نقش منابع انرژی در سیاست خارجی قطر

 

 

چکیده

با این‌که مطالعات مربوط به سیاست خارجی کشورهای مختلف بخصوص کشورهای قدرتمند از گستردگی فراوانی برخوردار است اما کمتر پژوهشی به سیاست خارجی ریز دولتهای همچون قطر پرداخته است.نقش این کشور در تحولات منطقه از یک سو و نفوذ آن در سازمانهای مختلف بین المللی و منطقه ای از سوی دیگر مارا به بررسی سیاست خارجی این کشور واداشت.به همین دلیل در این پژوهش به بررسی نقش انرژی، به عنوان مهم ترین عامل تاثیرگذار، در سیاست داخلی و خارجی این کشور پرداخته شده است.مطالعه حاضر نشان از اهمیت نقش انرژی به عنوان عاملی مهم جهت فعال شدن سیاست خارجی یک کشور کوچک با جمعیت و وسعت خیلی کم دارد.

کلید واژه ها: سیاست خارجی،قطر،انرژی،امنیت و…

فهرست مطالب

فصل اول: کلیات و ادبیات پژوهش؛ ۸

مقدمه: ۹

  1. بیان مسئله : ۱۰
  2. هدف اصلی تحقیق : ۱۰
  3. ضرورت و اهمیت موضوع : ۱۰
  4. چارچوب نظری تحقیق : ۱۱
  5. سئوالها یا فرضیه های اصلی تحقیق : ۱۱

۶٫متغیرها ۱۲

  1. مفاهیم اصلی تحقیق : ۱۳
  2. روش تحقیق : ۱۵
  3. پیشینه و ادبیات تحقیق: ۱۶
  4. سازماندهی پژوهش: ۱۶

فصل دوم :مبانی نظری و چارچوب تحلیلی پژوهش.. ۱۸

بند اول:مبانی نظری سیاست خارجی. ۱۹

بند دوم: مبانی دیپلماسی انرژی.. ۲۶

دیپلماسی انرژی و منافع ملی. ۲۹

بند سوم: چارچوب نظری پژوهش؛نظریه نو واقع گرایی. ۳۰

مفروضات نئورئالیسم. ۳۱

مفاهیم کلیدی نئورئالیسم. ۳۲

تزهای کلیدی نئورئالیسم. ۳۳

نوواقع گرایی و تحلیل سیاست خارجی. ۳۷

انواع نوواقع‌گرایی. ۴۰

فصل سوم: قطر؛ساختار سیاسی اقتصادی و چشم انداز قطر. ۴۷

بند اول: ساختار سیاسی و اجتماعی قطر. ۴۸

تشکیل حکومت و تحولات آن. ۴۹

تقسیمات کشورى.. ۵۰

اقوام و نژادها و روابط آنها ۵۱

زبان و خط.. ۵۱

ثبات نسبی قطر. ۵۱

قانون اساسى و تحولات و ویژگى‌هاى آن. ۵۲

عوامل مؤثر در سیاست خارجى. ۵۵

شبکه تلویزیونی الجزیره: ۵۶

بند دوم:ساختار اقتصادی و انرژی قطر. ۵۶

وضعیت اقتصادی قطر. ۵۷

شرایط اقتصادی قطر. ۵۹

ریسک سیاسی. ۶۰

سرمایه گذاری خارجی. ۶۰

وضعیت تجارت خارجی قطر. ۶۰

حمل و نقل و ارتباطات.. ۶۱

بازرگانى خارجى : ۶۲

بخش کشاورزی.. ۶۸

بند سوم:موقعیت منطقه ای و سیستم دفاعی قطر. ۶۸

موقعیت منطقه‌اى.. ۶۹

سیستم دفاعى. ۷۰

بند چهارم:چشم انداز انداز آینده قطرر ۷۳

فصل چهارم: منابع متنوع انرژی در قطر. ۷۸

بند اول: وضعیت انرژی در جهان. ۷۹

بند دوم:وضعیت  انرژی در قطر. ۸۱

فعالیتهای نفتی و گازی قطر. ۸۵

نفت: ۸۵

گازطبیعی. ۸۹

سهم روز افزون توسعه گازی در قطر. ۹۷

حوزه پارس شمالى، موتور محرکه توسعه اقتصادى قطر. ۹۹

تلاش قطر برای حضور در پروژ ههای بخش انرژی.. ۱۰۰

نقش گاز طبیعی در امنیت ملی قطر. ۱۰۳

فصل پنجم: سیاست خارجی فعال قطر برمبنای نقش انرژی و تئوری نوواقع گرایی. ۱۱۲

بند اول: اصول و راهبردهای سیاست خارجى قطر. ۱۱۴

الف)اصول سیاست خارجی قطر. ۱۱۷

ب) راهبردهای سیاست خارجی قطر: ۱۲۱

هم‌گرایی دوسویه غربی – عربی. ۱۲۱

نقش میانجیگری و نمایش چهره ای صلح طلب.. ۱۲۵

بقا و امنیت در سیاست خارجی قطر. ۱۲۶

سیاست خارجی ائتلاف محور ۱۲۸

دیپلماسی فعال و مداخله گرایانه. ۱۲۹

اخوانی گرایی در سیاست خارجی قطر. ۱۳۰

بند دوم:جهت گیریهای سیاست خارجی قطر. ۱۳۳

فلسطین. ۱۳۳

رژیم صهیونیستی. ۱۳۴

جهت گیری نسبت به تحولات منطقه. ۱۳۶

لیبی. ۱۳۷

تونس… ۱۳۸

مصر. ۱۳۹

سوریه. ۱۴۱

قطر و عربستان. ۱۴۷

مناسبات و روابط قطر با ایران. ۱۵۰

بند سوم:تحلیل سیاست خارجی قطر بر مبنای نوواقع گرایی. ۱۵۵

سیاست انرژی قطر. ۱۵۹

فرصتها و محدودیتهای قطر. ۱۶۱

منابع: ۱۶۴

 

فصل اول:

کلیات و ادبیات پژوهش؛

مقدمه:

در فضای کنونی جهان دستیابی به منزلت توسعه یافتگی و ارتقای جایگاه کشور در سلسله مراتب نظام بین‌الملل امری برون گرایانه است که در تعامل گسترده با دنیا به ثمر می‌نشیند.در فرایند جهانی شدن، سیاست بین الملل شاهد تحولات بنیادین بوده است. تغییر بنیادین سیاست بین‌الملل نخست، سبب دگرگونی در تعریف از  منابع قدرت شده است، دوم، نقش و سهم هر یک از  منابع را دچار تغییر کرده است، و سوم به سیال‌سازی منابع قدرت انجامیده است .در این پژوهش در پی بررسی نقش منابع انرژی در الگو سیاست خارجی قطر هستیم. به عبارت دیگر در پی پاسخ به این پرسش هستیم که منابع انرژی در قطر چه تاثیر بر سیاست خارجی فعالی این کشور داشته است؟  یعنی اینکه دارا بودن مقدوراتی مانند انرژی چه تاثیراتی می تواند بر تاثیر گذاری در معادلات سیاسی بین المللی داشته باشد؟ و دیگر اینکه منابع انرژی قطرچه نسبتی با رویکرد توسعه گرا در سیاست خارجی قطر داراست؟

سئوالاتی از این قبیل پاسخی می خواهد که در چارچوب یک نظریه روابط بین المللی تحلیل شود.به نظر می رسد نظریه نوواقع گرایی با توجه به اینکه هم بر مقدورات و محذورات داخلی و هم بین المللی توجه دارد می تواند برای این پژوهش مورد استفاده قرار گیرد.به هر حال فرضیه مورد نظر این است که نیاز قطر به حفظ امنیت و ساختار آنارشیک بین الملل از یک سو و توان این کشور در حوزه انرژی از سوی دیگر موجبات سیاست خارجی فعال این کشور شده اند. لذا می توان گفت منابع انرژی قطر(گاز ونفت) و فرصت های برآمده از آن، باعث فعال وکنش مند شدن سیاست خارجی این کشور شده است.

در مورد ضرورت و اهمیت این پژوهش بایست اشاره داشت که چون از یک طرف قطر یکی از کشورهای تاثیر گذار در معادلات انرژی جهان به خصوص گاز به شمار می آید و از سوی دیگر این کشور دارای منابع و میادین گازی مشترکی با جمهوری اسلامی ایران است، تحقیق پیش رو می تواند به نوعی در شناخت  هر چه بهتر کشور مذکور به خصوص در ابعادی مانند نحوه استفاده از منابع انرژی موجود در راستای ایفای نقش در معادلات منطقه ای و بین المللی دارای اهمیت باشد. شناخت واقعی فضای منطقه ای می تواند نقش مهمی در جهت پیگیری منافع ملی توسط هر کشوری را داشته باشد، و در این زمینه بررسی دقیق کنش گری کشور قطر  با رویکردی انرژی به جهت نحوه کنش و تعامل برای کشورمان ایران دارای ضرورت است. لذا، تحقیق پیش رو می تواند از این جهت دارای ضرورت باشد

عطف به سئوالات و پرسشهای مطرح شده و با توجه به مطالعات پیشینی نگارنده در این پژوهش سعی خواهیم کرد ضمن بررسی مختصر مبانی سیاست خارخی و نظریه واقع گرایی در یک فصل در فصل سوم به بررسی ساختار سیاسی و اقتصادی قطر بپردازیم.ضرورت شناخت تواناییهای انرژیک قطر موضوع مهم دیگری است که در فصل چهارم بایستی مورد توجه قرار گیرد و نهایتاً در فصل پنجم ضمن بررسی راهبردها و جهت گیریهای سیاست خارجی قطر به تحلیل سیاست خارجی امنیت محور این کشور بر اساس نظریه نوواقع گریی خواهیم پرداخت.

 ۱٫ بیان مسئله :

در فضای کنونی جهان دستیابی به منزلت توسعه یافتگی و ارتقای جایگاه کشور در سلسله مراتب نظام بین‌الملل امری برون گرایانه است که در تعامل گسترده با دنیا به ثمر می‌نشیند.در فرایند جهانی شدن، سیاست بین الملل شاهد تحولات بنیادین بوده است. تغییر بنیادین سیاست بین‌الملل نخست، سبب دگرگونی در تعریف از  منابع قدرت شده است، دوم، نقش و سهم هر یک از  منابع را دچار تغییر کرده است، و سوم به سیال‌سازی منابع قدرت انجامیده است .در این پژوهش در پی بررسی نقش منابع انرژی در الگو سیاست خارجی قطر هستیم. به عبارت دیگر در پی پاسخ به این پرسش هستیم که چه کیفیتی از منابع انرژی، از مطلوبیت بیشتری برای اتخاذ و موفقیت یک سیاست خارجی توسعه گرا برخوردار است؟  یعنی اینکه دارا بودن مقدوراتی مانند انرژی چه تاثیراتی می تواند بر تاثیر گذاری در معادلات سیاسی بین المللی داشته باشد؟ و دیگر اینکه منابع انرژی قطرچه نسبتی با رویکرد توسعه گرا در سیاست خارجی قطر داراست؟