پیامدهای زیست محیطی توسعه توریسم

مطالعه موردی: ساحل چاف تا چمخاله

دانشگاه آزاد اسلامی

 واحد رشت

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی جغرافیا

پایان‌نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد «M.A»

رشته : جغرافیا

گرایش : برنامه‌ریزی توریسم

 

عنوان:

پیامدهای زیست محیطی توسعه توریسم

مطالعه موردی: ساحل چاف تا چمخاله

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                            صفحه       

چکیده ۱

مقدمه ۲

فصل اول : کلیات

۱-۱  بیان مسأله ۴

۱-۲ اهمیت و ضرورت تحقیق و کاربرد نتایج آن. ۵

۱-۳ پرسش اصلی تحقیق (سؤال تحقیق ) ۶

۱-۴ اهداف تحقیق. ۶

۱- ۵  فرضیات تحقیق. ۶

۱- ۶ روش تحقیق. ۶

۱- ۷ ابزار گردآوری. ۷

۱- ۸ روش تجزیه و تحلیل اطلاعات. ۷

۱- ۹ جامعه آماری پژوهش.. ۷

۱- ۱۰ پیشینه تحقیق. ۷

۱- ۱۱ محدودیت های تحقیق. ۱۱

فصل دوم: مبانی نظری تحقیق

 ۲- ۱ تعاریف و مفاهیم ۱۲

۲-۱-۱ توریسم و گردشگری. ۱۳

۲- ۲ تاریخچه گردشگری……………………………………………………………………………….

۲- ۳ اشکال گردشگری. ۱۵

۲- ۴ برنامه ریزی گردشگری. ۱۷

۲- ۵  گردشگری و محیط. ۱۸

۲- ۶  توسعه پایدار Sustainable development 19

2- 7 گردشگری پایدار ۲۱

۲- ۸ آثار و پیامدهای گردشگری. ۲۲

۲- ۹ گردشگری ساحلی. ۲۳

۲- ۱۰ گردشگری در ایران. ۲۴

فصل سوم: داده ها و روشهای تحقیق

۳-۱ موقعیت جغرافیایی استان گیلان. ۲۷

۳-۲ موقعیت شهرستان لنگرود ۲۸

۳-۳ موقعیت جغرافیایی منطقه چاف و چمخاله ۲۹

۳-۳-۱ زمین شناسی منطقه ۳۰

۳-۳-۲ ویژگی اقلیمی منطقه ۳۰

۳-۳-۳  منابع آب و خاک.. ۳۰

۳-۳-۴ پوشش گیاهی و حیات جانوری. ۳۱

۳-۴ توسعه و محیط زیست. ۳۱

۳-۵ ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA) 32

3-6 اهداف ارزیابی اثرات زیست محیطی. ۳۵

۳-۷  نیازها و ضرورت ها ۳۶

۳-۸  منافع ارزیابی. ۳۶

۳-۹  محدودیت های ارزیابی. ۳۷

۳-۱۰ انواع اثرات زیست محیطی. ۳۷

۳-۱۱ شاخص های اثرات. ۳۹

۳-۱۲ معیارهای اثرات. ۳۹

۳-۱۳ چگونگی اثرات پروژه بر محیط زیست. ۴۰

۳-۱۴ ارزیابی اثرات زیست محیطی و توریسم ۴۳

۳- ۱۵ روش ها و تکنیک های ارزیابی آثار زیست محیطی. ۴۶

۳- ۱۶ مراحل انجام ارزیابی. ۴۷

۳- ۱۷ نتیجه گیری از روش EIA. 48

3-18 متدولوژی های تجزیه و تحلیل در ارزیابی اثرات زیست محیطی. ۴۸

۳- ۱۹ انواع ماتریس.. ۴۹

۳-۲۰ شناسایی و پیامدهای زیست محیطی مناطق ساحلی. ۵۰

۳-۲۱ روش ماتریس ارزیابی اثرات سریع (RIAM) 50

3-21-1 معیارهای ارزیابی. ۵۳

۳-۲۱-۲ اجزاء تشکیل دهنده محیط. ۵۳

۳-۲۱-۳ دامنه ها ۵۵

فصل چهارم: یافته های تحقیق

۴-۱ وضعیت گردشگری منطقه ساحلی چاف تا چمخاله ۵۷

۴-۲ تفسیر یافته ها در جداول ماتریس پارامترهای محیطی. ۶۴

فصل پنجم: جمع بندی، ارزیابی فرضیه ها و پیشنهادات

۵-۱ نتیجه گیری. ۶۹

۵-۲ ارزیابی فرضیه ها ۷۱

۵-۳ راهکارها و پیشنهادها ۷۱

منابع……………………………………………………………………………………………….. ۷۵

 

         

فهـرست جداول

عنوان                                                                                                          صفحه

جدول شماره ۳-۱ معیارهای مورد استفاده در روش ماتریس ارزیابی اثرات سریع …………….  ۵۲

جدول شماره ۳-۲ دامنه های مورد استفاده در روش ماتریس ارزیابی اثرات سریع   ………….  ۵۵

جدول شماره ۳-۳ پارامترهای محیطی منطقه …………………………………………………..  ۵۶

جدول شماره ۴-۱ ماتریس پارامترهای فیزیکی- شیمیایی……………………………………….. ۵۹

جدول شماره ۴-۲ ماتریس پارامترهای بیولوژیکی- اکولوژیکی ………………………………..  ۶۰

جدول شماره ۴-۳ ماتریس پارامترهای اقتصادی- فنی ………………………………………….  ۶۱

جدول شماره ۴-۴ ماتریس پارامترهای اجتماعی- فرهنگی ……………………………………..  ۶۲

جدول شماره ۴-۵ جمع بندی نهایی ماتریس ……………………………………………………..  ۶۴

 

فهـرست نمودارها

عنوان                                                                                                          صفحه

نمودار شماره ۴-۱ تکرار دامنه ها در محیط فیزیکی- شیمیایی ………………………………… ۶۶

نمودار شماره ۴-۲ تکرار دامنه ها در محیط بیولوژیکی- اکولوژیکی ………………………….  ۶۶

نمودار شماره ۴-۳ تکرار دامنه ها در محیط اقتصادی- فنی…………………………………….. ۶۷

نمودار شماره ۴-۴ تکرار دامنه ها در محیط اجتماعی- فرهنگی ……………………………….  ۶۷

نمودار شماره ۴-۵ تکرار دامنه ها در پارامترهای محیطی ……………………………………..  ۶۸

 

 

 

 

 

فهـرست تصاویر

عنوان                                                                                               صفحه

شکل ۵-۱: رشد ساخت و سازهای مسکونی و ویلا …………………………………………….  ۷۳

شکل ۵-۲: اماکن اقامتی و پذیرایی در حال بهره برداری ………………………………………. ۷۴

 

فهـرست نقشه‌ها

عنوان                                                                                                         صفحه

نقشه شماره ۳-۱ موقعیت محدوده مطالعاتی ……………………………………………………..  ۲۹

 

 

چکیده

اهمیت موضوع گردشگری به عنوان پدیده ای نوین و منبعی برای توسعه از ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی قابل بررسی است و آن یکی از اصلی ترین منابع درآمد کشورها در حال حاضر است. متأسفانه گسترش جریان های گردشگری با برنامه ریزی نامناسب به همراه ضعف زیرساخت ها و مدیریت گردشگری، اثرات زیست محیطی منفی زیادی در پی داشته است. یکی از روشهای ارزیابی اثرات زیست محیطی، روش ماتریس ارزیابی اثرات سریع (RIAM) است که این تحقیق براساس این روش با داده های استاندارد از معیارهای مهم ارزیابی انجام گرفته است. هدف از این تحقیق، شناخت و ارزیابی اثرات زیست محیطی ناشی از اماکن اقامتی و پذیرایی توریستی در منطقه ساحلی چاف تا چمخاله با استفاده از روش ماتریس ارزیابی اثرات سریع (RIAM) در فاز بهره برداری بر چهار محیط فیزیکی- شیمیائی، اکولوژیکی- بیولوژیکی، اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی- فنی می باشد. نتایج به دست آمده نشان می دهد که بر روی تمامی اجزاء محیط به غیر از محیط اقتصادی- فنی، اثرات منفی وجود دارد و اثرات مثبت، بعد از محیط اقتصادی- فنی در محیط اجتماعی- فرهنگی است که تنها اثر منفی ناچیزی در سطح بهداشت و ترافیک دیده می شود.

کلمات کلیدی: گردشگری، ماتریس ارزیابی اثرات سریع(RIAM)، منطقه ساحلی چاف تا چمخاله

مقدمه

از آنجایی که فعالیت های گردشگری اثرات چشمگیری در اقتصاد مناطق پذیرنده گردشگران بر جای میگذارد، توجه فراوانی به این زمینه از فعالیت معطوف گردیده است. درصد عمده ای از این فعالیت ها متکی بر طبیعت گردی است که بخش عمده ای از آن در نواحی ساحلی متمرکز شده است، که در صورت رعایت ضوابط و استانداردهای زیست محیطی و همچنین انجام ارزیابی های مستمر در طول زمان بهره برداری، توسعه گردشگری می تواند به عنوان عاملی در جهت حفاظت از محیط و افزایش کیفیت آن به شمار آید. (فروغی ابری و دیگران،۱۳۸۸،ص۱)

به طور کلی اثرات زیست محیطی به تغییر فیزیکی، شیمیایی، بیوفیزیکی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی محیط زیست بر اثر یک یا چند فعالیت اطلاق می شود و شناسایی اثرات زیست محیطی، بخش عمده و اصلی را در روند مطالعات زیست محیطی تشکیل می دهد. شناسایی آثار و پیامدها ممکن است مثبت یا منفی بوده، پس این موارد باید مورد شناسایی قرار گرفته و اهمیت هر نوع اثر با پیامد مشخص شده و منافع و مضرات  آن به طور مستند و منطقی تشریح گردد. (www.tourismscience.ir)

در این میان، لزوم به کارگیری مدل EIA (Environmental Impact Assessment) ارزیابی اثرات زیست محیطی، در زمان معرفی یک پروژه برای مشخص کردن نوع اثرات و اندازه اثرات و راهکارهایی برای کاهش اثرات منفی و ناسازگار با محیط زیست ارائه می دهد. لازم به ذکر  است که EIA تصمیم به اجرا شدن یا نشدن یک پروژه نمی گیرد، بلکه پیامدهای زیست محیطی را پیش بینی کرده، در پیش روی تصمیم گیران قرار می دهد.

    در این تحقیق سعی شده است تا با مطالعه موردی منطقه ساحلی چاف تا چمخاله، تبیینی از نقش توریسم و توسعه آن به لحاظ اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و محیطی به دست آید و عوامل و فاکتورهای متأثر از توسعه گردشگری مورد ارزیابی قرار گیرد. لذا با به کارگیری مدل EIA و نتایج به دست آمده از یک ماتریس ساده، امکان ثبت دائمی وقایع را در یک فرایند تصمیم گیری فراهم می آورد. در این تحقیق با استفاده از ماتریس ارزیابی اثرات سریع (RIAM) در فاز بهره برداری امکانات توریستی بر چهار محیط فیزیکی – شیمیایی، اکولوژیکی – بیولوژیکی، اجتماعی – فرهنگی و اقتصادی- فنی می باشد.

 

 

 

 

1-1  بیان مسأله

گردشگری در یک کلیت، در بر گیرنده جریانی از سرمایه، انسان، فرهنگ و کنش متقابل میان آنهاست که در فضاهای جغرافیایی آثار مختلفی بر جای می نهد. رویکرد دیگری که در مورد تعریف گردشگری وجود دارد، این است که به عنوان یک سیستم تلقی می شود. در این رویکرد، گردشگری نه به عنوان صنعت بلکه به عنوان سیستمی پیچیده لحاظ می شود که از عوامل و مؤلفه های مختلفی تأثیر پذیرفته و بر عوامل و مؤلفه هایی مؤثر بوده و افراد و گروه های متعددی در آن نقش ایفا می کنند. در این نگاه، گردشگری یک پدیده ای کاملاً تأثیر گذار و در عین حال تأثیر پذیر نسبت به فرهنگ، اقتصاد، سیاست، تکنولوژی و محیط زیست می باشد. (دهقانی نژاد،sep2011،ص۴)

بنابراین، با توجه به اینکه هر فعالیتی مستلزم بر گرفتن موادی از طبیعت و دفع موادی دیگر درآن است، کلیه فعالیت ها در راستای هر هدفی باید در چارچوب ظرفیت های محدود محیط زیست مورد بررسی قرار گیرد تا به بقا و پایداری محیط زیست لطمه ای وارد نگردد.

(همائی فر و دیگران،sep2011،ص۱و۲)

امروزه اکثر محققان و متخصصان اذعان دارند که گردشگری را باید به شیوه ای کنترل شده، یکپارچه و پایدار و بر اساس برنامه ریزی عقلایی توسعه داد و مدیریت کرد. (شاکری،۱۳۸۶،ص۳) بر این اساس، اگرچه گردشگری دارای آثار منفی بر محیط زیست است و گردشگران مصرف کننده منابع می باشند، اما این صنعت استعداد جایگیری در فرایند توسعه پایدار را دارد.

در این میان، مناطق ساحلی به خصوص سواحل ماسه ای به طور ذاتی برای انسان ها جاذب و از پتانسیل لازم جهت اجتماع گردشگران برخوردار است. اما نکته ای که نباید فراموش شود این است که “اکولوژی محیط زیست ساحلی” خیلی حساس و آسیب پذیر بوده و فشار ناشی از فعالیت های توریستی می تواند تعادل اکولوژیکی محیط را برهم بزند. (رحمانی،۱۳۸۸)

در حال حاضر استفاده از مناطق ساحلی به یک معضل و مسأله تبدیل گردیده و عموم اشخاص اعم از دولتی وخصوصی به عناوین و شیوه های مختلف در صدد بهره برداری حداکثر از ساحل هستند، که بدون توجه به منافع و لزوم بهره برداری بهینه و جمعی صورت می گیرد.

 

12000 تومان – خرید