خانه / علوم انسانی / اقتصاد / پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان جایگاه بخش انرژی در اقتصاد ایران،رهیافتی مبتنی بر تحلیل‌های داده-ستانده

پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان جایگاه بخش انرژی در اقتصاد ایران،رهیافتی مبتنی بر تحلیل‌های داده-ستانده

جایگاه بخش انرژی در اقتصاد ایران،

رهیافتی مبتنی بر تحلیل‌های داده-ستانده

دانشگاه آزاد اسلامی

 واحد تهران مرکزی

دانشکده اقتصاد و حسابداری

 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A )

رشته:اقتصاد

گرایش : اقتصاد انرژی

عنوان :

جایگاه بخش انرژی در اقتصاد ایران،

رهیافتی مبتنی بر تحلیل‌های داده-ستانده

 

چکیده پایان نامه (شامل خلاصه، اهداف، روش های اجرا و نتایج به دست آمده):

انرژی در اقتصاد ایران تامین‌کننده نیازهای مصرفی بخش خانوارها به عنوان کالای مصرفی و تامین‌کننده انرژی به عنوان نهاده تولید برای زیربخش‌های مختلف اقتصادی است. نکته اساسی این است که بخش انرژی در عین حال که بر زیربخش‌های مختلف اقتصادی تاثیرگذار است از سایر زیربخش‌ها نیز تاثیر می‌پذیرد. به منظور شناسایی و تعیین بخش‌های کلیدی یک اقتصاد، تکنیک داده-ستانده ابزار مناسبی به شمار می‌آید زیرا در این روش بخش‌های اقتصادی بر اساس پیوستگی‌های پیشین و پسین مورد بررسی قرار گرفته و بر مبنای قوی‌ترین پیوندها، بخش‌های کلیدی معرفی می‌شوند. هدف این تحقیق تعیین بخش‌های کلیدی اقتصاد ایران با استفاده از جدول داده-ستانده سال ۱۳۷۸ که توسط بانک مرکزی تهیه شده است، می‌باشد. در این پژوهش جایگاه بخش انرژی در اقتصاد ایران با محاسبه ضرایب پیوندی پیشین و پسین بر اساس روش‌های راسموسن و سلا و قدرت انتشار و حساسیت بررسی شده و سپس بر اساس ضرایب محاسبه شده میزان تاثیرپذیری و تاثیرگذاری بخش انرژی بر و از سایر بخش‌های اقتصادی تحلیل گردیده است.

نتایج حاصل از این بررسی نشان داد که پیوند مناسبی بین بخش انرژی با اقتصاد ایران وجود دارد اما این بخش با سایر بخش‌های اقتصادی در زمینه ارتباطات پیشین و پسین از جایگاه مناسبی برخوردار نیست. در خصوص شاخص‌های انتشار و حساسیت که در شناسایی میزان توانمندی بخش اقتصادی در ایجاد تحرک اقتصادی و پاسخگویی به تقاضای نهایی کل اقتصاد استفاده می‌شود، بخش انرژی در مجموع از قابلیت ایجاد تحرک و توسعه اقتصادی در اقتصاد ملی برخوردار نیست و تاثیرگذاری و تاثیرپذیری بخش انرژی در اقتصاد ایران نیز عملاً ناچیز بوده است.

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                 صفحه

فصل اول: کلیات طرح. ۱

۱-۱ مقدمه ۲

۱-۲ بیان مسئله ۶

۱-۳ ضرورت و اهمیت تحقیق. ۶

۱-۴ هدف تحقیق. ۶

۱-۵ سوال‌ تحقیق. ۶

۱-۶ فرضیه‌های تحقیق. ۶

۱-۷ روش­شناسی تحقیق. ۷

فصل دوم: انرژی و اهمیت آن. ۹

۲-۱ انواع منابع انرژی. ۱۰

۲-۲ منابع اولیه انرژی و حامل‌های انرژی. ۱۱

۲-۳ انرژی در نظریات اقتصادی. ۱۲

۲-۴ تقاضای انرژی در بخش‌های مختلف اقتصادی. ۱۳

۲-۵ انرژی و سایر شاخص‌های اقتصادی. ۱۴

۲-۶ مصرف سرانه و شدت انرژی. ۱۵

۲-۷ مصرف سرانه انرژی و رشد اقتصادی. ۱۵

۲-۸ شاخص بهره‌وری انرژی. ۱۶

۲-۹ اثرات تورمی افزایش قیمت انرژی. ۱۷

۲-۱۰ پیشینه تحقیق. ۱۸

۲-۱۰-۱ تحقیقات داخلی. ۱۸

۲-۱۰-۲ تحقیقات خارجی. ۱۹

فصل سوم: مروری بر ادبیات.. ۲۱

۳-۱ جدول داده- ستانده ۲۲

۳-۲ سابقه تاریخی جدول داده- ستانده ۲۳

۳-۲-۱ در جهان. ۲۳

۳-۲-۲ در ایران. ۲۴

۳-۳ فروض و ساختار جدول داده- ستانده ۲۵

۳-۳-۱ فروض جدول داده- ستانده ۲۶

۳-۳-۲ ساختار جدول داده- ستانده ۲۶

۳-۴ ضرایب فنی داده- ستانده و معکوس ماتریس لئونتیف.. ۲۸

۳-۴-۱ ضرایب فنی داده- ستانده ۲۸

۳-۴-۲ معرفی معکوس ماتریس لئونتیف.. ۳۰

۳-۵ معرفی پیوندهای پسین و پیشین. ۳۲

۳-۵-۱ پیوندهای پسین و پیشین جزئی (مستقیم) ۳۲

۳-۵-۱-۱ پیوند پسین جزئی. ۳۲

۳-۵-۱-۲ پیوند پیشین جزئی. ۳۳

۳-۵-۲ پیوندهای پسین و پیشین کلی راسموسن. ۳۳

۳-۵-۲-۱ پیوند پسین کلی. ۳۳

۳-۵-۲-۲ پیوند پیشین کلی. ۳۳

۳-۶-روش­های محاسبه ۳۴

۳-۶-۱ تجزیه ماتریس لئونتیف.. ۳۴

۳-۶-۲ روش استراسرت.. ۳۴

۳-۶-۳ روش سلا. ۳۴

۳-۷ معرفی شاخص‌های ارزیابی بخش انرژی. ۳۶

۳-۷-۱ شاخص‌های قدرت انتشار و حساسیت.. ۳۶

۳-۷-۱-۱ شاخص قدرت انتشار. ۳۶

۳-۷-۱-۲ شاخص حساسیت.. ۳۷

۳-۷-۲ شاخص اشتغال. ۳۷

فصل چهارم: بررسی جایگاه بخش انرژی در اقتصاد ایران در چارچوب.. ۳۸

۴-۱ معرفی جدول داده- ستانده سال ۱۳۷۸٫ ۳۹

۴-۱-۱ اجزاء تقاضای نهایی. ۴۰

۴-۱-۲ اجزاء عرضه کل. ۴۰

۴-۲ جایگاه بخش انرژی در اقتصاد ایران. ۴۲

۴-۳ روش کار. ۴۵

۴-۳-۱ پیوند پسین. ۴۵

۴-۳-۲ پیوند پیشین. ۴۸

۴-۴ بررسی پیوندهای پسین و پیشین کلی بخش انرژی در اقتصاد ایران. ۵۲

۴-۵ بررسی شاخص انتشار و حساسیت بخش انرژی در اقتصاد ایران. ۵۶

۴-۶ بررسی تاثیرگذاری و تاثیرپذیری بخش انرژی. ۶۰

فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادها ۶۳

۵-۱ نتایج تحقیق. ۶۴

۵-۲ پیشنهادها ۷۴

فهرست منابع. ۶۶

ضمیمه ۷۰

 

 

فهرست جداول

عنوان                                                                                                 صفحه

جدول (۳-۱): ساختار داده- ستانده ۲۸

جدول (۳-۲): نمایش ریاضی نواحی سه‌گانه ۲۹

جدول (۳-۳): ضرایب فنی نواحی سه‌گانه ۳۰

جدول (۴-۱): ترکیب هزینه تولید بخش‌های اقتصادی ایران در سال ۱۳۷۸٫ ۴۲

جدول (۴-۲): ترکیب مصرفی محصول بخش‌های اقتصادی ایران در سال ۱۳۷۸٫ ۴۳

جدول (۴-۳): ترکیب تقاضای نهایی در اقتصاد ایران. ۴۳

جدول (۴-۴): نتایج کمی پیوند پسین بر اساس روش‌های راسموسن، استراسرت و سلا. ۴۶

جدول (۴-۵): نتایج کمی پیوند پسین روش‌های راسموسن و سلا. ۴۷

جدول (۴-۶): نتایج کمی پیوند پیشین بر اساس روش‌های راسموسن، استراسرت و سلا. ۴۹

جدول (۴-۷): نتایج کمی پیوند پیشین روش‌های راسموسن و سلا. ۵۰

جدول (۴-۸) : اندازه کمی پیوند پسین و پیشین کلی در اقتصاد ایران. ۵۲

جدول (۴-۹): شاخص­های پیوندی پسین و پیشین کلی در میان بخش­های اقتصادی ایران. ۵۴

جدول (۴-۱۰): تقاضای واسطه و نهایی اجزا بخش انرژی……………………………………۶۵

جدول (۴-۱۱): اندازه کمی شاخص‌های انتشار و حساسیت.. ۵۶

جدول (۴-۱۲): شاخص‌ انتشار و حساسیت در چهل بخش اقتصادی ایران. ۵۸

جدول (۴-۱۳):‌ تغییر تقاضای نهایی بخش انرژی و میزان پاسخگویی اجزا بخش انرژی و تاثیرگذاری بر سایر بخش‌های اقتصادی. ۷۰

جدول (۴-۱۴): تغییر تقاضای نهایی سایر بخش اقتصادی و میزان پاسخگویی اجزا سایر بخش‌های اقتصادی و تاثیرگذاری بر بخش انرژی……………………………………………….۷۱

 

فهرست نمودارها

عنوان                                                                                                 صفحه

نمودار (۴-۱): پیوند پسین بخش‌های اقتصادی ایران. ۵۳

نمودار (۴-۲): پیوند پیشین بخش‌های اقتصادی ایران. ۵۳

نمودار (۴-۳):‌ شاخص انتشار بخش‌های اقتصادی در ایران. ۵۶

نمودار (۴-۴): شاخص حساسیت بخش‌های اقتصادی در ایران. ۵۷

 

 

فهرست اشکال

عنوان                                                                                                 صفحه

شکل (۲-۱): معرفی منابع انرژی. ۱۳

 فصل اول

کلیات طرح

۱-۱ مقدمه

انرژی یکی از اساسی‌ترین بخش‌های جهان ماست. ما از انرژی برای انجام کارها استفاده می‌کنیم. انرژی به حرکت درآورنده وسایل نقلیه اعم از خودرو، قطار، هواپیما و همچنین موشک‌هاست. انرژی خانه‌های ما را گرم می‌کند، غذای ما را می‌پزد، موزیک می‌نوازد و تصاویر تلویزیون را به ما نشان می‌دهد. زمانی که غذا می‌خوریم، بدن ما غذا را به انرژی جهت انجام کار تبدیل می‌کند. هنگامی که می‌دویم یا راه می‌رویم، انرژی غذا را در بدن خود می‌سوزانیم. همچنین هنگامی که فکر می‌کنیم یا چیزی می‌خوانیم یا می‌نویسیم، کاری انجام می‌دهیم. خودروها، هواپیماها، قطارهای برقی، کشتی‌ها و ماشین‌آلات نیز انرژی را به کار تبدیل می‌کنند. بنابراین انرژی را می‌توان به «توانایی انجام کار» توصیف کرد. (سازمان بهینه­سازی مصرف سوخت ۱۳۸۲)

با بررسی تاریخ تمدن و پیشرفت بشر ملاحظه می‌گردد، تمدن بشر در پرتو توانایی انسان در به کار گرفتن انرژی بوده است، قبل از انقلاب صنعتی، انرژی محدود به قدرت بازوی انسان و حیوانات بوده و در نتیجه قدرت جوامع بشری به تعداد جمعیت و افراد هر کشور وابسته بوده است. بعد از انقلاب صنعتی، مصنوعات اختراع شده، سطح استفاده از انرژی را بسیار گسترده نموده بطوریکه انقلاب صنعتی را دروازه ورود تمدن بشری به عصر تازه‌ای می‌دانند. (کریمی ۱۳۷۸)

بعد از انقلاب صنعتی، مصنوعات اختراع شده نظیر اختراع ماشین بخار و استفاده از آن در به حرکت درآوردن قطارها و چرخ کارخانجات تاثیر بسزایی در رشد و توسعه اقتصادی کشورهای توسعه‌یافته کنونی داشته است. در ابتدا استفاده از ذغال‌سنگ و انرژی موجود در آن موجب به حرکت در آمدن توربین‌ها و موتورهای بخار گردید اما اندک اندک جایگزین‌شدن سایر سوخت‌های فسیلی مثل نفت و گاز به عنوان انرژی برتر جای خود را در اقتصاد و صنعت پیدا نمود و هنوز هم به عنوان مهمترین و استراتژی‌ترین منابع انرژی مورد توجه قرار دارند. (نوشین ۱۳۷۱)

ارزان بودن و قابلیت استفاده آسان و وسیع سوخت‌های فسیلی به شکل عمده نفت و گاز، هنوز جایگاه ویژه‌ای به این منبع در دنیای کنونی داده است. ورود انرژی در مباحث اقتصادی تا قبل از دهه ۱۹۷۰ میلادی به شکل جدی مطرح نشده بود اما بعد از افزایش قیمت نفت خام و ظهور بحران در اقتصاد جهانی مسئله انرژی و کمیابی آن مطرح و به شدت مورد توجه اقتصاددانان خصوصاً کشورهای صنعتی واقع شد و انرژی نیز بویژه در مطالعات اقتصادی به عنوان یک منبع کمیاب مورد مطالعه علم اقتصاد قرار گرفت. (احمدیان ۱۳۷۳)

قبل از انقلاب صنعتی، کشاورزی بخش مسلط در اقتصاد بوده و حدود هشتاد درصد تولیدات به این بخش اختصاص یافته بود و در حقیقت زمین به عنوان عامل سرمایه و نیروی کار نقش اساسی را در تابع تولید ایفا می‌کردند اما بعد از انقلاب صنعتی و ورود مواد اولیه در فرایند تولید، این مواد نیز در توابع تولید جایگاه خویش را در منابع مختلف نظیر فولاد و نساجی پیدا نمود. ارزان بودن انرژی منجر به عدم توجه به این عامل مهم در تابع تولید گشته بود اما بعد از بحران سال ۱۹۷۰ و درک انرژی به عنوان منبع کمیاب و تداوم مطالعات در این زمینه، اقتصاد انرژی شکل گرفت. (تیرل وال ۱۳۷۸)

اقتصاد انرژی عمدتاً در منابع پایان ‌پذیر مطرح بوده و مطالعات کنونی در زمینه استفاده بهینه انرژی، صرفه‌جویی انرژی، تقاضای انرژی، تولید و نظایر آن شامل می‌شود. اما انرژی از دو جنبه خاص اهمیت دارد. اولاً تامین کننده انرژی مصرفی خانوارهاست در این خصوص نیازمندی‌های انرژی مصرفی خانوارها و چگونگی تنظیم مصارف انرژی خانوارها در تامین نیازهایشان مطرح است. ثانیاً در تحلیل انرژی به بررسی و تعیین میزان انرژی لازم برای تولید مواد اولیه، محصولات کارخانه و عرضه خدمات نیز مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد. (شکیبایی، ۱۳۷۸)

از طرفی در یک ساختار اقتصادی اساساً پیوندهای اقتصادی در دو وجه تامین نهاده (پیوند پسین[۱]) و تولید محصول (پیوند پیشین[۲]) مشاهده می‌شود. بر این اساس نقش انرژی در تعیین سطح استفاده از انرژی در تولید کالاها، وابستگی میان بخش‌های اقتصادی و سهم آنها در انرژی تجسم یافته در کالاها و خدمات در قالب تجزیه وتحلیل داده ـ ستانده (I-O) نیز از جایگاه خاصی برخوردار است. بنابراین در این پایان‌نامه به بررسی جایگاه بخش انرژی در اقتصاد ایران با استفاده از تحلیل‌های پیوندی پرداخته خواهد شد.

این تحقیق پنج فصل را در برمی‌گیرد، که هر فصل نیز خود دارای چند بخش است، این وصول به ترتیب در ذیل آورده شده است.

فصل اول، کلیات تحقیق را دربرمی­گیرد و بخش‌های آن عبارت است از:

 

قیمت:   ۱۲۰۰۰ تومان

 

فرمت

مطلب مشابه

پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان سیاست کیفری ناظر بر سلامت حمل ونقل انرژی

عنوان: سیاست کیفری ناظر بر سلامت حمل ونقل انرژی چکیده گسترش روز افزون انشعابات غیرمجاز …