بررسی اثر متغیرهای کلان اقتصادی بر تخلیه منابع انرژی پایان‌پذیر -نفت، گاز و ذغال سنگ-

 

فهرست مطالب

۳ چکیده
۴ فصل اول: کلیات تحقیق
۵ مقدمه
۶ ۱-۱ سوال تحقیق
۶ ۲-۱ اهداف تحقیق و ضرورت‌ها
۷ ۳-۱ روش تحقیق، روش تجزیه و تحلیل داده‌ها
۹ فصل دوم: ادبیات موضوع
۱۰ مقدمه
۱۰ ۱-۲ مسائل فنی پیرامون نفت و گاز
۱۰ ۱-۱-۲ تله نفتی
۱۱ ۲-۱-۲ ویژگی‌های تله
۱۱ ۳-۱-۲ عناصر تشکیل دهنده نفت و گاز
۱۱ ۴-۱-۲ توصیف بخش نفت و گاز
۱۲ ۵-۱-۲ مراحل مختلف اکتشاف نفت
۱۳ ۶-۱-۲ مخازن و بازیافت
۱۵ ۷-۱-۲ صیانت از ذخایر گاز و اصلاح ضریب بازیافت
۱۵ ۸-۱-۲ بهره‌برداری از گاز
۱۵ ۹-۱-۲ ویژگی نفت و گاز از نظر ذخیره‌سازی
۱۶ ۱۰-۱-۲ بهره‌گیری از طبیعی
۱۶ ۱۱-۱-۲ نکاتی در ارتباط با ذغال سنگ
۱۷ ۲-۲ واژگان تخصصی تحقیق
۱۸ ۳-۲ مبانی تئوریک
۲۱ فصل سوم: مطالعات پیشین
۲۲ مقدمه
۲۲ ۱-۳ بنچکرون و ویتاگن
۲۳ ۲-۳ لی
۲۷ ۳-۳ ووزدن
۲۸ ۴-۳ مطالعه اکبری
۲۸ ۵-۳ ستی
۲۹ فصل چهارم: مبانی نظری، معرفی مدل و داده
۳۰ مقدمه
۳۰ ۱-۴ مبانی تئوریک تخلیه بهینه منابع انرژی قابل تخلیه
۳۱ ۲-۴ مدل و داده‌های تحقیق
۳۶ ۳-۴ روش تحقیق
۴۰ ۴-۴ خروجی‌های مدل
۴۴ فصل پنجم: نتایج تحقیق
۴۵ جمع‌بندی
۴۵ نتایج و پیشنهادات
۴۷ فهرست منابع و مراجع
ضمائم

 

چکیده

با توجه به اهمیت روزافزونی که مسئله محدودیت منابع انرژی پیدا کرده است، شناسایی متغیرهایی که روی منابع انرژی پایان‌پذیر اثرگذارند و میزان اثرگذاری آن‌ها، امر مهمی به نظر می‌رسد. به منظور بررسی موضوع مورد نظر، در این مطالعه از داده‌های کشورهای انتخاب شده از گروه کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی استفاده شده است و به عنوان مطالعه‌ای جدید در این حوزه، مسئله اثر متغیرهای کلان اقتصادی بر تخلیه منابع انرژی پایان‌پذیر مورد بررسی قرار گرفته است. اندازه و نوع اثر در این کشورها به عنوان یک گروه محاسبه شده است.در این مطالعه متغیرهای تاثیرگذار در مسئله تخلیه منابع انرژی شناسایی و تابع تخلیه منابع انرژی پایانپذیر شناسایی و تشکیل شده است.  باشد که این مطالعه در این حوزه رهگشای بحث‌های قوی‌تر و مطالعات گسترده‌تر باشد.

 

فصل اول

کلیات تحقیق

 

مقدمه

تقریباً از اواخر دهه هفتاد میلادی بود که بحث‌هایی در ارتباط با توسعه پایدار مطرح شد. منظور این بود که نسل حاضر از منابع به گونه‌ای باید استفاده کند که نسل‌های بعدی نیز بتوانند بدون مشکل از همان منابع بهره‌برداری کنند. در عین حال، در همین سال‌ها بود که مطالبی جسته و گریخته ولی به صراحت در رابطه با تخلیه منابع به خصوص منابع انرژی هم مطرح شد. بحث‌هایی در مورد نقاط بهینه برداشت و تئوری‌های مطرح شده، همگی حاکی از نگرانی در مورد تخلیه این منابع بود.[۱] تخلیه و عدم تخلیه منابع انرژی رابطه‌ای بسیار تنگاتنگ با توسعه پایدار دارد. در دنیایی که منابع انرژی به سرعت در حال تمام شدن است، پی بردن به روابط تخلیه منابع انرژی بسیار شایسته به نظر می‌رسد. البته مطالعات بسیاری در این ارتباط انجام شده است و پیرو همین مطالعات، این‌بار نکات جدیدتری را در حوزه‌ی تخلیه منابع انرژی مورد توجه قرار داده‌ایم. این مطالعه نیز به دنبال یافتن و مقایسه ارتباط بین متغیرهای مختلف کلان با تخلیه منابع انرژی است. امروزه با توجه به مسائلی که پیرامون انرژی پیش آمده، ضرورت چنین مطالعاتی آشکار می‌شود.

از لحاظ اهمیت، منابع انرژی به دو قسمت تقسیم می‌شوند: تجدیدپذیر و تجدیدناپذیر. منابعی که در این تحقیق مورد بحث قرار می‌گیرند، منابع تجدیدناپذیر هستند که منظور از آن، همان نفت، گاز و ذغال سنگ است. تخلیه این منابع به یک سری عوامل بستگی دارد و به طور مشخص این عوامل برای نفت خام، گاز طبیعی و ذغال سنگ متفاوت است. به عنوان نمونه، افزایش ضریب بازیافت در میادین نفتی (افزایش حجم ذخایر ثانویه و ثالثیه) یکی از عوامل موثر بر وقفه در تخلیه است.

برخی عوامل به تخلیه در میادین نفتی سرعت می‌بخشند. در مقابل، در منابع گازی برخی از عوامل با میادین نفتی مشترک هستند. به عنوان مثال، تولید از میادین نفتی و گازی در هر دو حالت جزء عوامل تخلیه است (یا حتی زغال سنگ). برخی عوامل موثر بر تخلیه نیز تاثیرات متفاوتی بر میادین نفت، گاز و معادن ذغال سنگ می‌گذارند، که مانند هزینه فرصت یا نرخ بهره واقعی بین سرمایه‌گذاری در نفت، گاز و ذغال سنگ متفاوت است.

از عوامل مشترک موثر در تخلیه منابع انرژی پایان‌پذیر می‌توان به رشد جمعیت، حجم صادرات، نرخ بهره، تولید ناخالص داخلی و قابلیت جایگزینی انرژی‌های پایان‌پذیر با دیگر انرژی‌ها اشاره کرد. این مطلب بر اساس نتایجی است که از مطالعات انجام شده قبلی برگرفته شده است. همچنین عوامل غیر مشترک موثر در تخلیه منابع پایان‌پذیر عبارتند از: هزینه فرصت صنعت، ذخایر ثانویه و ثالثیه و ازدیاد برداشت.

آنچه که در اینجا مطرح است این است که عوامل مشترک یاد شده از چه طریقی بر تخلیه تاثیر‌گذار هستند.

  • نرخ بهره: آیا در حالت کلی، تغییر در نرخ بهره باعث تغییر در حجم سرمایه‌گذاری در پروژه‌های انرژی شده و از این طریق بر تخلیه تاثیر می‌گذارد؟
  • جایگزینی انرژی‌های پایان‌پذیر با انرژی‌های تجدید‌پذیر: آیا هر قدر که این قدرت جایگزینی بیشتر باشد، مسلماً تخلیه منابع پایان‌پذیر کمتر خواهد بود؟
  • تولید ناخالص داخلی: آیا هر قدر که تولید ناخالص بیشتر باشد، مصرف منابع فسیلی و تخلیه بیشتر خواهد شد؟
  • رشد جمعیت: آیا رشد جمعیت با تخلیه رابطه‌ای مثبت دارد؟
  • حجم صادرات: آیا افزیش صادرات از طریق نیاز بیشتر به منابع، به تخلیه بیشتر کمک می‌کند؟

عوامل مشترک همان متغیرهای انتخاب شده در این مطالعه هستند که به عنوان متغیرهای مستقل در مدل آورده شده‌اند. در چند مورد به دلیل نبود اطلاعات مناسب، از متغیر جایگزین مناسب استفاده شده است. به طور خلاصه، عوامل مشترکی که در کلیه مطالعات مربوط به تخلیه منابع انرژی آمده‌اند، پنج مورد است:

صادرات غیر نفتی – سرمایه‌گذاری (نرخ بهره) – رشد جمعیت – جایگزینی انرژی – رشد اقتصادی.

عوامل غیر مشترک موثر بر تخلیه نفت و گاز و ذغال سنگ نیز وجود دارند، که می‌توان به بحث ازدیاد برداشت اشاره کرد، که در ذغال سنگ وجود ندارد. دیگری بحث ذخایر ثانویه و ثالثیه است، که در ذغال سنگ امکان دارد وجود نداشته باشد. اما نکته‌ای که کاملاً حاکم به نظر می‌رسد، تاثیرگذاری این پنج عامل به طور مشترک در کلیه مطالعات انجام شده است.

همچنین بانک جهانی در سال ۲۰۱۱ در گزارشی تحت عنوان تخلیه منابع انرژی تجدیدناپذیر، از این متغیرها به نوعی بهره گرفته است و این عوامل که در اینجا به عنوان عوامل مشترک از آن‌ها نام برده شده است، در این مطالعه شناسایی شده است. اما آنچه در پژوهش حاضر عمدتاً مورد توجه قرار گرفته است، در ادامه مطالب اشاره خواهد شد.

 

۱-۱ سوال تحقیق

چه رابطه‌ای بین شاخص تخلیه منابع انرژی پایان‌پذیر (نفت خام، گاز و ذغال سنگ) و متغیرهای کلان شامل نرخ بهره واقعی، شاخص جایگزینی انرژی، نرخ رشد تولید ناخالص داخلی، نرخ رشد جمعیت و شاخص حجم صادرات غیر نفتی در گروه کشورهای منتخب سازمان همکاری و توسعه اقتصادی وجود دارد؟

 

2-1 اهداف تحقیق و ضرورت‌ها:

هدف از این تحقیق، بررسی اثر متغیرهای کلان اقتصادی نام برده در سوال تحقیق بر تخلیه منابع انرژی (نفت خام، گاز و ذغال سنگ) و نتیجه‌گیری از این حساسیت‌ها در بخش مربوط است. تاکنون دقیقاً روابط بین شاخص تخلیه انرژی و متغیرهای کلان کمتر مورد بررسی قرار گرفته بود. به همین دلیل، محقق تصمیم گرفت که مطالعه خود را به بررسی این موضوع با استفاده از مطالعات قبلی نزدیک به موضوع مورد بررسی اختصاص دهد. مسلماً آنچه که وجود دارد این است که نتایج این تحقیق می‌تواند در انجام تحقیقات دیگر در زمینه بررسی روابط بین متغیرهای تخلیه انرژی به کار آید. در سیاست‌گذاری‌ها نیز می‌توان از نتایج این تحقیق استفاده کرد. همچنین با توجه به اینکه در این تحقیق از مدل داده‌های تابلویی استفاده شده است، با جایگذاری مشاهدات مربوط به گروه کشورهای مختلف و مقایسه آن‌ها با یکدیگر، به بحث‌های مختلف دیگری می‌توان پرداخت.

به طور خلاصه، مراحل تحقیق را به این قرار می‌توان برشمرد:

  • تهیه آمارهای مربوط به متغیرهای وابسته و مستقل این تحقیق که در بخش‌های قبل از آن‌ها نام برده شده است؛
  • مدلسازی از طریق روش داده‌های تابلویی که در ادامه تحقیق تشریح خواهد شد؛
  • بررسی حساسیت‌های شاخص تخلیه نسبت به متغیرهای کلان نام برده شده و استفاده از آن‌ها در بخش نتیجه گیری.

 

۳-۱ روش تحقیق، روش تجزیه و تحلیل داده‌ها:

نوع روش‌شناسی این تحقیق توصیفی- همبستگی محسوب می‌شود. روش گردآوری داده‌ها، استفاده از داده‌های موجود در بانک‌های مرکزی کشورهای منتخب گروه کشورهای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، استفاده از داده‌های موجود در بانک جهانی، استفاده از داده‌های موجود در صندوق بین‌المللی پول و استفاده از گزارش‌های بانک جهانی است.

با توجه به اینکه داده‌های این مطالعه به صورتی است که داده‌های مقطعی و سری زمانی را به طور همزمان شامل می‌شود، بنابراین روش تحقیق باید یک روش اقتصادسنجی باشد که هر دو گونه از داده‌های موجود در تحقیق را به طور همزمان مورد تحلیل قرار دهد. به این ترتیب روش تحلیل داده‌های تابلویی در این تحقیق مورد استفاده قرار گرفته و بر همین مبنا، مدل این تحقیق مدل حداقل مربعات تابلویی[۲] است. در واقع، این نوع تجزیه و تحلیل داده‌ها ترکیبی است از روش داده‌های مقطعی و داده‌های سری زمانی که با توجه به نوع نیاز این تحقیق، از این نوع روش استفاده شده است.

در ادامه، در فصل دوم مروری بر مطالعات انجام شده در زمینه تخلیه منابع انرژی خواهد شد. همچنین در ارتباط با مسائل پیرامون نفت، گاز و ذغال سنگ فرازهایی عنوان خواهد شد. در فصل سوم، مبانی نظری این مطالعه مورد عنوان خواهد شد. داده‌ها، مدل و مسائل مربوط به آن‌ها در این فصل مورد بررسی قرار خواهند گرفت. فصل چهارم مربوط به اجرای مدل و بیان جدول‌های ارائه شده است و نهایتاً در فصل پنجم نتایج تحقیق مطرح می‌شوند.

 

12000 تومان – خرید