری بهره های داوودی.. ۱۳۹

۵-۲-۱ ارکان شریعت بهره ها ۱۴۱

۵-۳ نگاه بهره های سلیمانی به شریعت.. ۱۵۰

فصل ششم: نزاریان و دورههای مختلف در شریعت    ۱۵۱

۶-۱ حسن صباح و التزام به شریعت.. ۱۵۲

۶-۱-۱ فدائیان نزاری و شریعت.. ۱۵۷

۶-۲ اعلام قیامت حسن دوم و الغاء شریعت.. ۱۶۰

۶-۳ جلال الدین و بازگشت به شریعت با رویکرد اهل سنت.. ۱۶۹

۶-۳-۱شریعت باوری جلال الدین و برخورد خلیفه و مسلمین.. ۱۷۰

۶-۳-۲ شریعت در دوران بعد جلال الدین حسن.. ۱۷۱

پنج

۶-۴ نزاریان بعد از الموت، آقاخان ها و شریعت اسماعیلی.. ۱۷۲

۶-۴-۱ شریعت در عملکرد آقاخان ها ۱۷۳

۶-۴-۲ پیروان نزاری آقاخانی و شریعت.. ۱۷۸

خاتمه  ۱۸۹

فهرست منابع و مطالعات    ۱۹۱

 

 

 

مقدمه

هفت

علم فقه در میان علوم و معارف اسلامی یکی از مهم ترین و گسترده ترین علوم است، و نقش سازنده­ای در زندگی مسلمانان دارد که بیش از هر علم و فن دیگری است. به نحوی که می توان گفت فقه و شریعت اسلامی در کنار بعضی دیگر از علوم اسلامی، شکل دهنده مولفه های اصلی دانش و تمدن اسلامی هستند. از همین روی توجه و اعتنا به فقه و همچنین شریعت ظاهری همیشه یکی از ملزومات مسلمانی به حساب آمده و مسلمانی که در کنار توجه به باطن دین ظاهر آن را نیز مرعی دارد، تعادل دینی را رعایت کرده و منش دینی اش مقبول است. به دلیل همین اهمیت جایگاه فقه و شریعت، دغدغه ای در ذهن محقق این پژوهش شکل گرفت که به بررسی و توصیف جایگاه این مهم در فرقه اسماعیلیه که یکی از فرق شیعی است، بپردازد. در نهایت این اثر پیش رو شکل گرفت. اگرچه جای پژوهش بیشتری در این عرصه وجود دارد و مطالعات میدانی نیز می تواند یاری دهنده پژوهش های کتابخانه­ای شود. این پایان نامه از شش فصل تشکیل شده است. در فصل اول به بیان مقدمه پرداخته شده که شامل موارد روبرو می باشد: تبیین موضوع ، پیشینه، اهداف و ضرورت، سوالات و فرضیات، روش تحقیق، تعاریف مفاهیم عملیاتی ( فقه و شریعت، اسماعیلیه) و بررسی و نقد منابع. ودر پایان نیز نگاهی اجمالی به تاریخ اسماعیلیان شده است. در فصل دوم، تحت عنوان رویکرد اسماعیلیان نخستین و قرامطه به شریعت به مباحثی همچون اسماعیلیان نخستین و شریعت، ترک شریعت در رفتار قرامطه، و فقه و شریعت از منظر اندیشمندان نخستین مانند ابوحاتم رازی و سجستانی پرداخته شده است. در فصل سوم به بررسی شریعت مداری فاطمیان پرداخته شده و عناوینی همچون نقش خلفای فاطمی در التزام و عدم التزام به شریعت، نقش قاضی نعمان در بسط و تدوین فقه اسماعیلی، و شریعت در اندیشه اندیشمندان فاطمی همچون حمید الدین کرمانی، مؤید الدین شیرازی و ناصر خسرو قبادیانی در ادامه آمده است. در فصل چهارم از دروزیان، و شریعت؛ همراهی یا جدایی گفته شده و به بررسی احوالات شخصی و حکومت داری الحاکم و شریعت نزد دروزیان در گذشته و امروز پرداخته شده است. فصل پنجم در باب مستعلویان و طیبیان؛ ادامه نگرش فاطمیان است که مباحثی چون صلیحیون یمن و شریعت، شریعت مداری بهره های داوودی و نگاه بهره های سلیمانی به شریعت آمده اند. در فصل ششم نزاریان و دوره های مختلف در شریعت بررسی شده و نقش حسن صباح در التزام و عدم التزام به شریعت، اعلام قیامت حسن دوم و الغاء شریعت، جلال الدین و بازگشت به شریعت با قرائت اهل سنت و شریعت از منظر نزاریان بعد از الموت و آقاخان ها مورد کنکاش قرار گرفتند. فهرست منابع نیز بخش انتهایی این تحقیق است.

 

فصل اول:

کلیات

طرح مسأله

فقه به طور کلی زیرساخت هر مذهب و یا دینی به حساب می آید و در میان علوم اسلامی از جایگاه ویژه ای برخوردار است، به نحوی که می توان آن را از ستون ها و پایه های اصلی اسلام دانست که تتبع در آن همیشه مورد تاکید قرآن و روایات اهل بیت عصمت و طهارت بوده است. به تبع علم فقه بحث عمل به ظاهر دین و شریعت پیش می آید و اینکه آیا مسلمانان عامل به فقه بوده و شریعت باور هستند و یا نه؟ در بین فرق مختلف اسلامی، اسماعیلیه دومین فرقه شیعی بعد از امامیه از حیث جمعیت، اهمیت و سابقه است. هنگام مطالعه ی تاریخ فرقه اسماعیلیه، نوعی دوگانگی درمورد نگاه اسماعیلیان به فقه و شریعت دیده می شود. این دوگانگی، از باور به شریعت و ظاهر، و در طرف دیگر، توجه بیش از حد به باطن و به نوعی کنار گذاشتن ظاهر؛ نمود پیدا کرده است. توجه و عدم توجهی که به دنبال شیوه نگرش اسماعیلیان به امام زمان خود بروز پیدا می کند. هرگاه نگاهی غلو گونه به او داشته اند و یا اینکه……………

 

قیمت:   ۱۲۰۰۰ تومان

 

فرمت

مطلب مشابه

دانلود پایان نامه با عنوان اختیارات و وظایف ولی‌فقیه در جامعه اسلامی از قرن ۱۲ هجری (پایان صفویه) تا عصر حاضر

عنوان: تبیین دیدگاه فقها در خصوص اختیارات و وظایف ولی‌فقیه در جامعه اسلامی از قرن …