پایان نامه ارشد با عنوان فرجام شناسی در اندیشه سیاسی اسلام با تکیه بر تفاسیر شیعه از قرآن مجید

 

بِسمِ‌اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ

دانشکده حقوق و علوم سیاسی

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته اندیشه سیاسی در اسلام

 

عنوان

فرجام شناسی در اندیشه سیاسی اسلام با تکیه بر تفاسیر شیعه از قرآن مجید

 

 

 

 

چکیده

تحقیق حاضر با مراجعه به آیات قرآن کریم و با تکیه‌بر تفاسیر شیعه، سیر حرکت تکاملی انسان و فرجام جهان را بررسی کرده است. در ابتدا ضمن تشریح طرح پژوهش به بیان کلیاتی درباره مفهوم فرجام، فرجام شناسی، آینده‌پژوهی، اندیشه سیاسی در اسلام، تفاسیر شیعه، حکومت جهانی و مهدویت پرداخته‌شده است. سپس مبانی نظری بحث با تشریح مبانی فرجام شناسی آرای کلی مکاتب گوناگون الهی و بشری درباره نگرش مثبت و منفی به آینده جهان بررسی گردیده است. در این زمینه با اشاره به دیدگاه‌های دین زرتشت و ادیان ابراهیمی نسبت به آینده جهان، به‌نوعی میان آن‌ها مقایسه‌ای انجام‌گرفته است. آنگاه به بررسی نظریات اندیشمندان از ابتدای تاریخ اندیشه و درنهایت اندیشمندان معاصر غربی پرداخته‌شده و نظریه‌های مکتب‌های لیبرالی و غربی درباره آینده جهان مورد ارزیابی قرارگرفته است. در بخش اصلی پژوهش نیز مهم‌ترین آیات مربوط به فرجام شناسی از منظر تفاسیر شیعه از قرآن مجید ذکرشده و بحث‌های تفسیری حول آن مؤلفه‌ها آورده شده و بر همین اساس در سه محور خدامحوری، آرمان‌گرایی و حکومت صالحان، مؤلفه‌های فرجام شناسی قرآنی بر اساس تفاسیر شیعه برشمرده و موردبررسی قرار گرفته است. در پایان نیز نتیجه‌گیری بحث به‌صورت فشرده در سه محور انجام‌گرفته است.

 

 

مفاهیم کلیدی: فرجام شناسی، اندیشه سیاسیِ اسلام، تفاسیر شیعه، خدامحوری، آرمان‌گرایی، حکومت صالحان.

 

 

 

فهرست مندرجات

 

1-فصل اول: کلیات…………………………………………………………………………………………………………………………………….۹

۱-۱-طرح مسئله………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۰

۲-۱-اهمیت پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۲

۳-۱-اهداف پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………………۱۳

۴-۱-سابقه پژوهشی موضوع………………………………………………………………………………………………………………۱۳

۵-۱-سؤال پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………………۱۵

۶-۱-فرضیه پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………….۱۵

۷-۱-روش پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………………۱۵

۸-۱-روش جمع‌آوری مطالب…………………………………………………………………………………………………………….۱۵

۹-۱-تعریف مفاهیم و اصطلاحات……………………………………………………………………………………………………..۱۵

۱-۹-۱-فرجام شناسی………………………………………………………………………………………………………………………..۱۶

۲-۹-۱-اندیشه سیاسیِ اسلام……………………………………………………………………………………………………………..۱۶

۳-۹-۱-تفاسیر شیعه………………………………………………………………………………………………………………………….۱۷

۴-۹-۱-خدامحوری…………………………………………………………………………………………………………………………….۱۹

۵-۹-۱-آرمان‌گرایی……………………………………………………………………………………………………………………………۱۹

۶-۹-۱-حکومت صالحان…………………………………………………………………………………………………………………….۲۰

۱۰-۱-موانع پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………۲۱

۱۱-۱-سازمان‌دهی پژوهش……………………………………………………………………………………………………………….۲۱

 

2-فصل دوم: مبانی نظری…………………………………………………………………………………………………………………….۲۲

۱-۲-مبانی فرجام شناسی در قرآن مجید………………………………………………………………………………………..۲۳

۲-۲-تشابهات و تفاوت‌های آینده‌پژوهی با فرجام شناسی…………………………………………………………….۲۳

۳-۲-رویکردها در شناخت آینده………………………………………………………………………………………………………..۲۵

۴-۲-ضرورت نگرش دینی به آینده……………………………………………………………………………………………………۲۵

۵-۲-نقش ادیان الهی در شکوفایی نگاه مثبت به آینده…………………………………………………………………۲۵

۶-۲-ویژگی‌های مبنایی فرجام شناسی اسلامی و قرآنی……………………………………………………………….۲۶

۷-۲-فرجام شناسی شیعی…………………………………………………………………………………………………………………..۲۷

۸-۲-قرآن؛ منبع آگاهی از آینده………………………………………………………………………………………………………..۲۸

۹-۲-اراده حاکم بر جهان و انسان………………………………………………………………………………………………………۲۸

۱۰-۲-قانونمندی تحولات اجتماعی………………………………………………………………………………………………….۲۹

۱۱-۲-تکامل هدفمند جهان و انسان………………………………………………………………………………………………..۳۰

۱۲-۲-سنت‌های حاکم بر جهان و انسان………………………………………………………………………………………….۳۱

۱۳-۲- فرجام شناسی در مکاتب گوناگون……………………………………………………………………………………….۳۲

۱-۱۳-۲-فرجام شناسی مبتنی بر آموزه‌های ادیان الهی…………………………………………………………………….۳۲

۲-۱۳-۲-فرجام شناسی در مکاتب فکری بشری………………………………………………………………………………..۳۵

۱۴-۲-الگوی تحلیل……………………………………………………………………………………………………………………………..۴۲

 

3-فصل سوم: مؤلفه‌های فرجام شناسی بر اساس تفاسیر شیعه از قرآن مجید……………..۴۵

۱-۳-تفاسیر شیعه در رابطه با فرجام شناسی در مهم‌ترین آیات قرآن……………………………………….۴۶

۱-۱-۳-تفاسیر شیعه از آیه ۵ سوره قصص…………………………………………………………………………………………۴۷

۲-۱-۳-تفاسیر شیعه از آیه ۵۵ سوره نور……………………………………………………………………………………………۵۵

۳-۱-۳-تفاسیر شیعه آر آیه ۱۰۵ سوره انبیاء……………………………………………………………………………………..۷۱

۴-۱-۳-تفاسیر شیعه از آیات ۳۲ و ۳۳ سوره توبه………………………………………………………………………………۷۸

۵-۱-۳-تفاسیر شیعه از آیه ۱۲۸ سوره اعراف…………………………………………………………………………………….۹۰

۶-۱-۳-تفاسیر شیعه از آیه ۵۴ سوره مائده………………………………………………………………………………………..۹۸

۷-۱-۳-تفاسیر شیعه از آیه ۵۳ سوره فصّلت……………………………………………………………………………………۱۱۲

۲-۳-مؤلفه‌های فرجام شناسی بر اساس تفاسیر شیعه………………………………………………………………..۱۲۲

۱-۲-۳-خدامحوری………………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۴

۲-۲-۳-آرمان‌گرایی…………………………………………………………………………………………………………………………۱۲۴

۳-۲-۳-حکومت صالحان………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۷

 

نتیجه‌گیری………………………………………………………………………………………………………………………………………………۱۳۰

 

منابع…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۳۴

 

 

 

 

فصل ۱

کلیات

 

۱-۱-طرح مسئله

     مقصد تکاملی یا غایت آفرینش آدم کجاست؟ بدون تفکر و تأمل در طرح کلی عالم چگونه می‌توان به این حقیقت رسید؟ مورچه‌ای که تلاش می‌کند تا آذوقه زمستانش را جمع آورد نه در عالم تأمل می‌کند و نه خود را می‌شناسد و همین‌که بشر در طرح کلی عالم می‌اندیشد و در جست‌وجوی حقیقت است معلوم می‌دارد که او به لحاظ روحی امکان محیط شدن بر عالم هستی را دارد، اگرچه به لحاظ جسمی به خاک وابسته است و امکان پرواز نیز ندارد. حقیقت هیچ‌چیز را بیرون از…………………..