مطالعه‌ی ساختاری و مضمونی نقش و رنگ در نگاره گذر  سیاوش  از  آتش – از دوره آل اینجو تا قاجار

 

پایان نامه  کارشناسی ارشد  دانشکده  هنر و معماری  اردکان

 

گروه : صنایع دستی

 

عنوان:

مطالعه‌ی ساختاری و مضمونی نقش و رنگ در نگاره گذر  سیاوش  از  آتش – از دوره آل اینجو تا قاجار

 

چکیده:

 

در طول تاریخ نگارگری ایران در کارگاهها ی سلطنتی ، شاهنامه بارها به تصویر در آمده است و هنرمندان بسیاری در به تصویر کشیدن صحنه های مختلف داستانهای شاهنامه، با موضوع های واحد، بارها دست به قلم برده و هنرنمایی کرده اند. نگاره های ایرانی در کنار متون ادب فارسی، بخشی ارزشمند، در هنر ایران به شمار می‌آمد. در بررسی این نگاره ها، نگاهی هماهنگ و متقابل میان متون ادبی و نگاره ها شده ‌است،که از ویژگی های غیر قابل انکار نقاشی سنتی ایرانی بوده است. نگارگران ایرانی با آگاهی کامل از جنبه نمادین نقش و رنگ‌، آنها را در آثار خود به کار ‌برده است. آزمون آتش سیاوش که عموماً با عنوان «گذر سیاوش از آتش» شناخته می‌شود، بیشترین شمار نگاره‌های تاریخ نقاشی ایران را به خود اختصاص داده است؛ دویست تصویر به جا مانده از این مجلس دلیل بر این مدعاست. وجود این تعداد نگاره‌ها، آن هم با موضوع واحد این امکان را فراهم کرد تا دراین تحقیق علاوه بر، معرفی شاهنامه‌ها، نگاره‌های منتخب نیز از نظر ساختاری به شیوه‌ی توصیفی – تحلیلی نیز مورد بررسی قرار ‌گیرد. همچنین، نمادهای مشترک درنقش ورنگ آنها نیز،  از جنبه‌ی اسطوره‌شناسی مورد بررسی قرار گرفته است. از دیگر موارد مد نظر، نوع برخورد نگارگر و تاثیرپذیری او ازمتن ادبی می‌باشد، که در پایان به این نتیجه رسیدیم که، هنرمندان نگاره‌های منتخب علاوه بر پیروی از متن، از قوه‌ی خیال خود و سبک رایج در هنر زمان خود نیز برای خلق اثرشان استفاده کرده‌اند و بیشترین صحنه تصویر شده از این داستان صحنه‌ی عبور سیاوش در میان شعله‌های آتش بوده است.

 

واژگان کلیدی:

نگارگری، شاهنامه های مصور- ساختار- نقش ورنگ- گذرسیاوش ازآتش- آل اینجو- تیموری- صفویه- قاجار

 

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                                 صفحه

فصل اول: کلیات      ………………………………………………………………………………………………….۱

مقدمه  …………………………………………………………………………………………………………………۲

۱-۱- بیان مساله   …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۴

۱-۲- اهداف   …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۴

۱-۳- ضرورت انجام تحقیق  ……………………………………………………………………………………………………………………………………………..۴

۱-۴- سوالات پژوهشی  …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۴

۱-۵- فرضیات  ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۵

۱-۶- روش تحقیق و گردآوری اطلاعات  …………………………………………………………………………………………………………………………۵

۱-۷- روش تجزیه و تحلیل داده ها  …………………………………………………………………………………………………………………………………۵

۱-۸- محدودیت های تحقیق  ………………………………………………………………………………………………………………………………………….۵

فصل دوم:ادبیات موضوعی پژوهش  ……………………………………………………………………………….۶

۲ ۱ – چارچوب نظری  ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۷

۲ ۲ تعریف مفاهیم ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۷

۲- ۲- ۱- نگارگری ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۷

۲- ۲- ۲-  شاهنامه‌های مصور…………………………………………………………………………………………………………………………………………..۷

۲- ۲- ۳ – ساختار …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۸

۲-  ۲- ۴- نقش و رنگ …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۸

۲- ۲ –  ۵- گذر سیاوش از آتش ………………………………………………………………………………………………………………………………………۸

۲- ۲- ۶- حکومت آل اینجو …………………………………………………………………………………………………………………………………………….۸

۲- ۲-  ۷ –  حکومت تیموری ………………………………………………………………………………………………………………………………………….۹

۲- ۲- ۸-  حکومت صفویه ………………………………………………………………………………………………………………………………………………۹

۲-  ۲- ۹-  حکومت قاجاریه …………………………………………………………………………………………………………………………………………….۹

۲- ۳ – پیشینه تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………………………………۹

۲- ۳- معرفی شاهنامه های مصور …………………………………………………………………………………………………………………………..۱۰

۲- ۳ – ۱ – شاهنامه فردوسی ……………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۰

۲ – ۳ – ۲ – معرفی شاهنامه ۷۳۳، دوره آل اینجو …………………………………………………………………………………………………… ۱۱

۲ – ۳ – ۳ – شاهنامه قوام، دوره صفویه ………………………………………………………………………………………………………………………۱۱

۲- ۴ –  داستان گذر سیاوش از آتش ………………………………………………………………………………………………………………………۱۱

فصل سوم: معرفی نگاره «گذرسیاوش از آتش » از دوره آل اینجو تا قاجار …………………………………۱۶

۳ – ۱- ویژگیهای زیبایی شناختی نگارگری دوره آل اینجو ، مکتب شیراز  ………………………………………..۲۱

۳ – ۲ –  ویژگیهای  زیبایی شناختی نگارگری دوره تیموری ، مکتب هرات ……………………………………………………………….۲۲

۳ – ۳ – ویژگیهای زیبایی شناختی نگارگری دوره صفویه ، مکتب قزوین …………………………………………………………………..۲۲

۳ – ۴ – ویژگیهای زیبایی شناختی نگارگری دوره  قاجاریه ………………………………………………………………………………………..۲۳

فصل چهارم:تجزیه و تحلیل نگاره ها از لحاظ (اسطوره‌ای، فرمی و رنگ)…………………………………………………………۲۹

۴ ۱ بررسی اسطوره و نماد در نگاره‌ها ………………………………………………………………………………………………………………۳۰

۴ – ۱ – ۱ – سیاوش …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۳۰

۴ – ۱ – ۲ – آتش …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۳۱

۴ – ۱ – ۳ – سرو ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۳۱

۴ – ۱ – ۴ –  حرکت مارپیچ …………………………………………………………………………………………………………………………………………۳۲

۴ ۲ بررسی نمادین رنگ در نگاره ها …………………………………………………………………………………………………………………۳۳

۴ – ۲ – ۱ – تبیین رنگ لباس سیاوش ……………………………………………………………………………………………………………………….۳۳

۴ – ۲ – ۲ – تبیین رنگ شبرنگ (سیاه) ……………………………………………………………………………………………………………………..۳۳

۴ – ۲ – ۳ – تبیین رنگ آتش ……………………………………………………………………………………………………………………………………..۳۵

۴ – ۲ – ۴ – رنگ قرمز …………………………………………………………………………………………………………………………………………………۳۶

۴ – ۲- ۵ – رنگ آبی …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۳۷

۴ – ۲ – ۶ – رنگ سبز ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۳۷

۴ – ۳ – ۱ – نگاره اول: دوره آل اینجو، مکتب شیراز……………………………………………………………………………………………………۳۷

۴ – ۳ – ۲ – نگاره دوم: دوره تیموری،مکتب هرات………………………………………………………………………………………………………۳۹

۴ – ۳ – ۳ – نگاره سوم: دوره صفویه…………………………………………………………………………………………………………………………….۳۹

۴ – ۳ – ۴ – نگاره چهارم: دوره صفوی، مکتب قزوین……………………………………………………………………………………………………..۳۹

۴ – ۳ – ۵ – نگاره پنجم: دوره قاجاریه ………………………………………………………………………………………………………………………..۴۰

۴ – ۴ -۱ –  تحلیل ساختار فرمی نگاره ها …………………………………………………………………………………………………………………..۴۱

۴ – ۴ –۲-  تناسب طلایی و خطوط  راهنما   ……………………………………………………………………………………………………………..۴۶

۴ – ۴ – ۳ – تحلیل ساختار رنگ در نگاره ……………………………………………………………………………………………………………………۵۹

۴ ۵ اهمیت تضاد در هنرهای بصری …………………………………………………………………………………………………………………۶۰

۴ ۶ – تضاد در رنگ …………………………………………………………………………………………………………………………………………………۶۰

۴ – ۶ – ۱ – فام ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۶۰

۴ – ۶ – ۲ – درخشندگی (یا ارزش تاریکی و روشنی …………………………………………………………………………………………………..۶۰

۴ – ۶ – ۳ – اشباع (یا خلوص رنگ) …………………………………………………………………………………………………………………………….۶۰

۴ ۷ – تضاد های هفت‌گانه‌ی رنگی ……………………………………………………………………………………………………………………….۶۱

۴ – ۷ – ۱ – تضاد ته رنگ(فام) …………………………………………………………………………………………………………………………………….۶۱

۴ – ۷ – ۲- تضاد تیرگی – روشنی ……………………………………………………………………………………………………………………………….۶۳

۴ – ۷ – ۳- تضاد سرد و گرم …………………………………………………………………………………………………………………………………………۶۵

۴ – ۷ – ۴ – تضاد رنگ‌های مکمل ………………………………………………………………………………………………………………………………۶۷

۴ – ۷ – ۵  – تضاد هم زمانی (تباین) …………………………………………………………………………………………………………………………..۶۹

۴ – ۷ – ۶ – تضاد کیفیت (اشباع) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۷۰

۴ – ۷ – ۷-تضاد کمیت یا وسعت سطح ………………………………………………………………………………………………………………………..۷۰

نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………….۷۲

فهرست‌منابع………………………………………………………………………………………………………..۷۳

فهرست منابع تصاویر ……………………………………………………………………………………………..۷۶

 

 

 

 

فهرست جدول‌ها

عنوان جدول                                                                                                                                    صفحه

جدول ۳-۱٫ ویژگیهای نگارگری دوره آل اینجو …………………………………………………………………………………………………………….۲۴

جدول۳-۲٫ ویژگیهای نگاگری دوره تیموری…………………………………………………………………………………………………………………..۲۵

جدول ۳-۳٫ ویژگیهای نگارگری دوره صفویه………………………………………………………………………………………………………………….۲۵

جدول۳-۴٫ ویژگیهای نگارگری دوره قاجاریه………………………………………………………………………………………………………………….۲۶

جدول ۳-۵ . وجوه اشتراک و افتراق در نگاره ها …………………………………………………………………………………………………………..۲۷

جدول ۳-۶ .  مطالعه‌ی تطبیقی عناصر ساختاری و بصری نگاره‌ها …………………………………………………………………………….. ۲۸

 

فصل اول

 

 

 

کلیات

 

مقدمه

معرفی گنجینه های پهناور ادبیات گرانبار فارسی که عمری بیش از هزار سال دارد کاری بس دشوار است.  ادبیات پر بار فارسی ، جلوه‌گاه راستین تلاش های چندین هزار ساله مردم فارسی زبان در زمینه های گوناگون هنر است، از جمله در حماسه و داستانهای پهلوانی ، تاریخی، افسانه ها. مبادی و سر چشمه های فرهنگ ایران، از دیرباز به باورها و داستانها و اسطوره ها‌یی مربوط می شده که هر کدام مبین نیازی خاص و بازتاب آرزویی ملی و جهت یافته بوده است. بیشتر این داستانها پس از انطباق بر احوال تاریخی و باورها و  معتقدات قومی، تجربه های روزگاران را در خود جذب می‌کند و با صورتی دوام پذیر در هر وضعی به حیات تکاملی خویش ادامه می‌دهد.

حماسه ها و اسطوره ها به عنوان  جلوه‌ای از فرهنگ با هنر قومی رابطه ای مستقیم دارد . اسطوره ها و هنر در موقعیتی متولد می‌شوند که ذهن هنرمند بتواند آزادانه حرکت کند و هنرمندان ما همیشه با توجه به استعدادهای موجود در دوران تاریخی عکس العمل های خود را در برخورد با واقعیت های ملموس و گاه تلخ دوره های باروری مردم این سرزمین در لابه لای حماسه ها و اسطوره ها و در پس اشارات و کنایه ها به صورت دلپذیری ماندگار کرده اند. شاهنامه فردوسی آینه تمام نمای شخصیت باطنی و سجایا و خصوصیات و صفات مردان ایران زمین است. شاهنامه ، ستون اصلی کاخ زبان و ادبیات فارسی و از مفاخر ملی ایرانیان است که در قرن های طولانی بر قلب های همگی آنان حکومت کرده است. مضمون انسانی ، موضوع ملی ، ادب و شخصیت مولف ، قابلیت های تصویری و روایت های دلکش شاهنامه ، همچنین سنت داستانهای حماسی دوران باستان موجب شد، شاهنامه مهمترین کتاب ایرانی برای تصویرگری به حساب آید. به طور همزمان چندین شاهنامه به دست هنرمندان بزرگ ایرانی مصور شد. بدین سان شاهنامه نگاری به صورت روح نگارگری در آمد و به مثابه ی ملاک سنجش توان نقاشی ایران در دوره های گوناگون شناخته شد. شاهنامه به دلایل گوناگون ، همچون مضامین انسانی ، تصویر پردازی های اسطوره ای و حماسی و همچنین مقبولیت و رواج عمومی،  اثری مناسب برای تصویر سازی محسوب می شد.

 

12000 تومان – خرید