خانه / علوم انسانی / تاریخ / پایان نامه ارشد با عنوان بررسی نقش و آثار فتح مکه در پیشبرد اسلام

پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان بررسی نقش و آثار فتح مکه در پیشبرد اسلام

                                                     دانشگاه آزاد اسلامی                                              

       واحد تهران مرکز

دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه تاریخ

     پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد(M.Sc)

 

گرایش تاریخ اسلام

 عنوان:

بررسی نقش و آثار فتح مکه در پیشبرد اسلام

 

 

فهرست مطالب

عنوان                        صفحه

چکیده………………………………… ۱

مقدمه………………………………… ۲

فصل اول: کلیات تحقیق

۱-۱- بیان مسأله………………………… ۶

۲-۱- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق………….. ۶

۳-۱- پیشینه تحقیق………………………. ۷

۴-۱- جنبه جدید بودن…………………….. ۹

۵-۱- اهداف تحقیق……………………….. ۹

۶-۱- سؤالات تحقیق……………………….. ۱۰

۷- ۱- فرضیه ها…………………………. ۱۰

۸-۱- ساماندهی تحقیق…………………….. ۱۰

۹-۱-روش تحقیق………………………….. ۱۱

۱۰-۱- روش گردآوری اطلاعات………………… ۱۱

فصل دوم: موقعیت و جایگاه مکه و کعبه قبل از اسلام

۱-۲- موقعیت جغرافیایی جزیره العرب……….. ۲۲

۲-۲- موقعیت جغرافیایی مکه………………. ۲۳

۳-۲- موقعیت اقتصادی مکه…………………. ۲۴

۴-۲- مکه در ادوار گذشته ……………….. ۲۸

۵-۲- کوههای اطراف مکه…………………… ۲۸

۶-۲- دره های اطراف مکه………………….. ۲۹

۷-۲- چگونگی بوجود آمدن خانه کعبه………… ۴۳

۱-۷-۲- حل مشکل…………………………. ۴۳

۸-۲ چگونگی بوجود آمدن مسجد الحرام و اهمیت آن ۴۴

۹-۲- جایگاه کعبه نزد ملت ها…………….. ۴۴

۱-۹-۲- اعراب…………………………… ۴۴

۲-۹-۲- ایرانیان………………………… ۴۵

۳-۹-۲- یمنی ها…………………………. ۴۵

۴-۹-۲- رومیان………………………….. ۴۶

۱۰-۲- جایگاه کعبه نزد ادیان مختلف………… ۴۷

۱-۱۰-۲- یهود…………………………… ۴۷

۲-۱۰-۲- نصارا………………………….. ۴۷

۳-۱۰-۲- هندو…………………………… ۴۸

۴-۱۰-۲- صابئین…………………………. ۴۸

۵-۱۰-۲- چرا کعبه را کعبه نامیدند…………. ۴۹

۶-۱۰-۲- نام های کعبه در قرآن…………….. ۵۰

۷-۱۰-۲- چرا مکه را بکه نامیدند…………… ۵۲

۸-۱۰-۲- علت نام گذاری مکه به ام القری…….. ۵۳

۹-۱۰- ویژگی های کعبه در قرآن…………….. ۵۴

۱۰-۲- قسمتهای مقدس کعبه…………………. ۵۸

۱-۱۰-۲- ملتزم………………………….. ۵۸

۲-۱۰-۲- مستجار…………………………. ۵۸

۳-۱۰-۲- شاذروان………………………… ۵۸

۴۰-۱۰-۲- حطیم………………………….. ۵۹

۵-۱۰-۲- حجر اسماعیل…………………….. ۵۹

۶-۱۰-۲- ناودان رحمت…………………….. ۵۹

۷-۱۰-۲- مقام ابراهیم……………………. ۶۰

۸-۱۰-۲- پرده کعبه………………………. ۶۰

۹-۱۰-۲- ارکان کعبه……………………… ۶۱

۱۰-۱۰-۲- رکن حجرالاسود…………………… ۶۱

فصل سوم: مکه در دوران اسلامی

۱-۳-  مکه از ظهور اسلام تا هجرت………….. ۶۴

۲-۳- تاریخ پیامبر اسلام (ص) (ولایت، بعثت، دعوت) ۶۶

۱-۲-۳- کودکی و نوجوانی………………….. ۶۶

۲-۲-۳- کلید شخصیت محمد(ص) در نوجوانی و جوانی ۶۶

۳-۲-۳- جوانی…………………………… ۶۷

۴-۲-۳- ازدواج………………………….. ۶۷

۵-۲-۳- آغاز رسالت………………………. ۶۸

۶-۲-۳- دعوت خصوص- پنهانی و تبلیغ عملی……. ۶۸

۷-۲-۳- انذار خویشاوندان و دعوت آشکار…….. ۶۹

۸-۲-۳- دعوت عمومی و آغاز صف بندی موحدان و مشرکان در مکه   ۶۹

۹-۲-۳- علل مخالفت با اسلام……………….. ۷۰

۱۰-۲-۳- اقدامات مشرکان………………….. ۷۰

۱۱-۲-۳- شگردهای مسالمت آمیز……………… ۷۱

۱۲-۲-۳- نیرنگ های مردم فریب و مجمع تهمت هماهنگ    ۷۱

۱۳-۲-۳- اقدامات علیه بنیان فکری نهضت……… ۷۱

۱۴-۲-۳- اقدامات علیه حامیان نهضت…………. ۷۲

۱۵-۲-۳- انزوای سیاسی و محاصره اقتصادی ……. ۷۳

۱۶-۲-۳- توفیق دعوت در مکه و زمینه های هجرت به مدینه   ۷۴

۱۷-۲-۳- آخرین توطئه و هجرت پیامبر(ص) به مدینه ۷۴

۳-۳- هجرت و نقش دینی، اجتماعی و سیاسی آن…. ۷۵

۱-۳-۳- تاسیس ملت و گسترش اسلام……………. ۷۶

۲-۳-۳- وحدت جامعه در سایه پیوند معنوی افراد. ۷۷

۳-۳-۳- همزیستی مسالمت آمیز در قالب نخستین قانون اساسی ۷۸

۴-۳- ماهیت جنگ های پیامبر (ص)…………… ۷۸

۱-۴-۳- تدابیر جنگی……………………… ۷۹

۲-۴-۳- جریان نفاق و منافقان……………… ۸۰

۳-۴-۳- صلح حدیبیه………………………. ۸۲

۴-۴-۳- برکات صلح حدیبیه…………………. ۸۹

۵-۴-۳- اعلام جهانی رسالت…………………. ۸۹

۵-۳- ایمان به راه راستین (مباهله)……….. ۹۰

۱-۵-۳- فتح مکه پایان قدرت سیاسی مشرکان در حجاز    ۹۰

۲-۵-۳- چاره جویی قریش…………………… ۹۳

۳-۵-۳- دستور بسیج………………………. ۹۴

۴-۵-۳- به دام افتادن جاسوس………………. ۹۶

۵-۵-۳- حرکت به سوی مکه………………….. ۹۷

۶-۵-۳- تاکتیک جالب ارتش اسلام…………….. ۱۰۰

۷-۵-۳- عباس ابوسفیان را از میان اردوگاه مسلمانان می برد   ۱۰۱

۸-۵-۳- ابوسفیان در حضور پیامبر…………… ۱۰۱

۹-۵-۳- مکه بدون خونریزی تسلیم می شود…….. ۱۰۲

۱۰-۵-۳- ابوسفیان رهسپار مکه می گردد………. ۱۰۴

۱۱-۵-۳- نیروهای نظامی اسلام وارد شهر می شوند.. ۱۰۵

۱۲-۵-۳- شکستن بتها شستشوی کعبه…………… ۱۰۶

۱۳-۵-۳- ورود سپاه اسلام به مکه و پرچمداری علی (ع)  ۱۰۷

۱۴-۵-۳- بت شکنی علی (ع) در فتح مکه……….. ۱۰۸

۱۵-۵-۳- پیامبر عفو عمومی اعلام می کند……… ۱۰۹

۱۶-۵-۳- بلال اذان می گوید………………… ۱۰۹

۱۷-۵-۳- پیامبر با خویشاوندان خود سخن می گوید ۱۱۰

۱۸-۵-۳- سخنان تاریخی پیامبر در مسجدالحرام…. ۱۱۱

۱۹-۵-۳- جنایتگران دستگیر می شوند…………. ۱۱۳

۲۰-۵-۳- زنان مکه با پیامبر بیعت می کنند…… ۱۱۳

۲۱-۵-۳- بتخانه های مکه و حوالی آن ویران می شود    ۱۱۴

 

فصل چهارم: نقش فتح مکه در توسعه اسلام

۱-۴- موانع و مخالفین گسترش اسلام…………. ۱۱۸

۲-۴- عوامل گسترش اسلام…………………… ۱۱۸

۳-۴- فتح مکه، همان فتح مبین و فتح قریب…… ۱۲۰

۱-۳-۴- کسانی که بعد از فتح مکه به اسلام روی آوردند ۱۲۱

۲-۳-۴- تاثیرات فتح مکه در توسعه و تثبیت اسلام ۱۲۳

۴-۴- نقش یهودیان و دیگر ادیان و نگاه قبائل و موضع گیری آنها در قبال فتح مکه………………………….. ۱۲۸

۱-۴-۴- تحرکات هوازن در مقابل اسلام و لشکرکشی پیامبر(ص) به حنین……………………………………….. ۱۲۸

۲-۴-۴- غنایم جنگ و کشتگان……………….. ۱۳۰

۳-۴-۴- فتح آخرین سنگر مشرکان(طائف)……….. ۱۳۰

۴-۴-۴- تسلیم شدن مالک بن عوف…………….. ۱۳۲

۵-۴-۴- تقسیم غنایم……………………… ۱۳۲

۶-۴-۴- لشکرکشی به شام(غزوه تبوک)…………. ۱۳۳

۷-۴-۴- گسترش اسلام در جزیره العرب در سال نهم و دهم ۱۳۵

۸-۴-۴- آخرین سرایا……………………… ۱۳۷

۹-۴-۴- وسعت و موقعیت جغرافیایی اسلام پس از فتح مکه تا رحلت پیامبر (ص)………………………………. ۱۳۹

۵-۴- نتیجه گیری………………………… ۱۴۰

منابع ……………………………….. ۱۴۳

 

چکیده:

پس از هجرت پیامبر اکرم(ص) از مکه به مدینه ندای اسلام در محدوده شبه جزیره عربستان، گستره قابل ملاحظه ای پیدا کرد و با پیروزی های تاریخی مسلمین بر کفار و مشرکین، حوزه اثر اسلام در    محدوده ی این شبه جزیره بیشتر نیز می شد و لازم بود تا پیامبر اکرم (ص) با حضور در مکه یک بار دیگر حضور اسلام را به نمایش بگذارد. لذا در سال ششم هجرت به قصد انجام عُمره مفرده عازم مکه شد که با ممانعت قریش مواجه و در نهایت با انعقاد قرارداد صلحی به نام صلح حُدیبیه، زمینه را برای فتوحات بعدی از جمله فتح مقتدرانه مکه فراهم نمود.

آن چه قابل تأمل است این است که چه عواملی در فتح مکه تاثیر گذار بوده و فتح مکه چه تأثیری در جزیره العرب داشته است؟ بدون شک پیروزی ها و موفقیت های مستمر سپاه اسلام به خصوص در سالهای اخیر مانند صلح حُدیبیه، فتح خیبر و رخدادهای پس از آن و هم چنین پیشجبینی های قرآن و امدادهای غیبی الهی، نقش پیامبر و شخصیت معنوی وی، دارا بودن قوای نظامی مؤثر و پا در رکاب و ایمان و توکل مسلمانان را می توان از عوامل اصلی فتح مکه دانست.

فتح مقتدرانه مکه توسط لشکریان اسلام موجب گردید که این مقطع حساس در تاریخ اسلام به عنوان نقطه عطفی به حساب آید و همواره از آن به عنوان سرمنشاء و خاستگاه بسیاری از فتوحات آتی اسلام یاد گردد. از نظر قرآن، اتمام نعمت بر پیامبر(ص) با این فتح آغاز شده که خود زمینه ساز دست یابی پیامبر(ص) به همه مقاصد بعثت و اهداف پیامبری بوده است. پیامبر اسلام (ص) با فتح بدون خونریزی مکه اثبات کرد که اسلام، نه تنها دین خشونت و اجبار نیست بلکه دین رافت و مهربانی است و با عفو عمومی و بخشش همگانی نمونه ای از اخلاق حسنه اسلامی را به نمایش گذاشت. این فتح علاوه بر فتوحات معنوی و اخلاقی، فتوحات فراوان دیگری نیز در پی داشت تا آن جا که جغرافیای اسلامی را که مختص مدینه بود به شکل قابل ملاحظه ای توسعه داد. پیامبر (ص) توانست با این پیروزی بر مکه و حکومت قریش تسلط یابد و اسلام را در آن جا به تثبیت برساند و به دنبال آن و از برکت این فتح، سرزمین های اطرف مکه که در تسلط قبیله هوازن بود مانند سرزمینهای بنی سعد، بنی خشم و بنی هلال را تحت سیطره حکومت اسلامی درآورد.

بنابر آنچه گفته شد، فتح مکه به رهبری مدبرانه پیامبر اکرم(ص) و قدرت بلامنازع لشکر مقتدر اسلام و ایمان و توکل بر خدا و استفاده از تاکتیک غافلگیری مشرکان صورت گرفت که همان منشاء        پیشرفت های بعدی و تمدن اسلامی در شبه جزیره عربستان و حتی در سایر ممالک گردید.

      کلید واژه گان: فتح مکه، اسلام، ایمان، پیامبر، جزیره العرب، قریش، قوای نظامی

مقدّمه

شهر مکه در عصر جاهلیت، مرکز تجاری، و از این رو، مورد توجه بود و از اقصی نقاط عالم برای خرید و فروش بدان مکان می آمدند. در عین حال، این شهر برای جهانیان آن زمان، دارای ارج و منزلتی معنوی نیز بوده است. آیات و روایات به روشنی بیان می کنند که این شهر مرکز معنوی بوده و کعبه ارج و منزلتی خاص نزد اقوام مختلف داشته است. برای مثال، به دو نمونه اشاره می کنیم:

الف. خداوند می فرماید: «وَ أَذِّن فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجَالا وَ عَلَی کُلِّ ضَامِر یَأْتِینَ مِن کُلِّ فَجّ عَمِیق؛ و در میان مردم برای (ادای) حج بانگ برآور تا (زائران) پیاده و (سوار) بر هر شتر لاغری ـ که از هر راه دوری می آیند ـ به سوی تو روی آورند.که حضرت ابراهیم(ع) مأمور به دعوت مردم آن زمان به انجام مراسم حج شده است.

ب. باز خداوند در جای دیگر می فرماید: «إِنَّ أَوَّلَ بَیْت وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّهَ مُبَارَکاً وَ هُدًی لِّلْعَالَمِینَ.» این آیه به گفته برخی از مفسّران هم دلالت بر جنبه معنوی کعبه می کند و هم جنبه مادی آن؛ یعنی، واژه «مبارکاً» (خیرکثیر) بر جنبه مادی اشاره دارد و واژه هدی للعالمین بر جنبه معنوی.

رسالت پیامبر(ص) در شهر مکه آغاز شد، شهر مکه، براى ابلاغ و گسترش اسلام از زمینه‏اى برخوردار بود که مناطق دیگر جهان از آن بى‏بهره یا کم‏بهره بودند.ویژگیهاى این منطقه از جهات مختلفى مى‏توانست در تکامل و رشد اسلام در میان مردم مؤثر باشد.

نخستین مسأله، تقدس کعبه نزد اعراب بود.کعبه‏اى که حضرت ابراهیم(ع) بنا کرد، از قرنها قبل از بعثت، به عنوان خانه و معبدى محترم مورد توجه همگان قرار داشته و تقدس خاصى به مکه مى‏بخشید، این تقدس تا جایى بود که در پناه و پرتو کعبه، مکه شهر امن و امان تلقى مى‏شد .از کتب تاریخى به دست مى‏آید که کعبه نزد اکثر ملل جهان از قدیم الایام مورد احترام بوده است، ایرانیان صائبى مذهب و آشوریان،کعبه را یکى از خانه‏هاى هفتگانه و معظم جهان مى‏پنداشتند و چون کعبه بسیار قدیمى بود برخى آن را خانه «زحل» مى‏دانستند.

دومین مسأله آن که مکه یک مرکز تجارى بود و افزون بر آن که مکیان اهل تجارت بودند  و هر سال دو مرتبه راهى مناطق شامات و یمن و حبشه براى تجارت مى‏شدند، خود مکه نیز محل رفت و آمد کاروانهایى بود که از شما به جنوب یا از غرب به شرق مى‏رفتند، از این رو مکه محل رفت و آمد بسیارى از تجار آن روزگار بود.

سومین مسأله آن که مکه حرم تلقى مى‏شد. وقتى ابراهیم(ع) به این منطقه لم یزرع آمد، اقدام به بناى خانه‏اى نمود،  که «بیت الله الحرام» نام گرفت. ابراهیم(ع) پس از ساختن کعبه دعا کرد تا خدا مکه را شهرى امن قرار دهد. خداوند دعاى او را مستجاب فرمود و آنجا را «حرم امن» قرار داد چنان که خود خداوند نیز به این شهر قسم یاد مى‏کند. علاوه بر حرمت مکه، ماههاى حرام عاملى بود تا قبایل در ماههاى مزبور به راحتى و با اطمینان از عدم حمله قبایل دیگر، بتوانند به مکه و بازارهاى اطراف آن بروند

چهارمین مسأله موقعیت جغرافیائى مکه نسبت به جهان آن روز بود. این شهر در میان ایران و روم در شرق و غرب، وضعیت میانه‏اى داشت و بویژه بعدها در گسترش دعوت اسلامى در هر دو سوى جهان نقش مهمى داشت.

ویژگیهاى گفته شده براى شهر مکه، سبب شد تا هم از لحاظ «خبرى» و هم از جهت «عملى» این شهر نقش مهمى را در گسترش و تمدن اسلام ایفا کند. روشن است که تکلیف‏ پیامبر(ص) ابلاغ اسلام به مردم بود و گسترش خبرى اسلام از این نقطه به سراسر جهان و مناطق دور افتاده جزیره العرب، خود عمل به این وظیفه مهم بود. امن بودن شهر مکه که عرب به پیروى از ابراهیم(ع)آن را پذیرفته و مراعات مى‏کرد سهمى قابل توجه در کار نشر دعوت اسلامى داشت.

پس از هجرت پیامبر اکرم(ص) از مکه به مدینه ندای اسلام در محدوده شبه جزیره عربستان، گستره قابل ملاحظه ای پیدا کرد و با پیروزی های تاریخی مسلمین بر کفار و مشرکین، حوزه اثر اسلام در محدوده ی این شبه جزیره بیشتر نیز می شد و لازم بود تا پیامبر اکرم (ص) با حضور در مکه یک بار دیگر حضور اسلام را به نمایش بگذارد. لذا در سال ششم هجرت به قصد انجام عُمره مفرده عازم مکه شد که با ممانعت قریش مواجه و در نهایت با انعقاد قرارداد صلحی به نام صلح حدیبیه، زمینه را برای فتوحات بعدی از جمله فتح مقتدرانه مکه فراهم نمود.

فتح مکه، همان فتح و پیروزی است که به دنبال آن فتوحات زیادی برای پیامبر(ص) و مومنان به دست آمد. از این روست که گاه از آن به مطلق فتح یاد می شود. خداوند در آیات سوره نصر تبیین می کند که پیروزی مکه یک پیروزی و فتح تمام عیار بوده است، زیرا زمینه را برای گرایش توده های مردم فراهم آورده است، بی آن که هراسی از مشرکان مکه و فشارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آنان داشته باشند. در حقیقت فتح مکه، همان فتح قریب و فتح مبینی است که فتوحات بسیاری را به دنبال داشته است؛ زیرا شرایط را برای یک دگرگونی تاریخی فراهم آورده است و اسلام توانسته به عنوان یک دین با دولت مقتدر در جزیره حجاز خود را تثبیت نماید.

 

بنابراین در فصل اول بعد از بیان اهمیت موضوع و هدفهای تحقیق به بررسی چند منبع اصلی پرداخته و در پایان واژگان کلیدی تعریف و  تفسیر شده است.

در فصل دوم بعد از بررسی موقعیت شبه جزیره عربستان به تاریخ و جغرافیای مکه از زمان حضرت ابراهیم تا ظهور اسلام اشاره شده و در ادامه جایگاه کعبه نزد ملت ها و ادیان مختلف، بررسی نام ها و ویژگی های کعبه در قرآن ، قسمت های مقدس کعبه و… ذکر گردیده است.

در فصل سوم به مکه در دوران اسلامی از ظهور اسلام تا زمان هجرت و از هجرت تا فتح مکه در سال هشتم هجری اشاره شده و واقعه فتح مکه به روشنی تبیین شده است.

در فصل چهارم نقش و تاثیرات فتح مکه در توسعه و تثبیت اسلام و نقش یهودی ها و دیگر ادیان و نگاه قبائل و موضعگیری آنها و تغییراتی که از فتح مکه تا رحلت پیامبر اکرم(ص) از نظر وسعت و موقعیت جغرافیایی مکه صورت گرفته است را مورد بررسی قرار داده است.

قیمت:   ۱۲۰۰۰ تومان

 

فرمت

مطلب مشابه

پایان نامه ارشد با عنوان مسئولیت مدنی دارنده و راننده وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل خسارات در حقوق ایران 

مسئولیت مدنی دارنده و راننده وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل خسارات در حقوق ایران  …