دانشکده الهیات و معارف اسلامی

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد رشته اخلاق-فلسفه اخلاق

 

عنوان:

غرور در اخلاق گزارش تحلیلی آراء فیلسوفان اسلامی و غربی

 

 

 

چکیده:

برخی ویژگی‌های اخلاقی وجود دارد که هم جنبه مثبت دارند و هم جنبه منفی. یکی از این ویژگی‌ها غرور است. غرور از نظر فیلسوفان اسلامی، اغلب به عنوان رذیلت اخلاقی و گناه دینی محسوب می‌شود. فیلسوفان اسلامی، معمولاً غرور را به معنای آرامش نفس به آنچه موافق هوی و هوس باشد بیان کرده‌اند، اما برخی از آن‌ها مانند ابن مسکویه غرور را در معنای مثبت «کبَر نفس» بیان کرده‌اند. فیلسوفان غربی نیز به تبع دیدگاه اخلاقی یا دینی خود، تعریفی مشابه از غرور منفی دارند و آن را به لحاظ اخلاقی قابل تقبیح دانسته و به لحاظ دینی، گناه تلقی می‌کنند. با این‌حال، از نظر آن‌ها غرور در معنای مثبت و به عنوان فضیلت نیز به‌کار رفته است. به عنوان مثال ارسطو در اخلاق نیکوماخوس غرور را «زینت فضائل» معرفی کرده است، بطوری‌که بدون آن، انسان هیچ انگیزه‌ای برای زندگی ارزشمند ندارد. بررسی معانی مختلف غرور با توجه به عملکردهای متنوع آن، تصمیم درباره‌ی حکم اخلاقی آن را تا حدی با دشواری مواجه می‌کند. ارزیابی اخلاقی غرور، به عنوان رذیلت یا فضیلتی مطلق و یا امری نسبی می‌تواند نتایج مهمی در حوزه‌های مختلف زندگی از جمله روابط اجتماعی، سیاسی، تعلیم و تربیت داشته باشد و تحلیل آن به عنوان رذیلتی اخلاقی یا عقلانی می‌تواند راه‌های متفاوتی را برای اصلاح نفس پیشنهاد کند. پژوهش حاضر، با عنوان «غرور در اخلاق؛ گزارش تحلیلی آراء فیلسوفان اسلامی و غربی» که با گردآوری، تحلیل و تلخیص آثار فیلسوفان اسلامی و غربی و به روش کتابخانه‌ای تنظیم شده است، در صدد است تا این موضوع را براساس آثار فیلسوفان مسلمان و غرب مورد بررسی قرار دهد و پس از مقایسه‌ی معنا و حکم اخلاقی آن و نقش شرایط تأثیرگذار در خوبی یا بدی این احساس و تفسیر آن بر اساس متون دینی، راهی برای شیوه‌ی صحیح زندگی در ارتباط با این مسئله بیاید.

 

 

کلمات کلیدی: غرور- اخلاق- فضیلت- رذیلت- فیلسوفان اسلامی- فیلسوفان غربی.

 

 

 

 

 

فهرست

عنوان                                                                              صفحه

فصل اول: کلیات… ۱

۱-۱ مقدمه. ۲

۱-۱-۱ تعریف مسأله و سؤال‌های تحقیق.. ۲

۱-۱-۱-۱ سؤالات اصلی.. ۵

۱-۱-۱-۲ سؤالات فرعی.. ۵

۱-۱-۲ فرضیه‌های تحقیق.. ۶

۱-۱-۳ ضرورت انجام تحقیق.. ۶

۱-۱-۴ پیشینه تحقیق.. ۷

۱-۱-۵ روش تحقیق.. ۷

۱-۲ مفهوم شناسی.. ۸

۱-۲-۱ تعریف لغوی غرور ۸

۱-۲-۲ تعریف اصطلاحی غرور ۱۰

۱-۲-۲-۱ غرور منفی.. ۱۰

۱-۲-۲-۲ غرور مثبت… ۱۲

۱-۲-۳ تعریف لغوی اخلاق.. ۱۳

۱-۲-۴ تعریف اصطلاحی اخلاق.. ۱۴

۱-۳ اصطلاحات مربوط به غرور ۱۶

۱-۳-۱ واژه‌های مرتبط با غرور ۱۶

۱-۳-۱-۱ تکبر. ۱۶

۱-۳-۱-۲ عجب… ۱۷

۱-۳-۲ واژه‌های متضاد غرور ۱۸

۱-۳-۲-۱ تواضع.. ۱۸

۱-۳-۲-۲ ذلت و خواری نفس…. ۱۹

۱-۳-۳ تفاوت غرور با عجب و کبر. ۱۹

۱-۳-۴ تفاوت غرور با رجاء ۲۰

۱-۴ تاریخچه مبحث غرور ۲۱

۱-۴-۱ فلسفه‌ غرب… ۲۱

۱-۴-۲ فلسفه‌ اسلامی.. ۲۸

فصل دوم: غرور از نظر فیلسوفان اسلامی… ۳۰

۲-۱ ریشه‌های مذهبی غرور در آراء فیلسوفان اسلامی.. ۳۱

۲-۱-۱ غرور در آیات… ۳۱

۲-۱-۱-۱ تعریف غرور ۳۲

۲-۱-۱-۲ ماهیت غرور ۳۲

۲-۱-۱-۳ عوامل غرور ۳۳

۲-۱-۱-۴ واژه‌های مترادف با غرور ۳۴

۲-۱-۱-۵ انواع غرور در قرآن.. ۴۰

۲-۱-۲ غرور در روایات… ۴۵

۲-۱-۳ جایگاه تواضع در روایات… ۵۳

۲-۱-۴ حکم اخلاقی غرور ۵۳

۲-۱-۵ مصادیق غرور مثبت… ۵۴

۲-۱-۵-۱ تکبر در برابر متکبر. ۵۴

۲-۱-۵-۲ تکبر زن در مقابل مرد نامحرم. ۵۵

۲-۲ غرور از نظر فیلسوفان.. ۵۵

۲-۲-۱ تعریف غرور ۵۷

۲-۲-۱-۱ ابن مسکویه. ۵۸

۲-۲-۱-۲ خواجه نصیر الدین طوسی.. ۵۹

۲-۲-۱-۳ غزالی.. ۵۹

۲-۲-۱-۴ فیض کاشانی.. ۶۰

۲-۲-۱-۵ محمد مهدی نراقی.. ۶۱

۲-۲-۲ ماهیت غرور ۶۱

۲-۲-۲-۱ غرور مثبت… ۶۲

۲-۲-۲-۲ غرور منفی.. ۶۲

۲-۲-۳ حکم اخلاقی غرور ۶۴

۲-۲-۴ درجات غرور ۶۵

۲-۲-۴-۱ غرور کافران.. ۶۵

۲-۲-۴-۲ غرور عاصیان.. ۶۹

۲-۲-۵ اقسام غرور ۷۲

۲-۲-۵-۱ اهل علم.. ۷۲

۲-۲-۵-۲ زاهدان و عابدان.. ۷۶

۲-۲-۵-۳ متصوّفان.. ۷۸

۲-۲-۵-۴ توانگران.. ۷۹

فصل سوم: غرور از نظر فیلسوفان غربی… ۸۱

۳-۱ ریشه‌های مذهبی غرور در آراء فیلسوفان غربی.. ۸۲

۳-۱-۱ کبر و غرور در عهد جدید. ۸۴

۳-۱-۱-۱ تعریف غرور ۸۴

۳-۱-۱-۲ حکم غرور ۸۶

۳-۱-۲ عوامل کِبر و غرور در عهد جدید. ۸۶

۳-۱-۲-۱ شیطان.. ۸۶

۳-۱-۲-۲ اعتماد به عبادت خود. ۸۷

۳-۱-۲-۳ اکتفا به خرد و حکمت انسانی خود. ۸۸

۳-۱-۳ جایگاه تواضع در عهد جدید. ۸۸

۳-۱-۴ کبر و غرور از نظر آبای کلیسا ۸۹

۳-۱-۵ آگوستین.. ۹۱

۳-۱-۵-۱ تعریف غرور ۹۱

۳-۱-۵-۲ جایگاه تواضع.. ۹۱

۳-۱-۶ آکویناس…. ۹۳

۳-۱-۶-۱ تعریف غرور ۹۳

۳-۱-۶-۲ ماهیت غرور ۹۴

۳-۱-۶-۳ جایگاه تواضع.. ۹۴

۳-۲ غرور از نظر فیلسوفان.. ۹۴

۳-۲-۱ افلاطون.. ۹۶

۳-۲-۱-۱ تعریف غرور ۹۶

۳-۲-۱-۲ دلایل غرور ۹۶

۳-۲-۱-۳ عاقبت غرور ۹۷

۳-۲-۱-۴ جایگاه تواضع.. ۹۸

۳-۲-۲ ارسطو. ۹۹

۳-۲-۲-۱ تعریف غرور ۹۹

۳-۲-۲-۲ ویژگی‌های فرد مغرور ۱۰۰

۳-۲-۲-۳ تعریف انسان خودبین و بی‌همّت… ۱۰۲

۳-۲-۲-۴ رابطه‌ غرور و افتخار ۱۰۳

۳-۲-۲-۵ حکم غرور ۱۰۵

۳-۲-۲-۶ عوامل ایجاد غرور ۱۰۷

۳-۲-۲-۷ جایگاه تواضع.. ۱۰۷

۳-۲-۳ دیوید هیوم. ۱۰۸

۳-۲-۳-۱ موضوع غرور ۱۰۹

۳-۲-۳-۲ تعریف غرور ۱۱۰

۳-۲-۳-۳ ماهیت غرور ۱۱۰

۳-۲-۳-۴ حکم غرور ۱۱۲

۳-۲-۴ ریچارد تیلور ۱۱۴

۳-۲-۴-۱ تعریف غرور ۱۱۴

۳-۲-۴-۲ ماهیت غرور ۱۱۶

۳-۲-۴-۳ تفاوت غرور با تکبر، خودبینی و خودخواهی.. ۱۱۶

۳-۲-۴-۴ ویژگی‌های افراد مغرور ۱۱۸

۳-۲-۴-۵ حکم اخلاقی غرور ۱۱۹

فصل چهارم: مقایسه آراء فیلسوفان اسلامی و غربی… ۱۲۱

۴-۱ تعریف غرور ۱۲۲

۴-۱-۱ غرور مثبت… ۱۲۲

۴-۱-۲ غرور منفی.. ۱۲۲

۴-۲ ماهیت غرور ۱۲۳

۴-۳ حکم غرور ۱۲۵

۴-۳-۱ غرور به عنوان فضیلت… ۱۲۵

۴-۳-۲ غرور به عنوان رذیلت… ۱۲۵

نتیجه گیری… ۱۲۷

فهرست منابع.. ۱۳۰

الف. منابع فارسی.. ۱۳۰

ب. منابع عربی.. ۱۳۵

ج. منابع انگلیسی.. ۱۳۶

 

 

 

فصل اول: کلیات

۱-۱ مقدمه

۱-۱-۱ تعریف مسأله و سؤال‌های تحقیق

فیلسوفان اخلاق درباره‌ ویژگی‌های اخلاقی بسیار سخن گفته‌اند، و از آن‌ها به عنوان فضائل و رذائل تعبیر کرده‌اند. فضیلت، ویژگی مثبت منشی است که به رفتارهای صحیح می‌انجامد و در مقابل، رذیلت ویژگی منفی منشی است که فاعل را به کار خطا وا می‌دارد. اما در بین این ویژگی‌ها، ویژگی‌هایی نیز وجود دارد که هم به عنوان فضیلت تلقی می‌شوند و هم به عنوان رذیلت، از این‌جهت که این ویژگی‌ها هم دارای جنبه مثبت‌اند و هم جنبه‌ منفی. یکی از این ویژگی‌ها غرور است که در آثار فیلسوفان و………………..

 

12000 تومان – خرید