دانشکده ادیان

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته دین شناسی

 

عنوان:

تحلیل نظری ویکتور ترنر در باب آیین زیارت

 

چکیده

انسان‌شناسان دین برای شناختِ تجربه‌ها و کنش‌های دینی،آیین‌ها و مناسک دینی را مورد مطالعه قرار می‌دهند. در این میان، ویکتور ترنر یکی از مشهورترین پژوهشگران عرصه انسان‌شناسی دین است. از مهمترین اقدامات وی به دست آوردن ابزار لازم جهت انجام مطالعات انسان‌شناسی بر روی آیین‌های پیچیده مانند زیارت است. اکنون این پژوهش درصدد ارائه تصویری روشن از تحلیل ویکتور ترنر در باب آیین زیارت، فهم معانی و نیز دسته‌بندی و جایگاه این مفهوم در قلمرو رفتارهای دینی و فرهنگی است. همین‌طور بررسی مفاهیم ابزاری ترنر و نیز چگونگی پیاده‌سازی این مفاهیم در تحلیل آیین زیارت هدف این تحقیق می‌باشد.

ویکتور ترنر با الهام از ون جنپ آیین را شامل سه مرحله‌ی جدایی، آستانگی و پیوست می‌داند، فرآیندی بودن یک آیین از درون و نیز مفاهیم کلیدی آستانگی، جماعت‌‌واره، ساختار و ضدّ ساختار، پویایی فرهنگی و اجتماعی، ابزار لازم ویکتور ترنر جهت انجام یک جهش بزرگ در انسان‌شناسی دین، از مطالعه‌ی آیین‌های ابتدایی در قبایل ابتدایی به سوی آیین‌های پیچیده‌تر در ادیان امروزی هستند.

در فصل اوّل به بیان کلّیاتِ مسأله پرداخته و در فصل دوم سعی در ایضاح مفاهیم آیین و زیارت و نیز رویکردها به مطالعه‌ی زیارت و گونه بندی‌های آن و همچنین بیان سیر زندگی و اندیشه‌ی ترنر شده است. در فصل سوم بیشتر بر روش ترنر در تحلیل آیین‌ها تکیه شده است در این فصل سعی شده مفاهیم نماد، آستانگی و جماعت‌‌واره در اندیشه ترنر بررسی شود. در فصل چهارم به بررسی ابعادِ تحلیل ترنر در باب آیین زیارت پرداخته شده تا بدین ترتیب بتوان در عمل نیز از روش تحلیلی ترنر تصویری به دست آید. فصل پنجم به نتیجه‌گیری اختصاص دارد که سرانجام پیشنهاداتی ارائه شده است.

 

 

واژگان کلیدی: ویکتور ترنر، زیارت، آستانگی، جماعت‌‌واره، آیین، انسان‌شناسی دین.

 

فهرست مطالب

فصل اوّل : کلّیات.. ۱

طرح مسأله. ۲

اهمّیت تحقیق.. ۳

پیشینه‌ی تحقیق.. ۳

روش تحقیق.. ۶

مشکلات تحقیق.. ۶

زندگی و اندیشه ترنر. ۷

سیر اندیشه ویکتور ترنر. ۸

فصل دوم: ایضاح  مفاهیم. ۱۱

مقدمه. ۱۲

  1. آیین.. ۱۲

۱٫۱ تعریف آیین.. ۱۲

۱٫۲٫۱ رویکرد نمادین.. ۱۵

۱٫۲٫۲ رویکرد تبیینی.. ۱۶

۱٫۳ آیین به مثابه‌ی اجرای نمایش…. ۱۷

۱٫۴ آیین‌های گذار. ۱۸

  1. زیارت… ۱۹

۲٫۱ اهمّیت آیین زیارت… ۱۹

۲٫۲ گونه‌بندی زیارت… ۱۹

۲٫۲٫۱ زیارت به یک مکان مقدّس… ۲۱

۲٫۲٫۲٫ زیارت یک شخص مقدّس… ۲۲

۲٫۲٫۳ زیارت یک شیء مقدّس… ۲۲

۲٫۲٫۴ زیارت به‌مثابه‌ متن مقدّس… ۲۳

۲٫۲٫۵ زیارت به‌مثابه سفری کنایی.. ۲۳

۲٫۳ انسان‌شناسی زیارت… ۲۴

۲٫۴ رویکرد‌ها به مطالعه زیارت… ۲۵

۲٫۴٫۱ رویکرد کارکردگرایانه. ۲۶

۲٫۴٫۲ رویکرد جامع نگرانه. ۲۷

۲٫۴٫۳ رویکرد تقلیل‌گرایانه. ۲۹

۲٫۴٫۴ رویکرد ذات‌گرایانه. ۳۰

فصل سوم: ۳۲

کارکرد آیین، روش شناسی ویکتور ترنر. ۳۲

مقدمه. ۳۳

  1. کارکرد آیین.. ۳۵

۱٫۱ ساختار اجتماعی ندمبو. ۳۵

۱٫۲ مفهوم درام اجتماعی.. ۳۶

۱٫۳ آیین‌های کارکردی در ندمبو. ۳۸

۱٫۴ ساختارگرایی انگلیسی.. ۳۹

  1. تحلیل نماد در آیین.. ۴۰

۲٫۱ آیین به‌مثابه کنش نمادین.. ۴۰

۲٫۲ نمادها:حاملان معنا. ۴۲

  1. مراحل آیین.. ۴۵

۳٫۱ آیین‌های گذار- ون جنپ… ۴۶

۳٫۲ آیین‌های مصیبت و آیین‌های بحران زندگی.. ۴۸

  1. آستانگی.. ۵۲

۴٫۱ خصوصیات ساختار: ۵۳

۴٫۲ بررسی نماد‌ها در آستانگی: ۵۵

۴٫۳ بررسی روابط بین افراد دردرون آستانگی : ۵۹

جمع‌بندی.. ۶۱

  1. جماعت‌‌واره ۶۲

۵٫۱ تعریف اجتماع و تعریف سلبی جماعت‌‌واره ۶۳

۵٫۲ ویژگی‌های جماعت‌‌واره ۶۶

۵٫۳ مثال‌هایی برای جنبه‌های فرهنگی جماعت‌‌واره ۶۷

 فصل چهارم: ۶۹

تحلیل زیارت از منظر ویکتور ترنر. ۶۹

مقدمه. ۷۰

  1. ویژگی مطالعات ترنر. ۷۴

۱٫۱ ویژگی مطالعه انسان‌شناسانه زیارت… ۷۴

۱٫۲ انسان‌شناس در لباس زائر و انسان‌شناسی تجربه. ۷۶

۱٫۳ ویژگی کتاب تصویر و زیارت در فرهنگ مسیحی، چشم اندازهای انسان‌شناسانه. ۷۷

۱٫۴ واکنش به کتاب تصویر وزیارت در فرهنگ مسیحی، چشم اندازهای انسان شناسانه. ۸۰

  1. تحلیل ساختار زیارت… ۸۵

۲٫۱بررسی مفهوم زیارت… ۸۵

۲٫۱٫۱تعریف زیارت.. ۸۵

۲٫۱٫۲ طبقه بندی زیارت‌ها ۸۷

۲٫۱٫۳زیارت فرآیند اجتماعی.. ۸۹

۲٫۱٫۴ زیارت وآیین‌های قبیله ای.. ۹۱

۲٫۲زیارت وآستانگی.. ۹۵

۲٫۳زیارت وجماعت‌‌واره ۹۶

۲٫۴ انواع جماعت‌‌واره ۹۹

۲٫۵زیارت در احاطه ساختار. ۱۰۲

  1. تحلیل نمادهای زیارت… ۱۰۴

۳٫۱ سفر به‌مثابه نماد. ۱۰۴

۳٫۲ زیارت وتصویر. ۱۰۶

۳٫۳ پارادایم‌های ریشه. ۱۰۷

۳٫۴ راه بازگشت… ۱۰۸

۳٫۵ زیارت و هنر. ۱۰۸

  1. تحلیل ابعاد زیارت… ۱۰۹

۴٫۱ ظرفیت بالقوّه زیارت ۱۰۹

۴٫۱٫۱ کشف وشهود. ۱۰۹

۴٫۱٫۲ زمینه‌‌ی مرگ… ۱۱۱

۴٫۱٫۳ ذات سلبی زیارت.. ۱۱۳

۴٫۲ تغییر چهره زیارت… ۱۱۵

۴٫۲٫۱ تغییر الگوهای دینی.. ۱۱۵

۴٫۲٫۳ تغییرات اقتصادی و اجتماعی.. ۱۲۱

۴٫۲٫۳٫۱ جهانی‌سازی ۱۲۱

۴٫۳ زیارت و توسعه مسیحیت… ۱۲۴

جمع بندی.. ۱۲۶

فصل پنجم: نتیجه گیری.. ۱۲۷

نتیجه گیری.. ۱۲۸

۵٫۱ یافته‌های پژوهش…. ۱۲۸

۵٫۲ زیارت در فرهنگ امروزی جامعه ما. ۱۲۹

۵٫۲٫۱  موارد حفظ آستانگی.. ۱۳۱

۵٫۲٫۲ برهم خوردن آستانگی.. ۱۳۲

جمع بندی.. ۱۳۳

۵٫۳ پیشنهادات… ۱۳۵

منابع فارسی.. ۱۳۶

منابع انگلیسی.. ۱۳۶

 

 

فصل اوّل : کلّیات

طرح مسأله

هر چند دین‌شناسی یک رشته‌ی میان مطالعاتی است امّا تحلیل مواجهه‌ی انسان با تجربه‌ی‌دینی بیشتر بر عهده فلسفه دین و روانشناسی دین است در این میان نباید سهم انسان شناسی دین را درقبال پرداختن به تحلیل کنش انسان در مواچهه با تجربه دینی نادیده گرفت مطالعاتی که بیش از نیم قرن است ذهن انسان شناسان را به خود مشغول کرده است. از سوی دیگر زیارت که بنابر گزارش شرکت‌کنندگان در آن سرشار از تجربیات دینی است را باید برترین آیین دینی نامید که توان به حرکت درآوردن میلیون‌ها انسان در جهان را دارد. زیارت امروزه اقتصاد برخی کشور‌ها را پایدار کرده است. زیارت به ثبات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و دینی کمک می‌کند. بنابراین سؤال اساسی این تحقیق یافتن الگویی انسان‌شناسانه جهت تبیین دریافت انسان‌ها از مواجهه‌شان با تجربه‌ی‌دینی است که………