شناخت فرایند ایمن سازی شهر رشت درجهت مقابله  با مخاطرات طبیعی( سیل  و آبگرفتگی )

 

دانشگاه آزاد اسلامی

 واحد رشت

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی جغرافیا

پایان­نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد    

 رشته: جغرافیای طبیعی 

   گرایش: اقلیم شناسی  

 

 

عنوان:

شناخت فرایند ایمن سازی شهر رشت درجهت مقابله  با مخاطرات طبیعی( سیل  و آبگرفتگی )

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                صفحه

چکیده. ۱

مقدمه. ۲

فصل اول : کلیات تحقیق

مقدمه. ۴

۱-۱بیان مسئله. ۷

۱-۲ سوال تحقیق.. ۸

۱-۳ اهداف تحقیق.. ۸

۱-۴ فرضیه تحقیق.. ۹

۱-۵ روش تحقیق.. ۹

۱-۶ روش گردآوری اطلاعات.. ۱۰

۱-۷ ابزار گردآوری اطلاعات.. ۱۰

۱-۸ روش تجزیه و تحلیل اطلاعات.. ۱۰

۱-۹ سوابق تحقیق.. ۱۰

۱-۱۰مشکلات، محدودیتها و موانع تحقیق.. ۱۵

۱-۱۱ قلمرو تحقیق.. ۱۵

۱-۱۲ واژه ها و مفاهیم. ۱۶

فصل دوم : مبانی نظری تحقیق

۲-۱ شاخص های جغرافیایی در توسعه پایدار فضایی شهر. ۱۹

۲-۱-۱- عوامل جغرافیای طبیعی.. ۱۹

۲-۱-۲-عوامل جغرافیایی انسانی.. ۲۸

۲-۲- رواناب.. ۳۱

۲-۳- سیلاب.. ۳۲

۲-۳-۱-سیلاب شهری.. ۳۲

۲-۳-۲- سیل ناگهانی شهر. ۳۳

۲-۴-  مهم‎ترین خسارات سیل.. ۳۳

۲-۵- عوامل موثر در بروز سیلاب.. ۳۴

۲-۶- پیش بینی سیل.. ۳۵

۲-۷-  اهمیت پیش بینی وقوع سیل.. ۳۶

۲-۸- فرایندایمن سازی.. ۳۷

۲-۸-۱ – توصیه های قبـل از بـروز سیل.. ۳۷

۲-۸-۲- توصیه های زمان بروز سیل.. ۴۰

۲-۸-۳ – راههای کمک در مقابل سیل.. ۴۴

۲-۹- محاسبه حداکثر سیل محتمل.. ۴۵

۲-۱۰- فراوانی سیلاب.. ۴۵

۲-۱۱- دوره بازگشت سیلاب (سال). ۴۶

۲-۱۲- سدهای مخزنی.. ۴۷

۲-۱۳- سیل بندها و گوره ها (Levees and flood walls). 48

2-14- نگهداری سیل بندها ۵۰

۲-۱۵- مخازن تاخیری.. ۵۱

۲-۱۶- معابر شهری.. ۵۲

فصل سوم: ویژگیهای جغرافیایی محدوده مورد مطالعه

۳-۱- ویژگیهای جغرافیای طبیعی شهر رشت.. ۵۵

۳-۱-۱ موقعیت.. ۵۵

۳-۱-۲ توپوگرافی.. ۵۵

۳-۱-۳ شیب.. ۵۶

۳-۱-۴ ویژگیهای اقلیمی.. ۵۷

۳-۱-۴ -۱٫ دمای هوا ۵۷

۳-۱-۴ -۲٫ بارندگی.. ۵۸

۳-۱-۴ -۳٫ رطوبت  نسبی.. ۶۳

۳-۱-۴ -۴٫ تبخیر. ۶۵

۳-۱-۴ -۵٫ ساعات آفتابی.. ۶۶

۳-۱-۴ -۶٫ یخبندان.. ۶۷

۳-۱-۴ -۷ برف… ۶۷

۳-۱-۴-۸٫ باد. ۶۷

۳-۱-۴ -۹ طبقه‏بندی اقلیمی.. ۷۰

۳-۱-۵ خاک… ۷۴

۳-۲- ویژگی های جغرافیای انسانی شهر رشت.. ۷۶

۳-۲-۱- ویژگی های قومی، رسوم، مذهب، زبان وگویش… ۷۶

۳-۲-۲- ویژگی های جمعیتی.. ۷۶

فصل چهارم: داده ها و روش کار

۴-۱ داده های تحقیق.. ۸۲

۴-۱-۱-  بررسی آمار و اطلاعات هواشناسی.. ۸۴

۴-۱-۲  بررسی آمار و اطلاعات هیدرولوژی.. ۸۴

۴-۱-۳-  بازسازی و تکمیل نواقص آماری.. ۸۴

۴-۲٫ روش کار. ۸۵

فصل پنجم : یافته های تحقیق

۵-۱- ایمن سازی شهر رشت در برابر مخاطرات طبیعی(سیل و آبگرفتگی). ۹۱

۵-۲- خصوصیات فیزیکی حوضه های شهر رشت.. ۹۴

۵-۲-۱- مساحت و پیرامون حوضه. ۹۴

۵-۲-۲ ضریب شکل حوضه. ۱۰۴

۵-۲-۲-۱- ضریب شکل یا روش هورتن (HORTON). 104

5-2-2-2- ضریب گردی یا روش گراولیوس (Gravellius). 104

5-2-2-3- نسبت گردی یا روش میلر (miller). 105

5-2-2-4- روش مستطیل معادل.. ۱۰۵

۵-۲-۳- جهت حوضه. ۱۰۷

۵-۲-۴-  شبکه هیدروگرافی.. ۱۰۹

۵-۲-۵-  تراکم شبکه زهکشی.. ۱۱۰

۵-۲-۶- نیمرخ طولی و شیب آبراهه‌ها ۱۱۱

۵-۲-۷ – بررسی شیب حوضه. ۱۱۶

۵-۳-  اقلیم حوضه شهر رشت.. ۱۲۱

۵-۳-۱- بررسی تناوب بارندگی سالانه. ۱۲۱

۵-۳-۲- فرکانس بارندگی سالانه. ۱۲۳

۵-۳-۳-  تحلیل حداکثر بارندگی ۲۴ ساعته. ۱۲۳

۵-۳-۴-  منحنی های شدت – مدت – فراوانی.. ۱۲۴

۵-۴- هیدرولوژی حوضه شهری رشت.. ۱۲۴

۵-۵- مشخصات کلی رودخانه‌های محدوده مطالعاتی.. ۱۲۹

۵-۵-۱- رودخانه سیاهرود. ۱۲۹

۵-۵-۲- رودخانه گوهررود. ۱۳۰

۵-۵-۳- رودخانه پیربازار. ۱۳۰

۵-۶- مشخصات فیزیکی رودخانه های محدوده طرح.. ۱۳۲

۵-۷- بررسی رژیم آبدهی رودخانه های محدوده مطالعاتی.. ۱۳۴

۵-۷-۱- تعیین و تحلیل آبدهی در مقاطع مهم محدوده طرح.. ۱۳۶

۵-۷-۱- ۱- آبدهی رودخانه سیاهرود در مقطع وروی منطقه طرح.. ۱۳۷

۵-۷-۱- ۲-آبدهی رودخانه سیاهرود در مقطع خروجی منطقه طرح.. ۱۳۸

۵-۷-۱- ۳- آبدهی رودخانه گوهررود در مقطع ورودی منطقه طرح.. ۱۳۹

۵-۷-۱- ۴-آبدهی رودخانه گوهررود در مقطع خروجی منطقه طرح.. ۱۴۰

۵-۸- تحلیل سیلاب در محدوده مطالعاتی.. ۱۴۳

۵-۸-۱- تحلیل حداکثر آبدهی لحظه ای در رودخانه های محدوده طرح.. ۱۴۳

۵-۸-۲- بررسی تناوب حداکثر آبدهی لحظه ای در رودخانه های محدوده مطالعاتی.. ۱۴۴

۵-۹- تحلیل رسوب در محدوده مطالعاتی.. ۱۴۵

۵-۹-۱- تحلیل رسوب رودخانه سیاهرود. ۱۴۵

۵-۹-۲- تحلیل رسوب رودخانه گوهررود. ۱۴۶

۵-۱۰- مجموعه اقدامات مکانیکی، بیومکانیکی و بیولوژیکی جهت کاهش دبی پیک سیلاب.. ۱۴۸

۵-۱۱- بررسی نقاط مشکل دار شهر رشت.. ۱۴۹

۵-۱۲- سیل خیزی کلانشهر رشت.. ۱۵۱

۵-۱۲-۱- موقعیت مسیل ها، رودخانه ها و آبگیرها ۱۵۲

۵-۱۲-۲- بروز سیل در کلانشهر رشت.. ۱۵۴

۵-۱۳-  آسیب‌ها و خسارت‌های ناشی از سیلاب‌های گذشته. ۱۵۷

۵-۱۳-۱-گزارش سیل ۲۲ مهرماه ۱۳۶۹شهر رشت.. ۱۵۷

۵-۱۳-۲ گزارش خسارات سیل استانداری گیلان مورخه ۱۶ و ۱۷/۷/۱۳۷۷٫٫ ۱۶۰

۵-۱۴- خسارات ناشی از آب گرفتگی به صورت کیفی و مناطق آب گرفته در گزارش‌های شهرداری استانداری و آب و فاضلاب و آب منطقه‌ای.. ۱۶۴

۵-۱۵-  عوامل مرثر در آسیب پذیری شهررشت.. ۱۶۷

۵-۱۶- راهبردهای ایمن سازی شهرها در برابر بلایای طبیعی.. ۱۷۱

۵-۱۷- تبیین موضوع راهبردی بحرانهای طبیعی کلانشهر رشت در چارچوب طرح های ساختاری.. ۱۷۶

۵-۱۷-۱  متغیرهای اساسی در برنامه ریزی راهبردی بحران های طبیعی رشت.. ۱۷۹

۴-۱۸ راهبردهای کاهش اثرات زمین لرزه و سیل در فضای شهری کلانشهر رشت.. ۱۷۹

۵-۱۹- راهبردهای کاهش اثرات سیل.. ۱۸۰

۵-۲۰- بررسی ایمنی و آسیب پذیری شریان های حیاتی و تجهیزات شهری.. ۱۸۱

۵-۲۱- اقدامات لازم در مدیریت بحران سیل.. ۱۸۲

۵-۲۱-۱- اقدامات مدیریتی.. ۱۸۲

۵-۲۱- ۲- ایجاد کارگروه های لازم برای مدیریت سیلاب استان گیلان.. ۱۸۳

۵-۲۱- ۳- دستگاهها  و نهادهای مسئول در امر سیلاب:. ۱۸۴

۵-۲۱-۴- اقدامات خودیاری کننده توسط شهروندان.. ۱۸۵

۴-۲۲- نقش ایجاد گروه های مدیریت بحران در اماکن مهم شهر رشت در مقابله با بحران.. ۱۸۹

۵-۲۳- پیشنهادات و راه کارها ی اجرایی برای دستیابی به وضع مطلوب.. ۱۹۳

۵-۲۴- پیشنهادات و رهنمودهایی در جهت کاهش آسیب پذیری ها ۱۹۵

فصل ششم: نتیجه گیری و پیشنهادات

۶-۱- آزمون فرضیه ها ۲۰۰

۶-۱-۱- فرضیه اول.. ۲۰۱

۶-۱-۲- فرضیه دوم. ۲۰۳

۶-۲- نتیجه گیری.. ۲۰۵

۵-۳ پیشنهادات.. ۲۱۷

منابع و مأخذ. ۲۱۸

 

فهرست جداول

        عنوان                                                                                                        صفحه

جدول شماره ۲-۱ روشهای سازه ای مدیریت سیل و اهداف اصلی روشهای سازه ای مدیریت سیلاب….. ۴۷

جدول شماره ۳-۱ مشخصات ایستگاه مورد استفاده در تحقیق………………………………………….. ۵۷

جدول شماره ۳-۲ درجه حرارت ماهانه ایستگاه رشت دوره آماری ۳۰ ساله ۱۳۹۳- ۱۳۶۳…………… ۵۸

جدول شماره ۳-۴ تعداد روزهای بارانی ماهانه و سالانه در ایستگاه سینوپتیک رشت………………….. ۶۲

جدول شماره ۳-۵ رطوبت نسبی ماهانه ایستگاه رشت دوره آماری ۳۰ ساله ۱۳۸۸- ۱۳۵۸…………… ۶۴

جدول شماره ۳-۶  تبخیر سنجی ماهانه ایستگاه رشت دوره آماری ۳۰ ساله ۱۳۸۸- ۱۳۵۸……………. ۶۵

جدول شماره ۳-۷  ساعات آفتابی ماهانه ایستگاه رشت دوره آماری ۳۰ ساله ۱۳۸۸- ۱۳۵۸…………… ۶۶

جدول شماره ۳-۸ جهت باد غالب سالانه درایستگاه رشت……………………………………………… ۶۸

جدول شماره ۳-۹ طبقه‏بندی اقلیمی و محدوده ضریب خشکی به روش دمارتن…………………………. ۷۰

جدول شماره ۳-۱۰ داده های بارندگی و درجه حرارت ایستگاه رشت………………………………….. ۷۳

جدول شماره ۳-۱۱ نرخ رشد جمعیت شهر رشت از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵…………………………….. ۷۷

جدول شماره ۳-۱۳ الگوی سنی جمعیت شهر رشت سال ۱۳۸۵……………………………………….. ۷۸

جدول شماره ۳-۱۴ مقایسه توزیع جمعیّت رشت در سه گروه عمده سنی با جمعیّت کل کشور………….. ۷۹

جدول شماره ۳-۱۵ نسبت جنسی در شهر رشت و کشور………………………………………………. ۷۹

جدول شماره ۳-۱۶ نسبت جنسی به تفکیک سه گروه عمده سنی ـ شهر رشت ـ سال ۱۳۸۵…………….. ۸۰

جدول شماره۴-۱ مشخصات ایستگاههای هواشناسی حوضه مطالعاتی و اطراف آن……………………. ۸۵

جدول شماره ۴-۲ مشخصات ایستگاههای هیدرومتری حوضه مطالعاتی و اطراف آن…………………. ۸۵

جدول شماره ۵-۱- مشخصات فیزیکی حوضه سیاهرود و زیر حوضه‌ها تا مقطع ورودی رشت……….. ۹۵

جدول شماره ۵-۲- مشخصات فیزیکی حوضه گوهررود و زیر حوضه‌ها مقطع ورودی رشت………… ۹۵

جدول شماره ۵-۳- مشخصات فیزیکی کل حوضه آبریز تا ابتدای رشت (حوضه بالادست رشت)……… ۹۶

جدول شماره ۵-۴- مشخصات فیزیکی حوضه سیاهرود تا ایستگاه هیدرومتری، خارج شهر رشت…….. ۹۶

جدول شماره ۵-۵- مشخصات فیزیکی حوضه گوهررود تا ایستگاه هیدرومتری، خارج شهر رشت……. ۹۷

جدول شماره ۵-۶- مشخصات فیزیکی کل حوضه (ایستگاه هیدرومتری، خارج شهر رشت)…………… ۹۷

جدول شماره ۵-۷  مشخصات شکل حوضه آبریز سیاهرود تا ابتدای رشت…………………………… ۱۰۶

جدول شماره ۵-۸ مشخصات شکل حوضه آبریز گوهررود تا ابتدای رشت…………………………… ۱۰۶

جدول شماره ۵-۹  مشخصات شکل حوضه آبریز تا انتهای رشت (ایستگاه هیدرومتری)……………… ۱۰۶

جدول شماره ۵-۱۰ مشخصات شکل حوضه آبریز سیاهرود تا ایستگاه هیدرومتری، خارج شهر رشت. ۱۰۶

جدول شماره ۵-۱۱  مشخصات شکل حوضه آبریز گوهررود تا ایستگاه هیدرومتری، خارج شهر رشت ۱۰۷

جدول شماره ۴-۱۲ جهت شیب و توزیع جهت در واحد سطح حوضه بالادست رشت…………………. ۱۰۸

جدول شماره ۵-۱۳ تراکم زهکشی حوضه سیاهرود تا ابتدای رشت………………………………….. ۱۱۰

جدول شماره ۵-۱۴ تراکم شبکه زهکشی حوضه گوهررود تا ابتدای رشت……………………………. ۱۱۰

جدول شماره ۵-۱۶ تراکم شبکه زهکشی کل حوضه تا انتهای رشت………………………………….. ۱۱۱

جدول شماره ۵-۱۷ تراکم شبکه زهکشی حوضه سیاهرود تا ایستگاه هیدرومتری، خارج شهر رشت…. ۱۱۱

جدول شماره ۵-۱۸ تراکم شبکه زهکشی حوضه گوهررود تا ایستگاه هیدرومتری، خارج شهر رشت… ۱۱۱

جدول شماره ۵-۱۹ طبقات شیب و مساحت حوضه تا ابتدای رشت…………………………………… ۱۱۶

جدول شماره ۵-۲۰ مقادیر بارندگی سالانه ایستگاه سینوپتیک رشت در دوره بازگشت های مختلف….. ۱۲۲

جدول شماره ۵-۲۱ فرکانس تجربی بارندگی سالانه ایستگاه رشت بر حسب میلی متر……………….. ۱۲۳

جدول شماره ۵-۲۲ مقادیر حداکثر بارندگی ۲۴ ساعته در دوره بازگشت‌های مختلف برای ایستگاه سینوپتیک رشت ۱۲۴

جدول شماره ۵-۲۳ مقادیر شدت بارندگی در ایستگاه سینوپتیک رشت- میلی متر در ساعت…………. ۱۲۵

جدول شماره ۴-۲۴ خلاصه مشخصات فیزیکی حوزه آبریز شهر رشت در مقطع ورودی……………. ۱۳۲

جدول شماره ۵- ۲۵ دبی متوسط ماهانه و سالانه ایستگاههای هیدرومتری منتخب در دوره شاخص۳۰ ساله  – برحسب متر مکعب در ثانیه……………………………………………………………………………………….. ۱۳۳

جدول شماره ۵-۲۶ درصد آبدهی ماهانه و فصلی رودخانه سیاهرود رود در ایستگاه پل سازمان…….. ۱۳۴

جدول شماره ۵-۲۷ مشخصات آبدهی ماهانه و فصلی رودخانه سیاهرود در مقطع ورود به منطقه طرح ۱۴۱

جدول شماره ۵-۲۸ مشخصات آبدهی ماهانه و فصلی رودخانه سیاهرود در مقطع خروجی منطقه طرح ۱۴۱

جدول شماره ۵-۲۹ مشخصات آبدهی ماهانه و فصلی رودخانه گوهررود در مقطع ورود به منطقه طرح ۱۴۲

جدول شماره ۵-۳۰ مشخصات آبدهی ماهانه و فصلی رودخانه گوهررود در مقطع خروجی منطقه طرح ۱۴۲

جدول شماره ۵-۳۱ مقادیر حداکثر دبی لحظه‌ای ایستگاه‌های محدوده مطالعاتی در دوره بازگشت های مختلف           ۱۴۵

جدول شماره ۵-۳۲  قسمتی از براورد هزینه سازمان آب و فاضلاب جهت رفع مشکل آبگرفتگی برخی از مناطق شهر رشت………………………………………………………………………………………………… ۱۶۵

 

فهرست اشکال

        عنوان                                                                                                        صفحه

شکل ۲-۱ مقطع تیپ سیل بندها………………………………………………………………………… ۴۸

شکل ۲-۲ نرده های سیلاب سنتی در ژاپن برای محافظت سیل بند ها با قدمت ۴۰۰ سال………………. ۴۹

شکل ۲-۳ مقاطع محتلف دیواره های سیل بند………………………………………………………….. ۵۰

شکل ۳-۱ درجه حرارت ماهانه ایستگاه رشت دوره آماری ۳۰ ساله ۱۳۹۳- ۱۳۶۳…………………… ۵۸

شکل ۳-۲ میانگین بارندگی ماهانه به میلیمتر در ایستگاه رشت………………………………………… ۵۹

شکل ۳-۳٫ بارندگی فصلی به میلی متر در ایستگاه رشت………………………………………………. ۶۰

شکل ۳-۴ در صد بارندگی فصلی در ایستگاه رشت……………………………………………………. ۶۱

شکل ۳-۵  نمودار تعداد روزهای بارانی در ایستگاه سینوپتیک رشت………………………………….. ۶۲

شکل ۳- ۶ رطوبت نسبی ماهانه ایستگاه رشت دوره آماری ۳۰ ساله ۱۳۸۸- ۱۳۵۸…………………… ۶۴

شکل ۳-۷  تبخیر سنجی ماهانه ایستگاه رشت دوره آماری ۳۰ ساله ۱۳۸۸- ۱۳۵۸……………………. ۶۵

شکل ۳-۸  ساعات آفتابی ماهانه ایستگاه رشت دوره آماری ۳۰ ساله ۱۳۸۸- ۱۳۵۸…………………… ۶۶

شکل ۳-۹  گلباد رشت(ایستگاه فرودگاه ۱۳۸۷-۱۳۵۸)………………………………………………… ۶۹

شکل ۳-۱۱  اقلیم نمای دمارتن در ایستگاه رشت……………………………………………………….. ۷۱

شکل ۳-۱۲ اقلیم نمای آمبرژه در ایستگاه رشت………………………………………………………… ۷۲

شکل ۳-۱۳ منحنی آمبروترومیک ایستگاه  رشت………………………………………………………. ۷۳

شکل ۴-۱ چرخه مدیریت جامع بحران…………………………………………………………………. ۹۲

شکل ۵-۲- محدوده حوضه آبریز بالادست شهر رشت………………………………………………….. ۹۸

شکل ۵-۳ موقعیت حوضه مورد مطالعه، تصویر ماهواره‌ای ETM (لندست)………………………….. ۹۹

شکل ۵-۴ مدل ارتفاعی رقومی (Digital Elevation Model) حوضه مور مطالعه………………… ۱۰۰

شکل ۵-۵  نقشه شیب حوضه مورد مطالعه…………………………………………………………… ۱۰۱

شکل ۵-۶ نقشه جهت شیب حوضه مورد مطالعه……………………………………………………… ۱۰۲

شکل ۵-۷ نقشه کاربری حوضه مورد مطالعه………………………………………………………… ۱۰۳

شکل ۵-۸  توزیع فراوانی جهت شیب در سطح حوضه آبریز مشرف به شهر رشت………………….. ۱۰۸

شکل ۵-۹  توزیع فراوانی جهت شیب در سطح حوضه آبریز مشرف به شهر رشت………………….. ۱۰۹

شکل ۵-۱۰ پروفیل طولی آبراهه اصلی زیر حوضه ۱ سیاهرود…………………………………….. ۱۱۲

شکل ۵-۱۱ پروفیل طولی آبراهه اصلی زیر حوضه ۲ سیاهرود…………………………………….. ۱۱۲

شکل ۵-۱۲ پروفیل طولی آبراهه اصلی زیر حوضه ۱ گوهررود……………………………………. ۱۱۳

شکل  ۵-۱۳ پروفیل طولی آبراهه اصلی زیر حوضه ۲ گوهررود…………………………………… ۱۱۳

شکل ۵-۱۴ پروفیل طولی رودخانه سیاهرود در شهر رشت…………………………………………. ۱۱۴

شکل ۵-۱۵ پروفیل طولی رودخانه گوهررود در شهر رشت………………………………………… ۱۱۴

شکل ۵-۱۶ پروفیل طولی رودخانه سیاهرود…………………………………………………………. ۱۱۵

شکل ۵-۱۷ پروفیل طولی رودخانه گوهررود………………………………………………………… ۱۱۵

شکل ۵-۱۸ توزیع فراوانی طبقات شیب در سطح حوضه آبریز بالادست شهر رشت…………………. ۱۱۷

شکل ۵-۱۹ توزیع فراوانی طبقات شیب در سطح حوضه آبریز بالادست شهر رشت…………………. ۱۱۷

شکل ۵-۲۰ مدل ارتفاعی رقومی ( DEM) 5 متر شهر رشت………………………………………… ۱۱۸

شکل ۵-۲۱ مدل ارتفاعی رقومی ( DEM) 5 متر شهر رشت به همراه خیابان‌ها……………………… ۱۱۹

شکل ۵-۲۲ نقشه شیب سطح شهر رشت به درجه…………………………………………………….. ۱۲۰

شکل ۵-۲۳ رابطه بارندگی سالانه ایستگاه سینوپتیک رشت در دوره بازگشت های مختلف………….. ۱۲۲

شکل  ۵-۲۴ منحنی شدت- مدت و فراوانی ایستگاه سینوپتیک رشت…………………………………. ۱۲۶

شکل ۵-۲۵ موقعیت محدوده مطالعاتی در استان گیلان………………………………………………. ۱۲۸

شکل ۴-۲۶ نمودار مقایسه آبدهی متوسط ماهانه ایستگاهها در دوره شاخص ۳۰ ساله……………….. ۱۳۳

جدول ۵-۲۶ درصد آبدهی ماهانه و فصلی رودخانه سیاهرود رود در ایستگاه پل سازمان……………. ۱۳۴

شکل ۵-۲۷ نوسانات آبدهی ماهانه رودخانه سیاهرود در ایستگاه پل سازمان…………………………. ۱۳۵

شکل ۵-۲۸ درصد آبدهی فصلی رودخانه سیاهرود در ایستگاه پل سازمان…………………………… ۱۳۵

شکل ۵-۲۹ نمودار رسوب ایستگاه پل سازمان رودخانه سیاهرود……………………………………. ۱۴۶

شکل ۵-۳۰ نمودار رسوب ایستگاه بهدان رودخانه گوهررود………………………………………… ۱۴۷

عکس ۵-۳۱  محدوده های آب گیر در سطح کلانشهر رشت به هنگام بروز سیل و طغیان رودخانه ها.. ۱۵۵

عکسهای شماره (۵-۳۲ )و (۵-۳۳ ): آبگرفتگی سطح معابر در بلوار معلم و قلی پور در سال ۱۳۸۴٫٫ ۱۵۶

شکل ۵-۳۴ حاشیه رودخانه زرجوب – لب آب ۱۳۶۹……………………………………………….. ۱۵۸

شکل ۵-۳۵ پل خیابان تختی ۱۳۶۹…………………………………………………………………… ۱۵۸

شکل ۵-۳۶ بلوار گیلان۱۷/۷/ ۱۳۷۷………………………………………………………………… ۱۶۱

شکل ۵-۳۷  آبگرفتگی محله رودباررتان…………………………………………………………….. ۱۶۲

نمودار ۵-۳۸ پایداری  سکونتگاهها و مراکز زیستی انسان ماخذ: جدلی، ۱۳۷۲، ص ۴۱۲………….. ۱۷۵

نمودار ۵-۳۹ راهبردهای طراحی ساختمان در برنامه ریزی شهری و طراحی شهری………………. ۱۷۹

 

 

 

 

چکیده

سیل یکی از پدیده های موجود در طبیعت بوده که از دیرباز، بشر شاهد وقوع آن می باشد. در ایران نیز بدلیل وسعت زیاد، اقالیم متعدد و تراکم زمانی و مکانی بارش ها در اکثر حوضه های آبخیز، همه ساله شاهد سیلابهای عظیمی در اکثر مناطق کشور می باشیم. شهر رشت نیز از این پدیده طبیعی مستثنی نبوده و در چند سال گذشته سیلهای متعدد و مخربی در آن روی داده اند. فرآیند ایمن سازی شامل انواع اقداماتی است که پیش از وقوع حادثه برای کنترل و کاهش خسارات جانی و مالی احتمالی ناشی از سیل انجام می گیرد. توجه به این روشها به لحاظ عدم کفایت روش های فیزیکی ضرورت دارد. در این پژوهش آمار بارندگی ۳۰ سال اخیر در ایستگاه شهررشت، استخراج شد، سپس وضعیت بارش و میزان امکان وقوع سیل و نیز حجم رواناب ناشی از بارش در محدوده قانونی شهر، سطح کل حوضه، محل تمرکز و جهت حرکت جریان هرزآبهای حاصل از بارشها در اطراف این شهر با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی مشخص گردید. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی می باشد و به اراثه الگوی عملی ایمن سازی می توان به اقدامات مدیریتی و عملیاتی اشاره کرد.

 

کلید واژه: مدیریت سیلاب، سیلاب شهری، ایمن سازی، شهر رشت

 

مقدمه

قبلاً تصور می شد وقوع حوادث و بلایای طبیعی در مناطق شهری آثار و پیامدهای کمتری در مقایسه با مناطق روستایی دارد. اما امروزه، با توجه به تغییرات مشخص که در ساختار وسازمان شهرها به وجود آمده، آنها را در برابر حوادث غیر مترقبه بسیار ضربه پذیر کرده است(عسگری، ۱۳۸۲ :۴۹). سیل رویداد ناگهانی است که در بروز آن عوامل متعددی دخالت دارد. این عوامل را می توان به طور کلی در سه گروه اصلی اقلیمی، خصوصیات منطقه ای و حوضه ای و فعالیتهای انسانی طبقه بندی نمود. مناطق سطح شهر رشت از جمله مناطقی است که در برخی مواقع از وجود سیل رنج می برد. از جمله می توان به سیلهای سالهای ۶۹  و سالهای اخیر اشاره کرد. با توجه به امار و اطلاعات جمع آوری شده از مهمترین دلایل تشدید خسارات ناشی از سیل در رشت در سالهای اخیر تخریب پوشش گیاهی، احداث سازه های نامناسب، دخل و تصرف غیر مجاز در حریم رودخانه و عدم توجه به پیش آگاهی و سیستم پیش بینی و سیستم هشدار سیل بوده است. از آنجا که منطقه مورد مطالعه جمعیت انبوهی را در خود جای داده است، تجربیات حوادث گذشته ثابت کرده است که برنامه ریزی و آمادگی در برابر بحران تاثیر بسیار زیادی در کاهش خسارات دارد. از سوی دیگر طبق ماده ۱ قانون پیشگیری و مبارزه با خطرات سیل مصوب ۹/۲/۱۳۴۳ به منظور حفظ جان و مال مردم از  سیل، وزارت کشور مکلف است فرآیند ایمن سازی شهری جهت مقابله با سیل را انجام دهد. (صاحبقرانی، ۱۳۷۱). یکی از اقدامات مهم جهت آمادگی در برابر بحران ناشی از سیل توجه به آموزش و فرهنگ سازی می باشد. اصولا می‎توان گفت که توفیق دیگر فعالیتهای مربوط به مدیریت بحران به میان پیش آگاهی بستگی دارد (حبیبی، ۱۳۸۸).

فرآیند ایمن سازی شامل انواع اقذاماتی است که پیش از وقوع حادثه برای کنترل و کاهش خسارات جانی و مالی احتمالی ناشی از سیل انجام می گیرد. از مهم ترین روشهای ایمن سازی می توان به اقدامات مدیریتی و عملیاتی اشاره کرد.

هدف از این مطالعه شناسایی نقاط تجمع رواناب در سطح شهر و کاهش مشکلات و ناخرسندی مردم ناشی از این امر، جمع آوری آبهای سطحی معابر و انتقال به شبکه اصلی زهکشی جهت حفظ معابر و جاده ها از تخریب ناشی از فزونی آب و سیلاب وکاهش وقفه و کندی در آمد و شد، کاهش هزینه های پاکسازی و جمع آوری آبهای سطحی در مواقع بارندگی، بهبود و افزایش زیبایی و دل پذیری محیط زیست شهری، انتقال آب از نقاط دارای مشکل به مناطق پذیرنده آب، کاهش احتمال بروز سیل در مناطق پرخطر، تبعیت توسعه آینده شهری از وضعیت زهکشی پیشنهادی، ایمن سازی بیشتر مناطق مسکونی، تجاری و خدماتی، کاهش هزینه های تحمیل شده براشخاص حقیقی و سازمانهای دولتی، افزایش همکاری مردم با شهرداری و دیگر ادارات مربوطه در نتیجه مشاهده اثرات مطلوب اجرای طرح، تسهیل در برآورد محاسبات هیدرولوژیکی مربوط به شهر نظیر دبی خروجی از سطح شهر، مهیا شدن زمینه استفاده بهتر از رواناب خروجی از شهر برای امر تصفیه فاضلاب، انتقال آب برای کشاورزی و مصارف صنعتی، حفظ بهتر اراضی کشاورزی و زراعی حاشیه شهر از خطر آب بردگی و سیلگیری و نیز جلوگیری از ماندابی شدن این اراضی می باشد.

 

12000 تومان – خرید