خانه / علوم انسانی / هنر / پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان معنا و معنویت رنگ و نور در آثار پنج نگارگر شاخص با تأکید بر مضامین عرفانی و مذهبی

پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان معنا و معنویت رنگ و نور در آثار پنج نگارگر شاخص با تأکید بر مضامین عرفانی و مذهبی

معنا و معنویت رنگ و نور در آثار پنج نگارگر شاخص با تأکید بر مضامین عرفانی و مذهبی

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

دانشگاه سوره

پایان‌نامه تحصیلی در مقطع کارشناسی ارشد

گرایش طراحی و نقاشی سنتی

عنوان پایان‌نامه نظری

معنا و معنویت رنگ و نور در آثار پنج نگارگر شاخص با تأکید بر مضامین عرفانی و مذهبی

چکیده

هدف از این پژوهش، شناخت مؤلّفه‌های نور و رنگ در نگارگری معاصر ایران و آسیب‌شناسی مؤلّفه‌های هنر نگارگری در تأمل و تأثیرپذیری از هنر غرب، به ویژه در بکارگیری عنصر نور و رنگ است.در این زمینه، آثار پنج نگارگر برجسته: حسین بهزاد، محمود فرشچیان، محمدباقر آقامیری، مجید مهرگان و اردشیر مجرد تاکستانی  مورد بررسی قرار داده شد.این پژوهش به لحاظ هدف بنیادی و ابزارهای مورد استفاده برای گردآوری اطلاعات علاوه بر مطالعۀ اسنادی، مصاحبه با چند تن از نگارگران مذکور می‌باشد.

با استفاده از مطالعۀ اسنادی، ابتدا جایگاه نور و رنگ در اسلام، ادبیات، عرفان و نگارگری ایران مورد بررسی قرار گرفت. سپس به تأثیر غرب در نگارگری ایرانی- از دوران صفوی تا معاصر- اشاره شد و در انتها با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، به بازشناسی رنگ و نور در آثار پنج نگارگر نام‌بردهپرداخته شد.

نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که نگارگران مورد بررسی، با آگاهی و شناخت مؤلّفه‌های نور و رنگ در نگارگری ایرانی و نقاشی غربی، تأثیر مثبتی در آثارشان ایجاد کرده و باعث نوآوری‌هایی شده‌اند.

واژگان کلیدی: مناظر و مرایا، رنگ، نور، عرفان، نگارگری معاصر

 


فهرست مطالب

 


 

فهرست مطالب

مقدمه                               ۱

فصل اول: کلیات پژوهش                 ۳

۱-۱ بیان مسئله                             ۳

۱-۲ سؤال‌های اصلی                           ۵

۱-۳ فرضیه‌ها                                ۵

۱-۴ اهداف و کاربرد نتایج تحقیق             ۶

۱-۵ مروری بر ادبیات نظری و پیشینه تحقیق   ۷

۱-۵-۱ مقالات                                ۷

۱-۵-۲ پایان‌نامه‌ها                          ۱۰

۱-۵-۳ کتب                                  ۱۳

۱-۶ روش تحقیق                              ۱۷

۱-۷ نمونه آماری تحقیق                      ۱۸

۱-۸ محدودیت‌های تحقیق                       ۱۸

فصل دوم: بررسی رنگ و نور در نگارگری اسلامی ایران ۲۰

۲-۱ تعاریف و مبانی نظری تحقیق              ۲۱

۲-۲رنگ و نور در معارف اسلامی                ۲۷

۲-۲-۱ نور در قرآن                          ۲۸

۲-۲-۲ رنگ در قرآن                          ۳۲

۲-۲-۳ نور در کلام ائمه اطهار و بزرگان دین  ۳۳

۲-۲-۴ رنگ در کلام ائمه اطهار و بزرگان دین  ۳۴

۲-۳رنگ و نور در حکمت اسلامی و ادبیات ایران ۳۹

۲-۳-۱ حکمت اسلامی و رنگ و نور از نظر حکما و عرفا   ۳۹

۲-۳-۱-۱ رنگ و نور در مکتب اشراق            ۴۲

۲-۳-۱-۲ رنگ و نور در کبرویه                ۴۷

۲-۳-۱-۳ رنگ و نور از منظر نجم رازی         ۵۳

۲-۳-۲ نور و رنگ در ادبیات اسلامی            ۵۷

۲-۴ کیفیت رنگ و جایگاه نور در نگارگری ایران   ۶۰

۲-۴-۱ اندیشه و بینش نگارگری ایرانی         ۶۱

۲-۴-۲ چگونگی کاربرد رنگ در آثار نگارگری    ۶۴

۲-۴-۳ جایگاه نور در نگارگری ایرانی _اسلامی  ۷۰

مؤلّفه‌های تحقیق                             ۷۳

فصل سوم: تحولات نگارگری پس از نیمه عصر صفوی تا معاصر ۷۴

۳-۱ تحولات غرب بر نگارگری ایران             ۷۴

۳-۱-۱ نگرش تفکرات غربی در هنر              ۷۵

۳-۱-۲ دوره صفوی                            ۸۳

۳-۱-۲-۱ مقدمه‌ای از اوایل صفوی تا عصر شاه‌عباس(مکتب اصفهان)  ۸۳

۳-۱-۲-۲ دوره عصر شاه‌عباس و پیدایش مکتب اصفهان ۸۸

۳-۱-۳ دوره افشاریه، زندیه و قاجار          ۹۷

۳-۱-۴ دوره پهلوی و ۱۰۰ سال اخیر            ۱۰۶

۳-۲ پیدایش مدرسه صنایع مستظرفه و تاثیرات آن در نگارگری جدید                                             ۱۱۳

۳-۲-۱ تاثیر هنری مکتب کمال‌الملک در نقاشی ایران    ۱۱۴

۳-۲-۲ مکتب سقاخانه و تاثیر آن بر نگارگری معاصر    ۱۱۶

۳-۲-۳ پیدایش حوزه جدید نگارگری و ویژگی‌های آن‌ها    ۱۱۷

۳-۲-۳-۱ مدرسه قدیمه                        ۱۱۸

۳-۲-۳-۲ هنرستان اصفهان                     ۱۲۰

۳-۲-۳-۳ هنرمندان تهران                     ۱۲۲

۳-۲-۳-۴ هنرمندان مشهد                      ۱۲۴

مؤلّفه‌های تحقیق                             ۱۲۵

فصل چهارم: بازشناسی رنگ و نور در تحلیل آثار ۱۲۶

۴-۱ ویژگی رنگ و نور در آثار استاد محمود فرشچیان   ۱۲۶

۴-۲ ویژگی رنگ و نور در آثار استاد حسین بهزاد  ۱۴۳

۴-۳ ویژگی رنگ و نور در آثار استاد محمدباقر آقامیری    ۱۵۳

۴-۴ ویژگی رنگ و نور در آثار استاد مجید مهرگان ۱۶۳

۴-۵ ویژگی رنگ و نور در آثار استاد اردشیر مجرد تاکستانی ۱۷۲

مؤلّفه‌های تحقیق                             ۱۸۱

آزمون فرضیه‌ها                              ۱۸۲

نتیجه‌گیری                                  ۱۸۳

گزارش کار عملی                             ۱۸۵

معرفی ابزار و مواد استفاده شده            ۱۹۰

منابع                                      ۱۹۱

منابع تصویر                                ۲۰۰

پیوست                                      –

 

فهرست تصاویر

 

 

فهرست تصاویر

تصویر ۳-۱: ایمان اثر جوتو                   ۸۰

تصویر ۳-۲: زن خوابیده اثر رضا عباسی        ۹۳

تصویر ۳-۳: گراوری از کلئوپاترا              ۹۴

تصویر ۳-۴: نگاره شاهزاده سوار به همراه ندیمه و خدمه اثر محمد زمان                                         ۹۸

تصویر ۳-۵: فتحعلی شاه،اثر مهرعلی            ۱۰۴

تصویر ۳-۶: فالگیر بغدادی اثر کمال‌الملک     ۱۰۶

تصویر ۳-۷: مجلس فردوسی در حضور سلطان محمود اثر هادی تجویدی ۱۱۰

تصویر ۳-۸: نانوایی سنگکی اثر علی کریمی     ۱۱۳

تصویر ۳-۹: بربال فرشتگان اثر آیدین آغداشلو ۱۱۵

تصویر ۳-۱۰: زمستان در ایستگاه اتوبوس اثر علی کریمی ۱۱۷

تصویر ۳-۱۱: دو دلداده اثر صادق تبریزی       ۱۱۹

تصویر ۳-۱۲: هفت گنبد بهرام اثر هادی تجویدی ۱۲۰

تصویر ۳-۱۳: بازی چوگان اثر میرزا آقاامامی  ۱۲۴

تصویر ۳-۱۴: ظهور اثر عباس جمال‌پور           ۱۲۵

تصویر ۳-۱۵: وداع از مدینه اثر رضا مهدوی    ۱۲۶

تصویر ۴-۱: گرداب اثر محمود فرشچیان          ۱۳۱

تصویر ۴-۲: سحر اثر محمود فرشچیان            ۱۳۳

تصویر ۴-۳: بخشی از تابلو سحر                ۱۳۴

تصویر ۴-۴: شهید اثر محمود فرشچیان           ۱۳۶

تصویر ۴-۵: آوای دوست اثر محمود فرشچیان     ۱۳۸

تصویر ۴-۶: پنجمین روز آفرینش اثر محمود فرشچیان    ۱۴۰

تصویر ۴-۷ : ستایش پروردگار اثر محمود فرشچیان  ۱۴۲

تصویر ۴-۸: به سور سینه شب زنده‌داران اثر محمود فرشچیان ۱۴۴

تصویر ۴-۹: خیام اثر حسین بهزاد              ۱۴۸

تصویر ۴-۱۰: زکریای رازی اثر حسین بهزاد     ۱۵۰

تصویر ۴-۱۱: پیرچنگی اثر حسین بهزاد          ۱۵۱

تصویر ۴-۱۲: افسوس که نامه جوانی طی شد اثر حسین بهزاد  ۱۵۳

تصویر ۴-۱۳: شیرین و فرهاد اثر حسین بهزاد   ۱۵۴

تصویر ۴-۱۴: نقاش ازل اثر محمدباقر آقامیری  ۱۵۷

تصویر ۴-۱۵: شیرین و فرهاد اثر محمدباقر آقامیری    ۱۵۹

تصویر ۴-۱۶: غارحرا اثر محمدباقر آقامیری     ۱۶۰

تصویر ۴-۱۷: دنیای محبت اثر محمدباقر آقامیری ۱۶۲

تصویر ۴-۱۸: ازصدایسخنعشق اثر محمدباقر آقامیری ۱۶۴

تصویر ۴-۱۹: ارعاب اثر مجید مهرگان           ۱۶۶

تصویر ۴-۲۰: شیرین و فرهاد اثر مجید مهرگان    ۱۶۸

تصویر ۴-۲۱: ققنوس اثر مجید مهرگان            ۱۷۰

تصویر ۴-۲۲: خرم آن روز کزین منزل ویران بروم اثر مجید مهرگان ۱۷۱

تصویر ۴-۲۳: مرزبان توحید اثر مجید مهرگان     ۱۷۳

تصویر ۴-۲۴: تاریخ انبیاء اثر اردشیر مجرد تاکستانی   ۱۷۵

تصویر ۴-۲۵: چاره‌گیری سیمرغ برای رستم اثر اردشیر مجرد تاکستانی                                              ۱۷۷

تصویر ۴-۲۶: مرگ رستم اثر اردشیر مجرد تاکستانی   ۱۷۸

تصویر ۴-۲۷: تشیع جنازه حضرت اباعبدالله اثر اردشیر مجرد تاکستانی ۱۸۰

تصویر ۴-۲۸: بدون عنوان اثر اردشیر مجرد تاکستانی ۱۸۱

تصویر۱: تمرین قلم‌گیری از طرحی با الهام از تابلوِ “غاز حرا” اثر استاد آقامیری                                ۱۸۶

تصویر ۲: طرحی مدادی با الهام از تابلوِ “غاز حرا” اثر استاد آقامیری                                              ۱۸۷

تصویر۳: طرح قلم‌گیری با الهام از تابلوِ “غاز حرا” اثر استاد آقامیری                                             ۱۸۷

تصویر ۴: بخشی از نقاشی نیم تمام، با الهام از تابلوِ “غاز حرا” اثر استاد آقامیری                                ۱۸۸

تصویر ۵: نقاشی با الهام از تابلوِ “غاز حرا” اثر استاد آقامیری                                              ۱۸۹

تصویر ۶: مراحل انجام کار طرحی با الهام از تابلو “به سوز سینه شب زنده‌داران”                                  ۱۹۰

تصویر ۷: نقاشی با الهام از تابلو “به سوز سینه شب زنده‌داران” اثر استاد فرشچیان                                 ۱۹۰


 

مقدمه

 

مقدمه:

 

نور، در هنر ایران، قبل از ورود اسلام نقش مهمی ایفا می‌کند. در فرهنگ زرتشتیان، مزدک‌ها و مانوی‌ها، نور عنصری هستی‌بخش است که تمامی موجودات، از آن کسب فیض می‌کنند و به رشد و نمو و حرکت خود ادامه می‌دهند. در این فرهنگ، اهورامزدا به منزله‌ی روشنیِ بیکران و رنگ، اولین دختر نور است. پس از ورود اسلام به سرزمین ایران، تفکّر اسلامی باعث تکامل هر چه بیشتر فرهنگ و هنر گردید. در تفکّر اسلامی نیز نور، به مثابه حق و حقیقت است و نماد خوبی، پاکی و نیکی به شمار می‌رود. همچنین بحث رنگ در این سنت مقدس، جایگاهی بس ویژه دارد و بارها در قرآن کریم بدان اشاره شده است.

در سده‌های ششم و هفتم هجری قمری، شیخ شهاب‌الدین سهروردی، نجم‌الدین کبری و نجم رازی، به مفهوم نور و رنگ در باور اشراقی خود پرداختند. چنانکه تأثیر این تفکّرات، در هنر هنرمند ایرانی به خوبی مشخص است و «نگارگر در اثر خویش، دنیایی خیالی، بدون سایه و غرق در نور را ترسیم می‌کند و رنگ‌ها نیز در نگارگری با عدم تبعیت از رنگ‌های جهان مادی، روایتگر عالمی دیگر و جهانی فراترند»(خوش‌نظر و رجبی، ۱۳۸۸a، ۷۰).

تأثیر دیگری که در هنر هنرمند معاصر ایران، مشاهده می‌شود؛ تأثیر تفکّر غربی است. تأثیر این تفکّر بر هنر ایران، از زمانی شروع شد که راه رفت و آمد اروپاییان به ایران باز گردید. فکر هنرمند ایرانی جنبه‌ی مادی‌گرایی به خود گرفت و از تفکّر معنوی دور شد.

قیمت:   ۱۲۰۰۰ تومان

 

فرمت

مطلب مشابه

پایان نامه ارشد با عنوان سیاست کیفری ناظر بر سلامت حمل ونقل انرژی

عنوان: سیاست کیفری ناظر بر سلامت حمل ونقل انرژی چکیده گسترش روز افزون انشعابات غیرمجاز …