کارسینوم سلول سنگفرشی

 

چکیده

 

اهداف و کلیات:

کارسینوم سلول سنگفرشی(SCC )  بیش از ۹۰ % سرطان های دهان را تشکیل می دهد. این بیماری در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد و زمانی که علائم آشکار می شود، اغلب در مرحله ی پیشرفته ای قرار دارد. لذا تشخیص این سرطان در مراحل اولیه، تأثیر قابل توجهی در بهبود پیش آگهی آن دارد. در سال های اخیر شناسایی مارکرهای سلولی و مولکولی مرتبط با SCC  همواره مورد توجه پژوهشگران بوده است. یکی از بیومارکرهای قابل اندازه گیری در سرم مبتلایان به SCC ، گلوتاتیون است که تاثیر تغییرات آن در روند بسیاری از بیماری ها از جمله سرطان اثبات شده است. گلوتاتیون دارای دو فرم احیا یا همان   GSHو اکسید یا همان GSSG می باشد. نسبت GSH /GSSG در شرایط استرس شدید اکسیداتیو و انباشتگی GSSG کاهش می یابد. هدف از انجام این مطالعه اندازه گیری سطح سرمی گلوتاتیون اکسیده و احیا و نسبت  GSH /GSSG و همچنین تعادل اکسیدان – آنتی اکسیدان در سرم بیماران مبتلا به SCC سر و گردن و مقایسه آنها با افراد سالم بود.

 

مواد و روش ها:

۲۰ نفر مبتلا به SCC سر و گردن مراجعه کننده به بیمارستان امید مشهد که بیماری آنها از طریق هیستوپاتولوژی ثابت شده و هنوز هیچ درمانی دریافت نکرده بودند و ۲۰ نفر سالم داوطلب مراجعه کننده به سازمان انتقال خون مشهد پس از  کسب رضایت آگاهانه وارد مطالعه شدند. سپس ۵ میلی لیتر خون از هر شخص تهیه و سرم جداسازی شده در دمای منفی۸۰ درجه سانتی گراد نگهداری شد. مقادیر گلوتاتیون اکسیده و احیا و نسبت  GSH /GSSG و همچنین تعادل اکسیدان – آنتی اکسیدان، به روش اسپکتروفتومتری اندازه گیری شد. اطلاعات وارد نرم افزار  SPSS( نسخه ۱۶) شده و آنالیز با استفاده از آزمون T_test یا من ویتنی انجام گرفت که سطح معنی داری در تمام آزمون ها ۰۵/۰بود.

 

یافته ها:

میانگین سنی بیماران ۵/۶۰ سال و میانگین سنی افراد سالم ۲۵/۴۹ سال بود. . در گروه بیماران ۱۹ نفر مذکر و ۱ نفر مونث بودند. در گروه سالم ۹ نفر مذکر و ۱۱ نفر مونث بودند نتایج نشان داد که سطح  GSSG و  تعادل اکسیدان-آنتی اکسیدان در گروههای مورد و شاهد تفاوت معنی داری ندارند (به ترتیب۷۹۶ /۰=P و ۲۶۶/۰=P). اما سطح GSH  و  GSH /GSSG در بیماران به طور معنی داری پایین تر بود (به ترتیب ۰۰۲/۰= P و ۰۱۱/۰=P ) . در بیماران بین مقادیر گلوتاتیون اکسیده و احیا و نسبت  GSH /GSSG و همچنین تعادل اکسیدان – آنتی اکسیدان با مرحله بالینی و درجه هیستوپاتولوژی تومور ارتباط معنی داری وجود نداشت (به ترتیب۳۷۴/۰=P ، ۳۰۲/۰=P ،  ۲۳۳/۰=P  و ۵۵۸/۰=P).

 

بحث و نتیجه گیری:

به نظر نمی رسد سطح سرمی گلوتاتیون اکسیده و احیا و نسبت  GSH /GSSG و همچنین تعادل اکسیدان – آنتی اکسیدان، با مرحله بالینی و درجه هیستوپاتولوژی تومور ارتباط معنی داری داشته باشد. با توجه به اینکه تا کنون مطالعه ای که نسبت گلوتاتیون احیا به اکسید را در سرم بیماران مبتلا به SCC سر و گردن با افراد سالم مقایسه کرده باشد، وجود ندارد، در صورت تایید نتایج این پژوهش در مطالعات بعدی، می توان از اندازه گیری نسبت گلوتاتیون احیا به اکسید در تشخیص زود هنگام SCC سر و گردن استفاده نمود و کمک بزرگی در جهت بهبود بقای این بیماران انجام داد.

 

کلمات کلیدی:

گلوتاتیون، تعادل اکسیدان-آنتی اکسیدان، استرس اکسیداتیو، کارسینوم سلول سنگفرشی سر و  گردن

 

 

    مقدمه

سرطان دهان از سرطان های شایع در سراسر جهان بوده و بیش از ۹۰ % سرطان های دهان را کارسینوم سلول سنگفرشی(SCC[1]) تشکیل می دهد(۱). این بیماری در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد. اکثر بیماران مبتلا به سرطان دهان تا زمانی که متوجه حضور درد، پارستزی، زخم، خونریزی غیرقابل توضیح یا یک توده نشوند، به جستجوی درمان نخواهند رفت(۲) و زمانی که علائم آشکار می شود، بیماری اغلب در مرحله ی پیشرفته ای قرار دارد. در ۳۰ سال گذشته میزان بقای ۵ ساله بیماران مبتلا به SCC دهان، علی رغم پیشرفت در روش­های تشخیص و بهبود روشهای درمانی، بهبود قابل توجهی پیدا نکرده و متأسفانه بروز و شیوع SCC دهان به ویژه در افراد جوانتر، روند افزایشی را در پیش گرفته است.(۲). اخیرا توجه پژوهشگران به سمت تشخیص زودهنگام این بیماری به ویژه با استفاده از بیومارکرها معطوف شده است. یکی از بیومارکرهای قابل اندازه گیری در سرم مبتلایان به SCC ، گلوتاتیون است. هدف از این مطالعه اندازه گیری سطح سرمی گلوتاتیون اکسیده و احیا و تعادل اکسیدان – آنتی اکسیدان در سرم بیماران مبتلا به SCC سر و گردن و مقایسه با افراد سالم، همچنین تعیین ارتباط آن با مرحله بالینی (Stage) ودرجه هیستوپاتولوژی (Grade) بود. در صورت وجود ارتباط بین این موارد با Stage و Grade  بیماری و تفاوت معنی دار با افراد سالم، می توان پیشنهاد کرد در مطالعات بعدی از اندازه گیری نسبت گلوتاتیون اکسیده و احیا  و تعادل اکسیدان – آنتی اکسیدان در تشخیص زود هنگام SCC سر و گردن و کنترل بیماران در جلسات پیگیری جهت بررسی عود بیماری استفاده شود.

 

   اپیدمیولوژی

سرطان دهان ششمین سرطان شایع در سراسر جهان است(۳) و یکی از ۱۰ علت شایع مرگ در سراسر دنیا می باشد(۱). سرطان های حفره دهان و حلق دهانی حدود ۳% از بیش از یک میلیون مورد سرطان تشخیص داده شده در ایالات متحده را تشکیل می دهد(۱) و هر ساله حدود سی هزار مورد جدید از سرطان دهان و حلق دهانی در ایالات متحده شناسایی می شود(۴). در صورتی که سرطان های نازوفارنکس، حلق، حنجره، سینوس و غدد بزاقی نیز در نظر گرفته شود، این نواحی بیش از ۵% تمام سرطان های سراسر بدن را به خود اختصاص می دهند(۱). بیش از ۹۰% سرطان های دهان را کارسینوم سلول سنگفرشی ( SCC) تشکیل می دهد(۳). سایر بدخیمی هایی که می تواند در سر و گردن بروز کند شامل تومورهای غدد بزاقی، تومورهای درگیر کننده ی تیروئید، غدد لنفاوی، استخوان و بافت نرم می­باشد(۱). SCC دهانی مردان را بیشتر از زنان مبتلا می­کند (نسبت مرد به زن = ۵/۱ به ۱ گزارش شده است)(۳). تقریبأ ۹۵% همه موارد SCC دهانی در بیماران مسن تر از ۴۰ سال و با میانگین سنی ۶۰ سال در هنگام تشخیص رخ می دهد(۱). اما موضوع نگران کننده افزایش بروز SCC دهانی در سنین جوانی است(۱) و بدخیمی های قاعده زبان و لوزه ها در بین بالغین ۴۴-۲۰ ساله نسبت به گذشته، افزایش نشان می دهد(۵).

SCC دهان اکثرأ زبان، حلق دهانی و کف دهان را درگیر می کند. در حالیکه لب، لثه، سطح دورسال زبان و کام از نواحی کمتر شایع هستند. بروز SCC به صورت اولیه در استخوان نادر است، اما ممکن استSCC  در استخوان فکین از بقایای اپی تلیالی لایه های اکتومزانشیم یا اپی تلیوم ضایعات ادنتوژنیک شامل کیست ها و آملوبلاستوماها ایجاد شود(۱). در جوامع غربی SCC دهانی در ۴۰ -۲۰% موارد در زبان و در ۲۰ – ۱۵ % موارد در کف دهان رخ می دهد(۳).در توجیه این مطلب که سطح ونترال زبان و کف دهان بیشترین نواحی هستند که دچار SCC می شوند باید گفت اپی تلیوم پوشاننده این نواحی نازک و غیر کراتیتزه بوده و نفوذ مواد سرطان زا (کارسینوژن ها) را تسهیل می کند(۳).

طبق آمار منتشر شده مرکز سرطان ایران در سال ۲۰۰۸، شایعترین سن سرطان دهان در ایران سن ۸۴- ۸۰ سالگی بوده و در سیستان و بلوچستان و قزوین شیوع بالاتری از سایر نواحی داشته است. شیوع سرطان دهان در سال ۸۲ در بین مردان ایرانی ۳۶/۱ درصد و در زنان ایرانی ۱۸/۱ درصد گزارش شده است. این میزان در سال ۸۷ به ۸۲/۱ درصد در مردان و ۴۷/۱ درصد در زنان افزایش یافته است(۶). یک بررسی اپیدمیولوژیک در ایران که آمار SCC دهان را از آوریل ۱۹۹۲ تا مارس ۲۰۰۷ استخراج کرده است بیان می کند از میان ۱۱۲۲۰مورد سرطان جدید در این مدت، ۲۰۰ مورد SCC دهان بوده اند، به عبارت دیگر شیوعی در حد ۷/۱ درصد در ایران داشته است. میانگین سنی بیماران در هنگام تشخیص، ۵۶ سال و نسبت مرد به زن ۴/۱ به ۱ بوده است. همچنین زبان به عنوان شایعترین محل درگیری در جمعیت ایرانی عنوان شده است(۷).  با توجه به تفاوت آماری مربوط به سن شایع سرطان دهان (که شایعترین آن SCC دهان می باشد) به نظر
می رسد نیاز به بررسی های اپیدمیولوژیک جامع تر در این زمینه، وجود دارد.

 

 

    سبب شناسی و عوامل خطر

بروز سرطان دهان نیازمند زمان لازم جهت تجمع تغییرات ژنتیکی، تداوم قرار گرفتن در معرض عوامل آغازگر و پیش برنده (شامل محرک های فیزیکی و شیمیایی، ویروس ها و اثرات هورمونی) و کاهش توان ایمنی به دلیل افزایش سن می باشد(۱).  سرطان زایی یک فرآیند پیچیده و چند مرحله ای و حاصل تجمع جهش ها و فقدان مکانیسم های کنترل در روند تقسیم و تمایز سلولی و آپوپتوز( مرگ برنامه ریزی شده سلولی) می باشد(۸).

عوامل زیر در سبب شناسی SCC موثر شناخته شده اند:

 

  1. تنباکو و الکل: تنباکو و الکل ریسک فاکتورهای شناخته شده سرطان دهان هستند. تنباکو حاوی کارسینوژن­های قوی از جمله نیتروزآمین ها، هیدروکربن­های حلقه­ای آروماتیک و پولونیوم
    می باشد. دود تنباکو حاوی منواکسید کربن، تیوسیانات، سیانید هیدروژن و نیکوتین است.

نیکوتین ماده ای قوی و اعتیادآور است. بررسی های اپیدمیولوژیک نشان داده اند بیش از ۸۰% مبتلایان به سرطان دهان سیگاری بوده اند(۱). شواهد نشان می دهد اکسیداسیون موضعی الکل و متابولیت سمی آن یعنی استالدهید ممکن است عامل نهایی سرطان زایی الکل در دهان باشد(۲). محققان اعلام کرده اند تنباکو مهمترین ریسک فاکتور SCC دهان بوده و مصرف توأم الکل و تنباکو اثرات تقویت کننده در این زمینه دارد(۴). توجیه اثر تقویت کنندگی الکل و تنباکو در سرطان زایی را شاید بتوان از طریق اثرات دهیدراته کننده الکل بر مخاط،

افزایش نفوذپذیری مخاط و آثار کارسینوژن های بالقوه موجود در الکل یا تنباکو توضیح داد(۱).

 

12000 تومان – خرید