مکان‌یابی مناطق مستعد احیاء بیولوژیک رویشگاه مانگرو (مطالعه موردی: سیریک استان هرمزگان)

دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی

پایان‌نامه کارشناسی ارشد منابع طبیعی – بیابان‌زدایی

عنوان

مکان‌یابی مناطق مستعد احیاء بیولوژیک رویشگاه مانگرو (مطالعه موردی: سیریک استان هرمزگان)

 

چکیده

جنگل‌های حرا در مناطق ساحلی جنوب کشور ایران قرار دارند و به دلیل کارکردهای بی‌شمار و ارزش‌های زیست‌محیطی حفاظت، احیاء و توسعه آن‌ها ضروریست. تصمیم‌گیری طریقه عمل در مسیری خاص، به صورت آگاها‏‏‏‏نه جهت نیل به اهداف می‌باشد تا بدین طریق گزینه‌ای مناسب در میان انواع گزینه‌ها انتخاب شود. یک مسئله مبتنی بر تصمیم‌گیری مکانی زمانی مطرح می‌شود که بین وضعیت مطلوب و موجود از دیدگاه تصمیم‌گیر اختلاف وجود داشته باشد. با توجه به مسئلۀ‌ تصمیم‌گیری مکانی، ارزیابی صحیح روش‌ها و انتخاب مناسب‌ترین مکان جهت اجرای پروژه با توجه به شرایط حال حاضر یکی از مسائل مهمی است که پیش‌روی تصمیم‌گیران قرار دارد. ماهیت چند‌ ‌‌معیاره بودن تصمیم‌گیری، انتخاب فن‌آوری مناسب، فقدان اطلاعات کامل و به روز و کم تجربه بودن تصمیم‌گیران موجب پیچیدگی موضوع و ایجاد چالش درانتخاب روش تصمیم‌گیری و نهایتأ انتخاب مکان مناسب جهت اجرای پروژه می‌گردد. جنگل‌های حرا از جمله منابع پایدار می‌باشد که امروزه توجه زیادی را به خود معطوف کرده است. توانایی‌های سامانه‌ اطلاعات جغرافیایی در زمینۀ مکان‌یابی سبب شده است تا در مکان‌یابی مناطق مستعد احیاء بیولوژیک مورد استفاده قرار گیرد. هدف از این بررسی مشخص کردن مناسب‌ترین مناطق جهت احیاء بیولوژیک جنگل‌های حرا با استفاده از روش تصمیم‌گیری چند معیاره مکانی در رویشگاه سیریک است. در این پژوهش مؤثرترین معیارها جهت مناطق مستعد احیاء بیولوژیک شامل عمق آب، پراکنش گونه‌های حرا و چندل، نقاط حضور گونه گل‌خورک، طبقات شیب، بافت خاک، هدایت الکتریکی، خط جزر و مد، ژئومورفولوژی ساحلی، کاربری اراضی (ساحلی) و خورها بودند. سپس با استفاده از نظر کارشناسان و با روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) معیارها پهنه‌بندی و وزن‌دهی شدند. قاعده های تصمیم‌گیری‌ همپوشانی شاخص، تحلیل سلسله مراتبی، FUZZY AHP، جهت شناسایی مکان‌های بهینه مورد استفاده قرار گرفت. تفسیر خروجی‌ها بیانگر تفاوت در نتایج روش‌هاست. در نهایت جهت حصول اطمینان از صحت نتایج با کنترل زمینی بررسی شد. روش همپوشانی به عنوان بهترین قاعده تصمیم‌گیری جهت شناسایی مناطق مناسب جهت احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو در رویشگاه سیریک استان هرمزگان معرفی گردید.

واژه‌های کلیدی:

تصمیم‌گیری، همپوشانی شاخص، فازی،AHP، جنگل‌های مانگرو، رویشگاه سیریک

 

 

فهرست عناوین

صفحه

  1. مقدمه. ۲

۱‌. ۱‌. بیان مساله ۳

۱‌. ۲‌. ضرورت انجام تحقیق. ۵

۱‌. ۳‌. سؤال‌های اصلی تحقیق. ۶

۱‌. ۴‌. فرضیه‌های تحقیق. ۷

۱‌. ۵‌. اهداف تحقیق. ۷

۱‌. ۵‌ .۱‌. اهداف کلی تحقیق. ۷

۱‌. ۵‌ .۲‌. اهداف کاربردی تحقیق. ۷

۱‌. ۶‌. مرور منابع. ۷

۱‌. ۶‌ .۱‌. تحقیقات توصیفی جنگل‌های مانگرو خلیج فارس و دریای عمان. ۸

۱‌. ۶‌ .۲‌. تحقیقات مرتبط با خدمات اکوسیستم‌های مانگرو ایران. ۱۱

۱‌. ۶‌ .۳‌. تحقیقات مربوط به پایش و اندازه‌گیری جنگل‌های مانگرو ایران. ۱۱

۱‌. ۶‌ .۴‌. تحقیقات مرتبط با جنگل‌کاری و تولید نهال مانگرو در ایران. ۱۵

۱‌. ۶‌ .۵‌. تحقیقات خارجی. ۱۶

  1. مبانی تئوری و نظری. ۲۲

۲‌. ۱‌. تعاریف   ۲۲

۲‌. ۱‌ .۱‌. اکوسیستم جنگلهای جنگلهای مانگرو در جهان. ۲۳

۲‌. ۱‌ .۲‌. گیاهان مانگرو. ۲۳

۲‌. ۱‌ .۳‌. عوامل مؤثر بر شکل‌گیری مانگروها ۲۴

۲‌. ۲‌. توزیع و پراکنش جغرافیایی. ۲۵

۲‌. ۲‌ .۱‌. موقعیت طبیعی رویشگاه‌های مانگرو استان هرمزگان. ۲۵

۲‌. ۲‌ .۲‌. پراکنش رویش‌های مانگرو در سواحل جنوبی ایران. ۲۶

۲‌. ۲‌. ۲‌. ۱‌. استان سیستان و بلوچستان. ۲۶

۲‌. ۲‌. ۲‌. ۲‌. استان هرمزگان (از شرق به غرب) ۲۶

۲‌. ۲‌. ۲‌. ۳‌. استان بوشهر. ۲۶

۲‌. ۲‌ .۳‌. وسعت جنگل‌های مانگرو ایران. ۲۷

۲‌. ۲‌ .۴‌. جنگل‌های مانگرو استان هرمزگان. ۳۰

۲‌. ۲‌. ۴‌. ۱‌. پراکنش.. ۳۱

۲‌. ۲‌. ۴‌. ۲‌. وسعت.. ۳۲

۲‌. ۳‌. تشریح پوشش گیاهی. ۳۴

۲‌. ۳‌ .۱‌. عناصر درختی رویشگاه‌های مانگرو استان هرمزگان. ۳۴

۲‌. ۳‌. ۱‌. ۱‌. درخت حرا ۳۴

۲‌. ۳‌. ۱‌. ۲‌. درخت چندل. ۳۸

۲‌. ۳‌ .۲‌. فنولوژی گونه‌های حرا و چندل. ۴۱

۲‌. ۳‌ .۳‌. گونه‌های علفی همراه در رویشگاه‌های مانگرو استان هرمزگان. ۴۳

۲‌. ۳‌ .۴‌. ساختار جنگل‌های مانگرو رویشگاه سیریک.. ۴۳

۲‌. ۴‌. تصمیمگیری. ۴۸

۲‌. ۴‌ .۱‌. تصمیم گیری چند معیاری ( MCDM ) 48

2‌. ۴‌. ۱‌. ۱‌. مدلهای چند هدفه (MODM) 48

2‌. ۴‌. ۱‌. ۱‌. مدل های چند شاخصه (MADM) 48

2‌. ۴‌ .۲‌. انواع مدلهای MADM.. 50

2‌. ۴‌. ۲‌. ۱‌. روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) 50

2‌. ۴‌ .۳‌. معیارهای ارزیابی. ۵۳

۲‌. ۴‌ .۴‌. نسبت سازگاری (C.R.) 53

2‌. ۴‌ .۵‌. سامانه پشتیبانی تصمیم گیری (DSS) 55

2‌. ۴‌ .۶‌. سامانه پشتیبانی تصمیم گیری مکانی (SDSS) 56

  1. مواد و روش‌ها ۵۸

۳‌. ۱‌. مقدمه ۵۸

۳‌. ۲‌. معرفی منطقه موردمطالعه ۵۸

۳‌. ۲‌ .۱‌. موقعیت جغرافیایی. ۵۸

۳‌. ۲‌ .۲‌. وضعیت آب و هوایی. ۵۹

۳‌. ۲‌ .۳‌. خاکشناسی و محدودیت اراضی. ۵۹

۳‌. ۲‌ .۴‌. زمین‌شناسی. ۶۱

۳‌. ۲‌ .۵‌. پوشش گیاهی و کاربری اراضی منطقه. ۶۱

۳‌. ۳‌. روش انجام کار. ۶۳

۳‌. ۳‌ .۱‌. شناخت مسئله. ۶۴

۳‌. ۳‌ .۲‌. ابزار مورد استفاده ۶۴

۳‌. ۳‌ .۳‌. جمع آوری داده ۶۴

۳‌. ۳‌ .۴‌. آماده‌سازی داده‌ها ۶۴

۳‌. ۳‌ .۵‌. تشکیل پایگاه داده ۶۵

۳‌. ۳‌ .۶‌. معیارهای مؤثر در مکان‌یابی مناطق مستعد احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو. ۶۵

۳‌. ۳‌ .۷‌. لایه‌های اطلاعاتی. ۶۵

۳‌. ۴‌. ایجاد لایه های اطلاعاتی. ۶۶

۳‌. ۴‌ .۱‌. لایه‌ی شیب زمین. ۶۶

۳‌. ۴‌ .۲‌. لایۀ کاربری اراضی (ساحلی) ۶۷

۳‌. ۴‌ .۳‌. لایه ژئومورفولوژی.. ۷۰

۳‌. ۴‌ .۴‌. لایه خورهای ساحلی. ۷۲

۳‌. ۴‌ .۵‌. لایه خط جزر ومد ۷۳

۳‌. ۴‌ .۶‌. لایه پراکنش گونه‌های جنگلی مانگرو. ۷۵

۳‌. ۴‌ .۷‌. لایه پراکنش گل‌خورک.. ۷۷

۳‌. ۴‌ .۸‌. لایه بافت خاک.. ۷۸

۳‌. ۴‌ .۹‌. لایه EC.. 79

3‌. ۴‌ .۱۰‌. لایه هیدروگرافی (عمق آب) ۸۰

۳‌. ۴‌ .۱۱‌. لایه ارتفاع. ۸۲

۳‌. ۵‌. وزن‌دهی به معیارها ۸۲

۳‌. ۶‌. محاسبه نرخ سازگاری. ۸۳

  1. نتایج. ۸۶

۴‌. ۱‌. قواعد تصمیم‌گیری یا روش‌های مختلف ترکیب لایه‌ها ۸۶

۴‌. ۲‌. تلفیق لایه‌های اطلاعاتی و اولویت‌بندی مکان‌ها ۸۶

۴‌. ۲‌ .۱‌. تعیین ارزش معیار شیب.. ۸۶

۴‌. ۲‌ .۲‌. تعیین ارزش معیار کاربری ساحلی. ۸۷

۴‌. ۲‌ .۳‌. تعیین ارزش معیار ژئومورفولوژی.. ۸۸

۴‌. ۲‌ .۴‌. تعیین ارزش معیار خورهای ساحلی. ۹۰

۴‌. ۲‌ .۵‌. تعیین ارزش معیار خط جزر و مد ۹۰

۴‌. ۲‌ .۶‌. تعیین ارزش معیار پراکنش جنگل‌های مانگرو. ۹۱

۴‌. ۲‌ .۷‌. تعیین ارزش معیار پراکنش گل‌خورک.. ۹۲

۴‌. ۲‌ .۸‌. تعیین ارزش معیار بافت خاک.. ۹۳

۴‌. ۲‌ .۹‌. تعیین ارزش معیار هدایت الکتریکی. ۹۴

۴‌. ۲‌ .۱۰‌. تعیین ارزش معیار عمق آب.. ۹۵

۴‌. ۳‌. ارزیابی نرخهای ناسازگاری در مدل Expert choice 96

4‌. ۴‌. تلفیق و آنالیز لایههای اطلاعاتی بر اساس ارزشهای بدست آمده از روش AHP. 97

4‌. ۵‌. آنالیز حساسیت. ۹۷

۴‌. ۶‌. سناریوهای  مختلف در صحت‌سنجی نقشه‌های حاصل از AHP. 100

4‌. ۶‌ .۱‌. سناریوی (۱): صحت‌سنجی با استفاده از همپوشانی ساده (Fuzzy AHP) 100

4‌. ۶‌ .۲‌. سناریوی (۲): صحت سنجی با استفاده از روش گامای فازی (Fuzzy AHP) 101

4‌. ۷‌. تعیین مکان مناسب با استفاده از روش جمع فازی (FUZZY-AHP) و گامای فازی (FUZZY-GAMA) 102

  1. بحث و نتیجه‌گیری. ۱۰۵

۵‌. ۱‌. مقدمه ۱۰۵

۵‌. ۲‌. آزمون فرضیه‌ها ۱۰۵

۵‌. ۳‌. نتیجه‌گیری و بحث. ۱۰۵

۵‌. ۴‌. پیشنهادها ۱۰۸

  1. منابع و مراجع. ۱۱۰

فهرست نمودارها شکل‌ها                                                                                صفحه

نمودار ۲-۱: فراوانی طبقات ارتفاعی درختان حرا………………………………………………………………………………………………..۴۵

نمودار ۲-۲: ارتفاع تمام درختان حرا اندازه‌گیری شده…………………………………………………………………………………………۴۵

نمودار ۲-۳: فراوانی طبقات ارتفاعی درختان چندل…………………………………………………………………………………………….۴۶

نمودار ۲-۴: ارتفاع تمام درختان چندل اندازه‌گیری شده…………………………………………………………………………………..۴۶

نمودار ۲-۵: فراوانی طبقات قطر تاج درختان حرا……………………………………………………………………………………………..۴۶

نمودار ۲-۶: قطر تاج تمام درختان حرا اندازه‌گیری شده……………………………………………………………………………………۴۶

نمودار ۲-۷: فراوانی طبقات قطر تاج درختان چندل………………………………………………………………………………………….۴۶

نمودار ۲-۸:قطر تاج تمام درختان چندل اندازه‌گیری شده…………………………………………………………………………………۴۶

شکل ۱: دیاگرام شماتیک از شش جزء اکوسیستم فلات ساحلی گرمسیری (اصلاح شده از Crewz & Lewis, 1991). 19

شکل ‏۲‑۱:  فرم ماتریسی مدل های MADM.. 49

شکل ‏۲‑۲: تجزیه سیستماتیک یک مساله به معیارها یا اهداف اصلی، معیارهای فرعی و شاخصها در AHP، (Kheirkhah Zarkesh,2005) 51

شکل ‏۲‑۳: فرم ماتریسی مقایسه های زوجی. ۵۱

شکل ‏۲‑۴: درجه مترتب بر ساختار مسئله تصمیمگیری (پرهیزکار و غفاری گیلاندره، ۱۳۸۵) ۵۵

شکل ‏۲‑۵: ساختار SDSS، مورد استفاده در حل مسائل مکانی (عزیزخانی ۱۳۸۷) ۵۶

شکل ‏۳‑۱: موقعیت جغرافیایی منطقه ۵۹

شکل ‏۳‑۲: تصویر نقشه خاکشناسی منطقه ۶۱

شکل ‏۳‑۳: نقشه کاربری اراضی و پوشش گیاهی منطقه ۶۲

شکل ‏۳‑۴: دیاگرام مربوط به مراحل انجام کار. ۶۴

شکل ‏۳‑۵: نقشه شیب منطقه ۶۷

شکل ‏۳‑۶: نقشه کاربری اراضی(ساحلی) منطقه ۷۰

شکل ‏۳‑۷: نقشه ژئومورفولوژی منطقه ۷۲

شکل ‏۳‑۸: نقشه پراکنش خورهای منطقه ۷۳

شکل ‏۳‑۹:  نمودار بالاترین مهکشند در ایستگاه سیریک. ۷۵

شکل ‏۳‑۱۰: نقشه خط جز و مد منطقه ۷۵

شکل ‏۳‑۱۱: نقشه پراکنش گونه‌های جنگلی مانگرو ۷۷

شکل ‏۳‑۱۲: نقشه پراکنش گل‌خورک.. ۷۸

شکل ‏۳‑۱۳: نقشه بافت خاک منطقه ۷۹

شکل ‏۳‑۱۴: نقشه هدایت الکتریکی منطقه ۸۰

شکل ‏۳‑۱۵: نقشه عمق آب. ۸۲

شکل ‏۳‑۱۶: وزن معیارهای مورد استفاده ۸۳

شکل ‏۳‑۱۷: وزن هر معیار در مکان یابی مناطق مستعد احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو ۸۴

شکل ‏۴‑۱: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار شیب. ۸۶

شکل ‏۴‑۲:  نقشه تعیین ارزش شیب ساحل. ۸۷

شکل ‏۴‑۳: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار کاربری ساحلی. ۸۸

شکل ‏۴‑۴: نقشه تعیین ارزش کاربری ساحلی. ۸۸

شکل ‏۴‑۵: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار ژئومورفولوژی. ۸۹

شکل ‏۴‑۶:  نقشه تعیین ارزش ژئومورفولوژی. ۸۹

شکل ‏۴‑۷:محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار خورهای ساحلی. ۹۰

شکل ‏۴‑۸:  نقشه تعیین ارزش خورهای ساحلی. ۹۰

شکل ‏۴‑۹: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار خط جزر و مد ۹۱

شکل ‏۴‑۱۰: نقشه تعیین ارزش خط جزر و مد ۹۱

شکل ‏۴‑۱۱: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار پراکنش جنگل‌های مانگرو ۹۲

شکل ‏۴‑۱۲: نقشه تعیین ارزش پراکنش جنگل‌های مانگرو ۹۲

شکل ‏۴‑۱۳: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار پراکنش گل‌خورک.. ۹۳

شکل ‏۴‑۱۴: نقشه تعیین ارزش پراکنش گل‌خورک.. ۹۳

شکل ‏۴‑۱۵:  محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار بافت خاک.. ۹۴

شکل ‏۴‑۱۶: نقشه تعیین ارزش بافت خاک.. ۹۴

شکل ‏۴‑۱۷: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار هدایت الکتریکی. ۹۵

شکل ‏۴‑۱۸: نقشه تعیین ارزش هدایت الکتریکی. ۹۵

شکل ‏۴‑۱۹: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار عمق آب. ۹۶

شکل ‏۴‑۲۰:  نقشه تعیین ارزش عمق آب. ۹۶

شکل ‏۴‑۲۱: نقشه تناسب احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو  بر اساس روش AHP. 98

شکل ‏۴‑۲۲: مساحت طبقات مستعد احیاء جنگل‌های مانگرو برحسب هکتار. ۹۹

شکل ‏۴‑۲۳: صحت سنجی با استفاده از روش همپوشانی (Fuzzy AHP) 100

شکل ‏۴‑۲۴: صحت سنجی با استفاده از روش گامای فازی (Fuzzy AHP) 101

شکل ‏۴‑۲۵:  تعیین مکان مناسب با استفاده از روش گامای فازی (FUZZY-GAMA) 102

شکل ‏۴‑۲۶:  تعیین مکان مناسب با استفاده از روش جمع فازی (FUZZY-AHP) 103

 

 

فهرست جداول                                                                                            صفحه

جدول ‏۲‑۱: وسعت جنگل‌های مانگرو استان هرمزگان به تفکیک رویشگاه و درجه انبوهی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست (ETM 2002) 32

جدول ‏۲‑۲: وسعت جنگل‌های مانگرو استان هرمزگان به تفکیک رویشگاه با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای IRS(PAN and LISS 20042) 33

جدول ‏۲‑۳:  مشخصات مؤلفه‌های رویشی درختان حرّا در رویشگاه سیریک.. ۴۵

جدول ‏۲‑۴: تفاوت دو مدل MADM و MODM، در تصمیمگیری (Starr, 1977 وZeleny ) 49

جدول ‏۲‑۵:  مقیاسی برای انجام مقایسه‌های زوج (Saaty,1980) 52

جدول ‏۲‑۶:  مقادیر R.I. به ازاء ابعاد مختلف ماتریس.. ۵۴

جدول ‏۳‑۱:  خاکشناسی منطقه و محدودیت‌های خاک.. ۶۰

جدول ‏۳‑۲:  راهنمای کدهای نقشه پوشش گیاهی و کاربری اراضی منطقه سیریک.. ۶۱

جدول ‏۳‑۳:   شیب و نحوۀ طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف.. ۶۶

جدول ‏۳‑۴:  کاربری اراضی (ساحلی) و نحوۀ طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف.. ۶۸

جدول ‏۳‑۵:  ژئومورفولوژی و نحوۀ طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف.. ۷۰

جدول ‏۳‑۶:  خورهای ساحلی و نحوۀ طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف.. ۷۲

جدول ‏۳‑۷:  خط جزر و مد و نحوۀ طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف.. ۷۵

جدول ‏۳‑۸: پراکنش گونه‌های جنگلی مانگرو و نحوۀ طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف.. ۷۶

جدول ‏۳‑۹:  پراکنش گل‌خورک و نحوۀ طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف.. ۷۷

جدول ‏۳‑۱۰:  لایه بافت خاک و نحوۀ طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف.. ۷۹

جدول ‏۳‑۱۱:  هدایت الکتریکی و نحوۀ طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف.. ۸۰

جدول ‏۳‑۱۲:  عمق آب و نحوۀ طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف.. ۸۱

جدول ‏۳‑۱۳:  وزن معیارهای مورد استفاده ۸۲

جدول ‏۴‑۱:   تعیین اهمیت و وزن معیار شیب با استفاده از AHP. 86

جدول ‏۴‑۲:   تعیین اهمیت و وزن کاربریهای مختلف با استفاده از AHP. 87

جدول ‏۴‑۳:  تعیین اهمیت و وزن ژئومورفولوژی منطقه با استفاده از AHP. 89

جدول ‏۴‑۴:   تعیین اهمیت و وزن خورهای منطقه با استفاده از AHP. 90

جدول ‏۴‑۵: تعیین اهمیت و وزن خط جزر و مد منطقه با استفاده از AHP. 91

جدول ‏۴‑۶:  تعیین اهمیت و وزن پراکنش جنگل‌های مانگرو منطقه با استفاده از AHP. 92

جدول ‏۴‑۷:   تعیین اهمیت و وزن پراکنش گل‌خورک منطقه با استفاده از AHP. 93

جدول ‏۴‑۸:  تعیین اهمیت و وزن بافت خاک منطقه با استفاده از AHP. 94

جدول ‏۴‑۹:   تعیین اهمیت و وزن هدایت الکتریکی منطقه با استفاده از AHP. 95

جدول ‏۴‑۱۰: تعیین اهمیت و وزن عمق آب منطقه با استفاده از AHP. 96

جدول ‏۴‑۱۱: نتایج حاصل از آنالیز حساسیت معیارها ۹۸

جدول ‏۴‑۱۲:  مساحت عرصه‌های احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو  بر اساس روش AHP. 99

 

 


فصل اول: مقدمه و کلیات

 

 

۱٫  مقدمه

جنگل­های مانگرو اکوسیستم­هایی تالابی از اجتماعات ساحلی مناطق حاره­اند که نه به خشکی تعلق دارند و نه به دریا بلکه ارمغان مشترک دریا و خشکی به شمار می­روند. مانگرو در اصل یعنی درخت شناور ایستاده و ریشه آن پرتغالی است، مانگ به معنی درخت شناور، گرو به معنی ایستاده، جنگل­های مانگرو از اکوسیستم­های ویژه مناطق حاره­­اند و معمولأ با واژه­هایی مانند زیستگاه­های حیاتی، منحصربه‌فرد، حفاظتی، همیشه‌بهار و … توصیف می­شوند و این صفات حاکی از اهمیت آن‌ها از جنبه­های بوم­شناختی، زیست­محیطی و زیبا­شناسی است و بی­دلیل نیست که امروزه این جنگل­ها در کانون توجه سه معاهده بین­المللی زیست­محیطی یعنی کنوانسیون تالاب­ها، تنوع زیستی و میراث­های جهانی قرار دارد. نام دیگر این جنگل­ها جنگل­های جزر و مدی یا کشندی است.

جنگل­های مانگرو کانون تنوع زیستی هستند، زیرا به دلیل ویژگی­ها و موقعیت خاص خود برای گونه­های بی­شماری از بی­مهرگان تا مهره­داران خشکی­زی و آبزی زیستگاهی یگانه و منسجم فراهم می‌کنند و از مهم‌ترین زیستگاه­های پرندگان بومی و مهاجر آبزی به‌ویژه گونه­های کمیاب و درخطر تهدید به شمار می­روند به همین دلیل حفاظت آن‌ها ازنظر اولویت به‌وسیله سازمان­های ذیربط جهانی نیز مورد تأکید قرارگرفته است.

جنگل­های مانگرو را زیستگاه­های حساس می­نامند زیرا موقعیت اکوتونی آن‌ها اگرچه باعث شده از غنای زیستی هر دو اکوسیستم دریا و خشکی سود برده و به یکی از غنی­ترین اکوسیستم­های جهان تبدیل شوند، اما همین موقعیت نقطه آسیب­پذیری آن‌ها نیز محسوب می­شوند زیرا از هر دو سو می­توانند در معرض تهدید قرار بگیرند.

این جنگل­ها اکوسیستم­های حیاتی نیز می‌باشند زیرا کارکردهای آن‌ها قابل‌تبدیل به ارزش­های معمول مادی نبوده و تقریباً هیچ­گونه گزینه قابل جانشینی ندارند (ذاکری و موسوی، ۱۳۸۷).

 

12000 تومان – خرید