پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته روانشناسی بالینی

مقایسه­ی مؤلفه­های ذهن­آگاهی و صبر در افراد افسرده، مضطرب و بهنجار

 

چکیده

 

اهداف پژوهش حاضر ، مقایسه مؤلفه های ذهن آگاهی و صبر در بیماران مبتلا به افسردگی اساسی، اضطراب منتشر و افراد بهنجار بود. طرح این پژوهش از نوع علی-مقایسه ای بود. جامعه آماری این پژوهش عبارت بود از کلیه بیماران افسرده و مضطربی که از خرداد تا شهریور ۱۳۹۰ به مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد مراجعه می کردند. نمونه مورد مطالعه شامل ۳۰ بیمار مبتلا به اختلال افسردگی اساسی، ۳۰ بیمار مبتلا به اختلال اضطراب منتشر و ۳۰ فرد بهنجار بود. برای نمونه گیری از روش نمونه گیری در دسترس استفاده شد. ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش عبارت بودند از : پرسشنامه افسردگی بک، پرسشنامه اضطراب اشپیلبرگر، پرسشنامه پنج مولفه ذهن آگاهی و پرسشنامه صبر. داده ها با استفاده از تحلیل واریانس چندمتغیره و آزمون تعقیبی توکی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان می دهند که میان افراد افسرده، مضطرب و بهنجار از نظر مؤلفه های ذهن آگاهی و صبر ، تفاوت معناداری وجود دارد (در سطح ۰۰۰۱/۰P<).

کلمات کلیدی: ذهن­آگاهی، صبر، افسرده، مضطرب

 

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                         صفحه

فصل اول: کلیات

۱-۱-مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….۲

۱-۲-بیان مسأله……………………………………………………………………………………………………….۴

۱-۳-اهداف پژوهش………………………………………………………………………………………………….۶

۱-۴-ضرورت و اهمیت پژوهش………………………………………………………………………………..۶

۱-۵-تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها………………………………………………………………..۸

۱-۵-۱-افسردگی……………………………………………………………………………………………………..۸

۱-۵-۱-۱-تعریف مفهومی……………………………………………………………………………………….۸

۱-۵-۱-۲-تعریف عملیاتی……………………………………………………………………………………….۸

۱-۵-۲-اضطراب……………………………………………………………………………………………………….۸

۱-۵-۲-۱-تعریف مفهومی……………………………………………………………………………………….۸

۱-۵-۲-۲-تعریف عملیاتی……………………………………………………………………………………….۹

۱-۵-۳-مؤلفه­های ذهن­آگاهی………………………………………………………………………………….۹

۱-۵-۳-۱-تعریف مفهومی……………………………………………………………………………………….۹

۱-۵-۳-۲-تعریف عملیاتی…………………………………………………………………………………….۱۰

۱-۵-۴-مؤلفه­های صبر…………………………………………………………………………………………..۱۰

۱-۵-۴-۱-تعریف مفهومی……………………………………………………………………………………..۱۰

 

 

 

عنوان                                                                                            صفحه

۱-۵-۴-۲-تعریف عملیاتی…………………………………………………………………………………….۱۱

فصل دوم: چهارچوب نظری و پیشینه پژوهش

۲-۱-مبانی نظری…………………………………………………………………………………………………..۱۳

۲-۱-۱-افسردگی……………………………………………………………………………………………………۱۳

۲-۱-۲-اضطراب منتشر…………………………………………………………………………………………۱۴

۲-۱-۳-تفاوتهای بین افسردگی و اضطراب…………………………………………………………..۱۵

۲-۱-۴-ذهن­آگاهی…………………………………………………………………………………………………۱۶

۲-۱-۴-۱-ریشه­های تاریخی ذهن­آگاهی………………………………………………………………۱۶

۲-۱-۴-۲-انتقال ذهن­آگاهی به روانشناسی………………………………………………………….۱۸

۲-۱-۴-۳-ذهن­آگاهی در روانشناسی بالینی:موج سوم رفتاردرمانی…………………….۲۱

۲-۱-۴-۳-۱-موج اول رفتاردرمانی……………………………………………………………………….۲۱

۲-۱-۴-۳-۲-موج دوم رفتاردرمانی……………………………………………………………………….۲۲

۲-۱-۴-۳-۳-موج سوم رفتاردرمانی……………………………………………………………………..۲۳

۲-۱-۴-۳-۳-۱-مداخلات مبتنی بر آموزش ذهن­آگاهی……………………………………..۲۴

۲-۱-۴-۳-۳-۲-مداخلاتی که ذهن­آگاهی مؤلفه کلیدی آنهاست………………………..۲۶

۲-۱-۴-۴-تعاریف ذهن­آگاهی……………………………………………………………………………….۲۹

۲-۱-۴-۵-مفهوم­سازی ذهن­آگاهی در روانشناسی بالینی…………………………………….۳۱

۲-۱-۴-۶-رابطه ذهن­آگاهی با مراقبه……………………………………………………………………۳۶

۲-۱-۴-۷-سازه­های مرتبط با ذهن­آگاهی…………………………………………………………….۳۸

۲-۱-۴-۷-۱-شیوه­های پردازشگری ذهنی……………………………………………………………۳۸

۲-۱-۴-۷-۲-اشکال هشیاری رفلکسی………………………………………………………………….۴۰

 

 

عنوان                                                                                              صفحه

۲-۱-۴-۸-رابطه بین ذهن­آگاهی، شناخت ضمنی و آشکار………………………………….۴۳

۲-۱-۵-مبانی نظری صبر………………………………………………………………………………………۴۶

۲-۱-۵-۱-مفهوم صبر……………………………………………………………………………………………۴۶

۲-۱-۵-۲-انواع صبر………………………………………………………………………………………………۴۹

۲-۱-۵-۳-رابطه صبر با مفاهیم مشابه………………………………………………………………….۵۰

۲-۱-۵-۴-صبر در عرفان اسلامی………………………………………………………………………….۵۱

۲-۱-۵-۵-مفهوم صبر در قرآن……………………………………………………………………………..۵۳

۲-۱-۵-۶-زمینه­های صبر در قرآن……………………………………………………………………….۵۵

۲-۱-۵-۷-صبر و سایر مفاهیم در قرآن………………………………………………………………..۵۹

۲-۱-۵-۸-نشانگان صبر…………………………………………………………………………………………۶۰

۲-۱-۵-۹-پیامدهای صبر………………………………………………………………………………………۶۳

۲-۱-۵-۱۰-صبر در روانشناسی…………………………………………………………………………….۶۵

۲-۱-۵-۱۱-کارکردهای صبر…………………………………………………………………………………۶۶

۲-۱-۵-۱۲-پایه­های روانشناختی صبر………………………………………………………………….۶۹

۲-۲-پیشینه پژوهش……………………………………………………………………………………………..۷۵

۲-۲-۱-ذهن­آگاهی………………………………………………………………………………………………..۷۵

۲-۲-۲-صبر……………………………………………………………………………………………………………۷۸

۲-۳-سؤالات پژوهش……………………………………………………………………………………………..۷۹

فصل سوم: روش و ابزارهای پژوهش

۳-۱-مقدمه…………………………………………………………………………………………………………….۸۱

۳-۲-جامعه آماری، نمونه و روش نمونه­گیری……………………………………………………….۸۱

 

 

عنوان                                                                                             صفحه

۳-۲-۱-داده­های توصیفی نمونه…………………………………………………………………………….۸۲

۳-۳-ابزارهای پژوهش……………………………………………………………………………………………۸۴

۳-۳-۱-آزمون افسردگی بک…………………………………………………………………………………۸۴

۳-۳-۲-آزمون اضطراب پنهان و آشکار اشپیلبرگر………………………………………………..۸۴

۳-۳-۳-پرسشنامه صبر………………………………………………………………………………………….۸۵

۳-۳-۳-۱-روایی پرسشنامه…………………………………………………………………………………..۸۵

۳-۳-۳-۲-پایایی پرسشنامه…………………………………………………………………………………..۸۶

۳-۳-۴-پرسشنامه پنج مؤلفه ذهن­آگاهی……………………………………………………………..۸۷

۳-۳-۴-۱-روایی پرسشنامه…………………………………………………………………………………..۸۷

۳-۳-۴-۲-پایایی پرسشنامه…………………………………………………………………………………..۹۱

۳-۴-روش اجرا……………………………………………………………………………………………………….۹۲

۳-۵-روش آماری……………………………………………………………………………………………………۹۲

فصل چهارم: یافته­ها

۴-۱-مقدمه…………………………………………………………………………………………………………….۹۴

۴-۲-یافته­های توصیفی………………………………………………………………………………………….۹۵

۴-۲-۱-یافته­های توصیفی مربوط به مؤلفه­های ذهن­آگاهی…………………………………۹۵

۴-۲-۲-یافته­های توصیفی مربوط به مؤلفه­های صبر……………………………………………۹۶

۴-۳-آمار استنباطی……………………………………………………………………………………………….۹۷

۴-۳-۱-یافته­های مربوط به سؤال اول…………………………………………………………………..۹۷

۴-۳-۲-یافته­های مربوط به سؤال دوم……………………………………………………………….۱۰۲

فصل پنجم: بحث و نتیجه­گیری

۵-۱-مقدمه………………………………………………………………………………………………………….۱۰۸

 

عنوان                                                                                         صفحه

۵-۲-بحث و نتیجه­گیری در مورد سؤال اول پژوهش…………………………………………۱۰۸

۵-۳-بحث و نتیجه­گیری در مورد سؤال دوم پژوهش………………………………………..۱۱۲

۵-۴-محدودیت­ها………………………………………………………………………………………………..۱۱۴

۵-۵-پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………..۱۱۴

فهرست منابع

منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………۱۱۶

منابع لاتین…………………………………………………………………………………………………………..۱۲۱

پیوست­ها

پرسشنامه پنج مؤلفه ذهن­آگاهی…………………………………………………………………………۱۳۵

پرسشنامه صبر……………………………………………………………………………………………………..۱۳۷

پرسشنامه افسردگی بک………………………………………………………………………………………۱۳۹

پرسشنامه اضطراب آشکار و پنهان اشپیلبرگر…………………………………………………….۱۴۴

چکیده به زبان انگلیسی……………………………………………………………………………………….۱۴۶

 

 

فهرست جدول­ها

 

عنوان و شماره                                                                                  صفحه

جدول(۳-۱)توزیع گروه نمونه بر حسب سن…………………………………………………………۸۲

جدول(۳-۲)توزیع گروه نمونه برحسب متغیر جنسیت…………………………………………۸۳

جدول(۳-۳)توزیع گروه نمونه برحسب متغیر تحصیلات………………………………………۸۳

جدول(۳-۴)ضرایب پایایی مؤلفه­های صبر…………………………………………………………….۸۶

جدول(۳-۵)نتایج تحلیل عوامل پرسشنامه پنج مؤلفه ذهن­آگاهی به روش مؤلفه­های اصلی با چرخش واریماکس……………………………………………………………………………۸۹

جدول(۳-۶)ضرایب پایایی مؤلفه­های ذهن­آگاهی………………………………………………….۹۱

جدول(۴-۱)میانگین و انحراف معیار پنج مؤلفه ذهن­آگاهی در افراد افسرده، مضطرب و بهنجار……………………………………………………………………………………………………۹۵

جدول(۴-۲)میانگین و انحراف معیار مؤلفه­های صبر در افراد افسرده، مضطرب و بهنجار……………………………………………………………………………………………………………………..۹۶

جدول(۴-۳)نتایج آزمونMANOVA مربوط به مؤلفه­های ذهن­آگاهی……………۹۷

جدول(۴-۴)نتایج مربوط به آزمون تحلیل واریانس تفاوت مؤلفه­های ذهن­آگاهی بین گروه­های افسرده، مضطرب و بهنجار………………………………………………………………۹۸

جدول(۴-۵)نتایج آزمون تعقیبی توکی مربوط به مؤلفه مشاهده…………………………۹۸

جدول(۴-۶)نتایج آزمون تعقیبی توکی مربوط به مؤلفه توصیف………………………….۹۹

جدول(۴-۷)نتایج آزمون تعقیبی توکی مربوط به مؤلفه عمل توأم آگاهی………..۱۰۰

جدول(۴-۸)نتایج آزمون تعقیبی توکی مربوط به مؤلفه عدم قضاوت………………..۱۰۰

جدول(۴-۹)نتایج آزمون تعقیبی توکی مربوط به مؤلفه عدم واکنش………………..۱۰۱

 

عنوان و شماره                                                                              صفحه

 

جدول(۴-۱۰)نتایج آزمونMANOVA مربوط به مؤلفه­های صبر…………………….۱۰۲

جدول(۴-۱۱)نتایج آزمون تحلیل واریانس تفاوت مؤلفه­های صبر بین گروه­های افسرده، مضطرب و بهنجار…………………………………………………………………………………..۱۰۳

جدول(۴-۱۲)نتایج آزمون توکی مربوط به مؤلفه شکیبایی……………………………….۱۰۳

جدول(۴-۱۳)نتایج آزمون توکی مربوط به مؤلفه رضایت…………………………………..۱۰۴

جدول(۴-۱۴)نتایج آزمون توکی مربوط به مؤلفه استقامت………………………………..۱۰۴

جدول(۴-۱۵)نتایج آزمون توکی مربوط به مؤلفه درنگ…………………………………….۱۰۵

جدول(۴-۱۶)نتایج آزمون توکی مربوط به مؤلفه متعالی شدن………………………….۱۰۶

 

فهرست نمودارها

 

عنوان                                                                                             صفحه

نمودار(۲-۱)پایه­های روانشناختی صبر…………………………………………………………….۷۴

 

 

فصل اول

کلیات پژوهش

 

۱-کلیات

۱-۱-مقدمه

    اضطراب[۱] و افسردگی[۲] از رایج ترین پدیده های هیجانی هستند که انسان از آنها رنج می­برد (لطفی افشار، قاسم زاده، عشایری و گیلانی،۱۳۷۷). آنچه انسان را در درک و برخورد بهتر با این پدیده ها با مشکلات بیشتری روبرو میسازد، همبودی این پدیده هاست. همبودی اضطراب و افسردگی در موقعیت های بالینی به تردیدهای بحث برانگیزی منجر شده است(تارسیا، پاور و ساناویو[۳]،۲۰۰۳). در بیست و پنج سال گذشته پژوهش های مختلف از روش های مختلفی استفاده کرده­اند تا تعیین کنند که اضطراب و افسردگی چه تفاوتهای زیربنایی با یکدیگر دارند. از طرفی با توجه به شیوع بالای این دو اختلال در جامعه و تاثیر منفی آنها بر سلامت روان و کیفیت زندگی افراد جامعه، شناخت عوامل موثر بر شکل­گیری این اختلالات، امری ضروری تلقی می شود.

یکی از مفاهیمی که اخیرا توجه زیادی را به خود جلب کرده و به نظر می­رسد که نقش مهمی در اختلالات یاد شده دارد، ذهن­آگاهی[۴] است. ذهن­آگاهی به زبان ساده به معنای آگاه بودن از افکار، اعمال، هیجانات و احساسات است و شکل خاصی از توجه محسوب می­شود؛ به عبارت دیگر، ذهن­آگاهی به معنای توجه کردن به شیوه­ای خاص است؛ یعنی توجه و تمرکزی که دارای این ویژگی­ها باشد: بودن درحال حاضر، هدفمند و بدون قضاوت. این نوع توجه موجب افزایش آگاهی، شفافیت و وضوح و پذیرش واقعیت حال حاضر می شود. ذهن­آگاهی بدان معناست که شخص، آگاهی خود را از گذشته و آینده به حال حاضر معطوف کند. زمانی که فرد در حال حاضر حضور داشته باشد، واقعیت را با تمام جنبه­های درونی و بیرونی­اش می­بیند و درمی­یابد که ذهن به دلیل قضاوت و تعبیر و تفسیرهایی که انجام می­دهد دائما درحال نشخوار و گفتگوی درونی است.

 

12000 تومان – خرید