تحصیلات تکمیلی

 

پایان‏نامۀ کارشناسی‏ارشد

در رشتۀ مهندسی عمران، گرایش مهندسی آب

 

عنوان:

ارائۀ الگوی بهینۀ مدیریت منابع آب

براساس دیدگاه تجارت آب مجازی

 

چکیده

آبی که در مراحل گوناگون تولید هر کالا استفاده می‌شود، آب مجازی[۱] ذخیره‌شده در کالا نامیده می‌شود. بسیاری از کشورهای واقع در مناطق خشک و نیمه‏خشک، با واردات مواد غذایی، بخشی از آبی را که برای تولید داخلی محصولات نیاز است، برای استفاده در سایر مصارف حفظ می‌کنند.

در این پایان‏نامه، پس از تعیین سناریوهای گوناگون و بررسی همه‌جانبۀ آن‌ها، درنهایت این نتیجه به‌دست آمد که در برنامه‌ریزی منابع آب، ضمن خودکفایی نسبی در تولید محصول کشاورزی، می‌باید کالاهای آب‌بر نظیر غلات را از سایر کشورها، ازجمله تایلند وارد کرد؛ زیرا این کشور مشخصاتی ازقبیل بُعد مسافتی کم، دسترسی ازطریق دریا، رابطۀ مناسب سیاسی، هزینه‌های تأمین آب کمتر و منابع آبی فراوان‌تری دارد. همچنین به‌منظور حضور در بازار‌های جهانی ضمن کشف نیازمندی‌های کشورهای همسایه، برای نمونه کشور امارات و نیاز این کشور به محصولاتی نظیر سیب‌زمینی و شیر، با برنامه‌ریزی‌های مقتضی برای تأمین نیازهای درون، این محصولات را می‌توان صادر کرد. با این رویه، ضمن کاهش فشار بر منابع آبی داخلی می‌توان با کاهش قیمت تمام‌شده در محصولاتی که ایران در تولید آن‌ها مزیت نسبی دارد، فرصت‌های شغلی جدیدی نیز فراهم آورد.

همچنین قیمت تمام‌شدۀ کمتر برخی محصولات وارداتی به کشور نیز موجب کاهش فشارهای اقتصادی بر مردم می‌شود. کاهش فشار بر سفره‌های آب زیر‌زمینی، افزایش بازده آبیاری و کشت محصولات منطبق بر وضعیت آب‌وهوایی هر منطقه، ازجمله آثار مثبت زیست‌محیطی این طرح است.

کلیدواژگان: تجارت آب مجازی، مدیریت منابع آب، اقتصاد آب، امنیت غذایی

 

 

 

فهرست مطالب

فصل نخست: معرفی آب مجازی و تجارت آب مجازی ۱

۱-۱: معرفی ۲

۱-۲: تجارت آب مجازی: ظرفیت‌ها و ملاحظات ۴

۱-۳: آب آبی و آب سبز ۶

۱-۴: معرفی روش‌‌های کمّی ۹

۱-۴-۱: روش محاسبۀ آب مجازی ذخیره‌شده در محصولات کشاورزی.. ۹

۱-۴-۲: روش محاسبۀ دبی آب مجازی درحال جابه‌جایی. ۱۱

۱-۵: تجارت آب مجازی و صرفه‌جویی در مصرف آب ۱۲

۱-۵-۱: تجارت آب مجازی و حفظ آب در سطح ملی. ۱۲

۱-۵-۲: تجارت آب مجازی و حفظ آب در سطح جهانی. ۱۵

 

فصل دوم: تجارت آب مجازی، ملاحظات اقتصادی و اجتماعی و امنیت غذایی ۱۷

۲-۱: مقدمه ۱۷

۲-۲: ملاحظات اقتصادی و اجتماعی ۱۸

۲-۲-۱: مفهوم اقتصاد آب.. ۱۸

۲-۲-۲: بازدهی اقتصادی آب.. ۲۰

۲-۲-۳: نظریۀ مزیت نسبی و نظریۀ هزینۀ فرصت.. ۲۳

۲-۲-۴: توسعۀ تجارت آب مجازی و توسعۀ زیرساخت‌ها ۲۴

۲-۲-۵: تجارت آب مجازی و ارتقای جایگاه اقتصادی آب.. ۲۵

۲-۲-۶: تحولات اقتصاد آب: قبل و بعد از ظهور واژۀ آب مجازی.. ۲۵

۲-۳: تجارت آب مجازی و امنیت غذایی ۲۶

۲-۴: بررسی چند نمونه‌پژوهی ۲۸

۲-۴-۱: مصر. ۲۹

۲-۴-۱-۱: تولید محصولات کشاورزی و تجارت بین‌المللی. ۲۹

۲-۴-۱-۲: آب مجازی، نیروی کار، زمین و سرمایه. ۲۹

۲-۴-۱-۳: امنیت غذایی. ۳۴

۲-۴-۲: چین. ۳۵

۲-۵: معرفی زمینه‌های مطالعاتی صورت‌گرفته ۳۵

 

فصل سوم: سیاست‌‌های مدیریتی منابع آب در کشورهای منتخب آسیایی ۳۸

۳-۱: عوامل ملی و منطقه‌ای مؤثر بر منابع آب ۳۹

۳-۱-۱: وضعیت آب در جهان. ۳۹

۳-۱-۲: وضعیت آب در منطقۀ خاورمیانه و آسیا ۴۱

۳-۱-۳: استراتژی بحران آب در خاورمیانه و آسیا ۴۲

۳-۱-۴: مروری بر عوامل زمینه‌ساز در سطح ملی. ۴۴

۳-۱-۴-۱: برخی از مشخصه‌ها و روندها از دیدگاه کمیت منابع آب [۳۳] ۴۴

۳-۱-۴-۲: برخی شاخص‌ها از دیدگاه مصارف منابع آب[۳۳] ۴۵

۳-۱-۴-۳: برخی شاخص‌ها از دیدگاه پیامدهای توسعۀ ناپایدار و جنبه‌های مدیریتی [۳۳] ۴۶

۱. بهره‌وری استفاده از منابع آب.. ۴۶

۲. اجرای طرح‌های مکمل طرح‌های توسعۀ منابع آب.. ۴۶

۳. اقتصادی و مدیریت مالی. ۴۶

۴. کیفیت منابع آب و مسائل زیست‌محیطی. ۴۶

۵. حلقه‌های مفقود ۴۶

۳-۱-۴-۴: برخی شاخص‌ها از دیدگاه بهره‌برداری از رودخانه‌های مرزی و منابع آب مشترک [۳۳] ۴۷

۳-۲: خلاصه‌ای از سیاست‌های مدیریتی منابع آب برای بررسی وضعیت آب در کشورهای منتخب ۴۷

۳-۲-۱: پاکستان [۳۴] ۴۷

۳-۲-۱-۱: استراتژی‌های موجود برای مصرف مداوم از منابع آب.. ۴۷

۳-۲-۲: استرالیا [۳۵] ۴۹

۳-۲-۲-۱: استراتژی‌های ملی و درون‌کشوری.. ۴۹

۳-۲-۲-۲: مدیریت منابع طبیعی. ۵۰

۳-۲-۳: هند [۳۶] ۵۱

۳-۲-۳-۱: آب و توسعۀ پایدار. ۵۱

۳-۲-۳-۲: سیاست ملی آب.. ۵۱

۳-۲-۳-۳: چهارچوب قانون‌گذاری.. ۵۲

۳-۲-۴: سریلانکا [۳۷] ۵۲

۳-۲-۴-۱: توسعۀ مداوم منابع آبی در سریلانکا ۵۲

۳-۲-۴-۲: سیاست‌های توصیه‌شده ۵۲

۱. تقویت روش‌های مدیریت مشارکتی برای دستیابی به دیرپایی اقتصادی و مالی. ۵۲

۲. توجه به قوانین موجود آب و ارائۀ قوانین جدید برای مدیریت مؤثر منابع آب سطحی و زیرزمینی برای استفادۀ مداوم ۵۳

۳. بهبود سیستم داده‌های مدیریت.. ۵۳

۴. تقویت مؤسسات مربوط به بخش آب ازطریق اصلاح اصول مدیریتی با تمرکز بر سیاست‌های موجود برای دستیابی به دیرپایی مالی. ۵۳

۵. طراحی جامع در آبگیرها ۵۴

۶. برنامۀ هماهنگ‌سازی بخش ملی برای تأمین آب و تعیین بودجۀ بخش فاضلاب.. ۵۴

۳-۲-۴-۳: استراتژی آینده برای هماهنگ‌سازی مؤثر. ۵۴

۳-۲-۴-۴: به کارگیری قوانین دوبلین در استراتژی‌ها و پروژه‌ها ۵۴

۳-۲-۵: چین [۳۸] ۵۴

۳-۲-۵-۱: طرح ملّی بررسی آب.. ۵۴

۲-۲-۵-۲: قوانین سازمانی برای مدیریت و توسعۀ منابع آبی. ۵۶

۳-۲-۶: اندونزی [۳۹] ۵۶

۳-۲-۶-۱: وضعیت جاری توسعه و مدیریت منابع آبی. ۵۶

۱. سیاست و استراتژی.. ۵۶

۲. دستیابی به توسعۀ منابع آبی، طی طرح ۲۵ساله. ۵۶

۳. سیاست‌های بخش‌ها برای توسعه و مدیریت منابع آب.. ۵۷

۱. اهداف و استراتژی‌ها برای طرح توسعۀ ۲۵سالۀ دوم ۵۷

۲. سیاست‌های کلّی. ۵۸

۳. سیاست‌های ویژه ۵۸

۴. سیاست مدیریت منابع آب.. ۵۸

۵. استراتژی برای مدیریت منابع آب.. ۵۸

۶. مصرف آب در بخش صنعت.. ۵۹

۷. مصرف آب در بخش کشاورزی.. ۵۹

۸. مصرف آب در بخش شهری.. ۵۹

۹. کیفیت آب.. ۵۹

۱۰. کنترل سیل. ۶۰

۳-۲-۶-۲: دغدغه‌ها و مشکلات موجود ۶۰

۳-۲-۷: مالزی [۴۰] ۶۰

۳-۲-۷-۱: طرح ملی آب.. ۶۰

۳-۲-۷-۲: چهارچوب قانونی و سازمانی. ۶۰

۱. چهارچوب سازمانی. ۶۰

۲. چهارچوب قانون‌گذاری.. ۶۰

۳-۲-۷-۳: مصرف مداوم منابع آب و حفاظت از آب.. ۶۱

۳-۲-۸: ایران [۴۱] ۶۱

۳-۲-۸-۱: مصارف فعلی آب.. ۶۱

۳-۲-۸-۲: پیش‌بینی مصارف آب در آینده ۶۲

۳-۲-۸-۳: منابع آبی تأمین‌شدنی برای سال ۱۴۰۰٫ ۶۲

۳-۲-۸-۴: پیش‌بینی منابع آب برای تأمین نیازها در سال ۱۴۰۰٫ ۶۲

۳-۲-۸-۵: راهبردهای توسعۀ منابع آب.. ۶۳

۱. آب‌های زیرزمینی. ۶۳

۲. پساب‌های شهری و کشاورزی.. ۶۴

۳. منابع آب سطحی. ۶۴

۳-۲-۸-۶: راهبردهای مصرف آب.. ۶۴

۱. مصرف آب در بخش کشاورزی.. ۶۴

۲. مصرف شرب و بهداشت و صنعت.. ۶۵

۳-۲-۸-۷: راهبردهای حفاظت محیط‌زیست آبی. ۶۵

 

فصل چهارم: بازنگری در سیاست‌های مدیریت منابع آب ۶۷

۴-۱: تجارت آب مجازی در ایران: ظرفیت‌ها و کاربردها ۶۸

۴-۲: تجارت آب مجازی از دیدگاه مدیران منابع آب و از دیدگاه کلان کشوری ۷۰

۴-۳: راهکارهای فعلی تأمین آب در مناطق کشور ۷۱

۴-۴: ضرورت تشکیل بانک آماری به‌منظور مطالعه و شفاف‌سازی ۷۳

۴-۴-۱: نیازمندی‌های آماری.. ۷۴

۴-۴-۲: نیاز به شفاف‌سازی صادرات و واردات کالاها از دیدگاه تجارت آب مجازی.. ۷۵

۴-۵: اقتصاد سیاسی تجارت آب مجازی ۷۶

۴-۶: سیاست‌های امنیت غذایی در کشور و تأثیر آن بر مصرف آب ۷۷

۴-۷: تجارت آب مجازی و روابط بین‌الملل ۸۱

۴-۸: سیاست‌های توسعۀ تجارت آب مجازی و لزوم تمرکززدایی ۸۳

۴-۹: تجارت آب مجازی و بخش‌های کشاورزی و صنعت و خدمات ۸۴

۴-۱۰: تجارت آب مجازی و سیاست‌های حمایتی دولت در بخش کشاورزی ۸۶

۴-۱۱: تجارت آب مجازی و تأثیرات زیست‌محیطی ۸۸

۴-۱۲: تجارت آب مجازی و اصلاح الگوی کشت ۸۸

۴-۱۳: توسعۀ پایدار و تجارت آب مجازی ۹۰

۴-۱۴: تعمیم موضوع به تجارت درون‌کشوری و بین‌المللی آب مجازی ۹۱

۴-۱۴-۱: طبقه‌بندی مباحث و مطالعات آب مجازی.. ۹۲

  1. مباحث و مطالعات اولیه. ۹۲
  2. تجارت آب مجازی و شفاف‌سازی تجارت محصولات از منظر آب مجازی جابه‌جاشده ۹۳
  3. برنامه‌ریزی و راهبردهای کلان. ۹۳

۱. توسعۀ مدل‌های مفهومی و ریاضی و برنامه‌ریزی.. ۹۳

۲. بررسی موانع و روابط ساختاری.. ۹۳

 

فصل پنجم: استراتژی ملی مدیریت منابع آب با رویکرد آب مجازی ۹۶

۵-۱: مقدمه ۹۷

۵-۲: استراتژی‌های نوین مدیریت منابع آب ۹۷

۵-۲-۱: تجارت آب مجازی و امنیت غذایی. ۹۸

۵-۲-۲: تجارت آب مجازی و ملاحظات سیاسی. ۱۰۱

۵-۲-۳: تجارت آب مجازی و سیاست‌های بخش کشاورزی.. ۱۰۴

۵-۲-۴: تجارت آب مجازی و سیاست‌های بخش صنعت.. ۱۰۷

۵-۲-۵: تجارت آب مجازی و سیاست‌های بخش مدیریت شهری.. ۱۰۸

۵-۳: الگوهای مدیریتی پیشنهادی ۱۰۹

۵-۳-۱: خودکفایی کامل محصولات کشاورزی.. ۱۱۰

۵-۳-۲: تلفیق سیاست خودکفایی نسبی و واردات آب مجازی.. ۱۱۴

۵-۳-۳: تلفیق سیاست خودکفایی نسبی و صادرات و واردات آب مجازی.. ۱۱۸

۵-۴: برابری فنی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی سناریوها ۱۳۲

۵-۵: تکمیل سناریوهای پیشنهادی به‌منظور حفظ منابع آب با رویکرد آب مجازی ۱۳۹

 

فصل ششم: جمع‌بندی و تحلیل داده‌ها ۱۴۳

۶-۱: مقدمه ۱۴۴

۶-۲: گزینش منطقۀ مدنظر ۱۴۴

الف. مشخصات منطقه و بررسی برخی بخشهای متأثر از سیاست‌های توسعۀ تجارت آب مجازی ۱۴۶

۶-۳: کلیات ۱۴۶

۶-۴: منابع آب ۱۴۸

۶-۴-۱: آب‌های سطحی. ۱۴۸

۶-۴-۲: آبهای زیرزمینی. ۱۴۹

۶-۵: طرحهای انتقال بین‌حوضه‌ایِ آب در استان ۱۵۱

۶-۶: بررسی شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی استان اصفهان ۱۵۶

۶-۷: بررسی وضع موجود برخی زیربخش‌های کشاورزی استان اصفهان ۱۵۸

۶-۷-۱: محصولات زراعی و باغی. ۱۵۹

۶-۷-۲: آب و خاک.. ۱۶۰

ب. بررسی جامع مصارف آبی و تحلیل سیاستهای بخش کشاورزی در استان، با استفاده از… ۱۶۲

۶-۸: نگاهی جامع به مصارف بخش کشاورزی در سال‌های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳ و ۱۳۸۴، از دیدگاه آب مجازی ۱۶۳

۶-۹: بررسی تولید محصولات راهبردی و عمدۀ کشاورزی و دامی در سال‌های آخر برنامۀ چهارم توسعه… ۱۹۳

۶-۱۰: بررسی بازدهی اقتصادی آب در بخشهای کشاورزی و صنعت و در کالاهای راهبردی کشت‌پذیر در استان ۲۰۳

۶-۱۱: بررسی سیاست‌های امنیت غذایی و مصرف آب در استان با استفاده از مفهوم آب مجازی تا افق ۱۴۰۰ ۲۰۷

منابع ۲۰۹

 

 

فهرست جدول‌ها

جدول ۱-۱: (منبع [۲]) ۳

جدول ۱-۲: (منبع [۲]) ۳

جدول۱-۳: میانگین سالانۀ حجم آب مجازی درحال جابه‌جایی در بازۀ زمانی ۱۹۷۷تا۲۰۰۱ به‌تفکیک محصولات (منبع: [۲]) ۵

جدول ۱-۴: خصوصیات آب آبی و آب سبز (منبع: [۱۰]) ۹

جدول ۱-۵: بزرگ‌ترین واردکنندگان آب مجازی و میزان حفظ منابع آب میانگین سالیانه. دورۀ زمانی ۱۹۹۷تا۲۰۰۱. (منبع: [۱۴]) ۱۴

جدول ۱-۶: بزرگ‌ترین صادرکنندگان آب مجازی و میزان کاهش منابع آب میانگین سالیانه. دورۀ زمانی ۱۹۹۷تا۲۰۰۱. (منبع: [۱۴]) ۱۴

جدول ۲-۱: تخمین نیاز سالانۀ نیروی کار و آب آبیاری برای تولید محصولات عمدۀ کشاورزی در درون مصر در طی سال‌های ۱۹۹۳تا۱۹۹۷٫ دسته‌بندی محصولات در سه دستۀ واردات و خودکفایی و صادرات، نشان‌دهندۀ مسیرهای آب مجازی است. ۳۱

جدول ۲-۲: تولید داخلی و واردات گندم و ذرت و تخمین آب و زمین و نیروی کار مجازی موجود در گندم و ذرت وارداتی طی سال‌های ۱۹۹۳تا۱۹۹۷٫ ۳۲

جدول ۲-۳: تولید داخلی و صادرات پنبه و برنج و تخمین آب و زمین و نیروی کار مجازی در پنبه و برنج صادراتی، در طی سال‌های ۱۹۹۳تا۱۹۹۷٫ ۳۴

جدول ۳-۱: پخش جهانی منابع تجدیدشوندۀ آب (منبع: [۳۳]) ۴۰

جدول ۳-۲: میزان آب دردسترس و آب قابل‌برداشت طی سال‌های ۱۹۶۰تا۲۰۲۵ (منبع: [۲۶]) ۴۳

جدول ۳-۳: برآورد سرمایه‌گذاری لازم برای منطقۀ خاورمیانه و آسیا ۱۹۹۶تا۲۰۰۵ (منبع: [۳۳]) ۴۴

جدول ۳-۴: وضعیت آب در کشور و برنامۀ تأمین نیازهای آبی کشور. ۶۱

جدول ۳-۵: نحوۀ تأمین نیازهای آبی در سال ۱۴۰۰٫ ۶۳

جدول ۳-۶: حجم پساب‌های اصلی در سال ۱۴۰۰٫ ۶۳

جدول ۳-۷: منابع آب موجود در کشورهای آسیا (منبع: [۴۲]) ۶۶

جدول ۴-۱: بررسی سیاست‌های امنیت غذایی در کشور از منظر آب آبی موردنیاز و با استفاده از مفهوم آب مجازی برای سال ۱۳۸۵  ۷۹

جدول ۴-۲: میزان وابستگی اقتصاد ملی به واردات آب مجازی در کشورهای منتخب در طی سال‌های ۱۹۹۵تا۱۹۹۹ (منبع: [۴۶]) ۸۵

جدول ۵-۱: بزرگ‌ترین واردکنندگان آب مجازی و میزان حفظ منابع آب میانگین سالیانه فاصلۀ زمانی ۱۹۹۷تا۲۰۰۱ (منبع: [۵۷]) ۱۰۲

جدول ۵-۲: اندازۀ آب مجازی موجود در تولیدات کشاورزی (منبع: [۵۹]) ۱۰۵

جدول ۵-۳: تولیدات گروه‌های گوناگون غذایی در ایران (منبع: www.fao.org) 106

جدول ۵-۴: تولیدات گروه‌های گوناگون غذایی در ایران (منبع: www.fao.org) 106

جدول ۵-۵: اندازۀ آب مجازی موجود در تولیدات صنعتی (منبع: [۵۹]) ۱۰۸

جدول ۵-۶: نیاز آبی محصولات و فرآورده‌های گوناگون گروه‌های غذایی. ۱۱۳

جدول ۵-۷: میزان مصرف و نیاز به محصولات غذایی و آب موردنیاز کشور ایران، ۲۰۰۱تا۲۰۰۳ (منبع: www.fao.org) 113

جدول ۵-۸: میزان منابع آبی در ایران (منبع: www.fao.org) 114

جدول ۵-۹: واردات گروه‌های گوناگون غذایی به ایران (منبع: www.fao.org) 117

جدول ۵-۱۰: واردات گروه‌های گوناگون غذایی به ایران (منبع: (www.fao.org. 117

جدول ۵-۱۱: میزان مصرف و واردات محصولات غذایی و آب مجازی وارد‌شده به کشور ایران، ۲۰۰۱تا۲۰۰۳ (منبع: www.fao.org) 118

جدول ۵-۱۲: تولیدات و صادرات و واردات محصولات غذایی کشور چین، ۲۰۰۱تا۲۰۰۳ (منبع: www.fao.org) 123

جدول ۵-۱۳: تولیدات و صادرات و واردات محصولات غذایی کشور ترکیه، ۲۰۰۱تا۲۰۰۳ (منبع: www.fao.org) 123

جدول ۵-۱۴: تولیدات و صادرات و واردات محصولات غذایی کشور بنگلادش، ۲۰۰۱تا۲۰۰۳ (منبع: www.fao.org) 124

جدول ۵-۱۵: تولیدات و صادرات و واردات محصولات غذایی کشور قزاقستان، ۲۰۰۱تا۲۰۰۳ (منبع: www.fao.org) 124

جدول ۵-۱۶: تولیدات و صادرات و واردات محصولات غذایی کشور تایلند، ۲۰۰۱تا۲۰۰۳ (منبع: www.fao.org) 124

جدول ۵-۱۷: تولیدات، صادرات و واردات محصولات غذایی کشور امارات، ۲۰۰۱تا۲۰۰۳ (منبع: www.fao.org) 125

جدول ۵- ۱۸: صادرات گروه‌های گوناگون غذایی از ایران (منبع: www.fao.org) 125

جدول ۵- ۱۹: صادرات گروه‌های گوناگون غذایی از ایران (منبع: www.fao.org) 126

جدول ۵-۲۰: تولیدات، صادرات، واردات و مصرف محصولات غذایی کشور ایران، ۲۰۰۱تا۲۰۰۳ (منبع: www.fao.org) 127

جدول ۵-۲۱: صادرات محصولات غذایی و آب مجازی صادر‌شده از کشور ایران، ۲۰۰۱تا۲۰۰۳ (منبع: یافته‌های تحقیق، www.fao.org) 128

جدول ۵-۲۲: تولیدات، صادرات، واردات و مصرف محصولات غذایی و آب مجازی کشور ایران، ۲۰۰۱تا۲۰۰۳. ۱۳۴

جدول ۵-۲۳: برابری سناریوهای پیشنهادی و جدول امتیازدهی. ۱۳۶

جدول ۵-۲۴: درصد پیشنهادی دگرگونی‌های تولید و صادرات و واردت در گروه‌های غذایی در سناریوی سوم ۱۴۰

جدول ۶-۱: پروژه‌های بین‌حوضه‌ای انتقال آب در استان اصفهان. ۱۵۲

جدول ۶-۲: بررسی تولیدات و مصارف محصولات زراعی و باغی. مصارف آب همۀ محصولات زراعی و باغی و تراز تجارت آب مجازی در استان اصفهان در سال ۱۳۸۷٫ ۱۶۴

جدول ۶-۳: وضعیت صرفه‌جویی و مصارف آبی استان در بخش زراعت و باغداری در سال ۱۳۸۷٫ ۱۶۸

جدول ۶-۴: وضعیت تجارت آب مجازی محصولات زراعی و باغی در استان در سال ۱۳۸۷٫ ۱۶۸

جدول ۶-۵: بررسی تولیدات و مصارف محصولات زراعی و باغی. مصارف آب همۀ محصولات زراعی و باغی و تراز تجارت آب مجازی در استان اصفهان در سال ۱۳۸۸٫ ۱۷۰

جدول ۶-۶: وضعیت صرفه‌جویی و مصارف آبی استان در بخش زراعت و باغداری در سال ۱۳۸۸٫ ۱۷۶

جدول ۶-۷: وضعیت تجارت آب مجازی محصولات زراعی و باغی در استان در سال ۱۳۸۸٫ ۱۷۶

جدول ۶-۸: بررسی تولیدات و مصارف محصولات زراعی و باغی. مصارف آب همۀ محصولات زراعی و باغی و تراز تجارت آب مجازی در استان اصفهان در سال ۱۳۸۸٫ ۱۷۷

جدول ۶-۹: وضعیت صرفه‌جویی و مصارف آبی استان در بخش زراعت و باغداری در سال ۱۳۸۹٫ ۱۸۲

جدول ۶-۱۰: وضعیت تجارت آب مجازی محصولات زراعی و باغی در استان در سال ۱۳۸۹٫ ۱۸۲

جدول ۶-۱۱: بررسی مصارف آب و وضعیت تجارت آب مجازی محصولات دامی استان در سال ۱۳۸۷٫ ۱۸۳

جدول ۶-۱۲: بررسی مصارف آب و وضعیت تجارت آب مجازی محصولات دامی استان در سال ۱۳۸۸٫ ۱۸۴

جدول ۶-۱۳: بررسی مصارف آب و وضعیت تجارت آب مجازی محصولات دامی استان در سال ۱۳۸۹٫ ۱۸۶

جدول ۶-۱۴: وضعیت تجارت آب مجازی در استان اصفهان در سال‌های ۱۳۸۷تا۱۳۸۹ با احتساب کالاهای کشاورزی و دامی  ۱۸۷

جدول ۶-۱۵: بررسی میزان مصارف آبی، صرفه‌جویی در مصرف آب آبیاری و وضعیت تجارت آب مجازی با افزایش رفتار تولید محصولات زراعی (میزان تولید ثابت و سطح زیرکشت کاهش می‌یابد) در سال‌های ۱۳۸۷تا۱۳۸۹ در استان اصفهان  ۱۸۷

جدول ۶-۱۶: بررسی اهداف کمّی تولید محصولات راهبردی و عمدۀ زراعی و باغی استان اصفهان در سال ۱۳۸۷ با توجه به برنامۀ چهارم توسعه و از دیدگاه تجارت آب مجازی.. ۱۹۴

جدول ۶-۱۷: بررسی اهداف کمّی تولید محصولات راهبردی و عمدۀ زراعی و باغی استان اصفهان در سال ۱۳۸۷ با توجه به برنامۀ چهارم توسعه و از دیدگاه تجارت آب مجازی.. ۱۹۶

جدول ۶-۱۸: مقایسۀ وضعیت مصارف آبی و تجارت آب مجازی سال‌های ۱۳۸۷ و ۱۳۸۸ با سال‌های ۱۳۸۷تا۱۳۸۹ در تولید محصولات عمده و راهبردی.. ۱۹۸

جدول ۶-۱۹: بررسی اهداف کمّی تولید محصولات دامی استان اصفهان در سال ۱۳۸۷، با توجه به برنامۀ چهارم توسعه و از دیدگاه تجارت آب مجازی.. ۱۹۹

جدول ۶-۲۰: بررسی اهداف کمّی تولید محصولات دامی استان اصفهان در سال ۱۳۸۸، با توجه به برنامۀ چهارم توسعه از دیدگاه تجارت آب مجازی.. ۱۹۹

جدول ۶-۲۱: مقایسۀ وضعیت مصارف آبی و تجارت آب مجازی سال‌های ۱۳۸۷ و ۱۳۸۸ یا سال‌های ۱۳۸۷تا۱۳۸۹ در تولید محصولات دامی. ۲۰۰

جدول ۶-۲۲: بررسی میزان مصارف آبی، صرفه‌جویی در مصرف آب آبیاری و وضعیت تجارت آب مجازی با افزایش عملکرد تولید محصولات عمده و راهبردی (میزان تولید ثابت و سطح زیرکشت کاهش می‌یابد) در سال‌های ۱۳۸۷ و ۱۳۸۸ در استان اصفهان  ۲۰۱

جدول ۶-۲۳: محاسبۀ بازدهی اقتصادی آب، بخش‌های زراعت و باغداری، استان اصفهان سال‌های ۱۳۸۷تا۱۳۸۹٫ ۲۰۳

جدول ۶-۲۴: محاسبۀ بازدهی اقتصادی آب، بخش‌های زراعت و باغداری، استان اصفهان سال‌های ۱۳۸۷تا۱۳۸۹٫ ۲۰۳

جدول ۶-۲۵: محاسبۀ بازدهی اقتصادی آب در سال‌های ۱۳۸۷تا۱۳۸۹ با استفاده از مفهوم آب ذخیره‌شده در کالا، برای کالاهای راهبردی قابل تولید در استان اصفهان به‌صورت استانی و میانگین کشوری.. ۲۰۵

جدول ۶-۲۶: بررسی سیاست‌های امنیت غذایی کشور در استان از منظر آب آبی و سبز موردنیاز با استفاده از مفهوم آب مجازی برای سال ۱۳۸۶٫ ۲۰۷

 

 

فهرست نمودارها

نمودار ۲-۱: ارزش کل آب در کشورهای منتخب جهان. منبع: شرکت سهامی مدیریت منابع آب ایران، دفتر اقتصاد آب   ۲۱

نمودار ۲-۲: ارزش مصارف غیرکشاورزی آب در چند کشور. (منبع: شرکت سهامی مدیریت منابع آب ایران، دفتر اقتصاد) ۲۲

نمودار ۲-۳: ارزش مصارف کشاورزی آب در کشورهای منطقه. (منبع: شرکت سهامی مدیریت منابع آب ایران، دفتر اقتصاد آب( ۲۳

نمودار ۴-۱: میزان آب آبیاری موردنیاز برای خودکفایی در محصولات استراتژیک با رشد جمعیت و در بازده‌های گوناگون  ۸۰

نمودار ۴-۲: تأثیر بهبود بازده در میزان مصرف آب آبیاری درصورت خودکفایی  در محصولات استراتژیک در سال ۱۳۸۵  ۸۰

نمودار ۴-۳: تأثیر سرانۀ مصرف گندم در ایران بر میزان مصرف آب آبیاری در صورت خودکفایی در سال ۱۳۸۵ (جدول ۴-۱) ۸۱

نمودار ۵-۱: برابری قیمت تمام شدۀ محصولات غذایی در ایران و بازارهای جهانی، ۱۳۸۲ ۱۱۱

نمودار ۵-۲: پخش منابع در صنعت کشاورزی ایران، کاربری زمین، سال ۲۰۰۴ (منبع: www.fao.org) 115

نمودار ۵-۳: پخش منابع در صنعت کشاورزی ایران، مصارف آب، ۲۰۰۴ (منبع: www.fao.org) 115

نمودار ۵-۴: پخش منابع در صنعت کشاورزی ایران، زمین‌های کشت‌پذیر، ۲۰۰۴ (منبع: www.fao.org) 116

نمودار ۵-۵: تولیدات میوه و سبزیجات در ایران (منبع: (www.fao.org. 119

نمودار ۵-۶: درصد سهم ایران در تولیدات جهانی میوه و سبزیجات (منبع: www.fao.org) 120

نمودار ۵-۷: تولیدات غلات در ایران (منبع: www.fao.org) 120

نمودار ۵-۸: درصد سهم ایران در تولیدات جهانی غلات (منبع: (www.fao.org. 121

نمودار ۵-۹: تولیدات گوشت در ایران (منبع: (www.fao.org. 121

نمودار ۵-۱۰: درصد سهم ایران در تولیدات جهانی گوشت (منبع: www.fao.org) 122

نمودار ۵-۱۱: تولیدات، صادرات، واردات و مصرف محصولات غذایی کشور ایران، ۲۰۰۱تا۲۰۰۳ (منبع: www.fao.org) 126

نمودار ۵-۱۲: صادرات غلات کشورهای منتخب آسیایی (منبع: www.fao.org) 129

نمودار ۵-۱۳: صادرات روغن نباتی کشورهای منتخب آسیایی (منبع: www.fao.org) 129

نمودار ۵-۱۴: صادرات شکر کشورهای منتخب آسیایی (منبع: www.fao.org) 130

نمودار ۵-۱۵: صادرات محصولات کشاورزی کشور تایلند (منبع: www.fao.org) 131

نمودار ۵-۱۶: واردات محصولات کشاورزی کشور امارات (منبع: www.fao.org) 132

نمودار ۵-۱۷: مقایسۀ نموداری شاخص‌های هریک از سناریوهای مطرح‌شده ۱۳۷

نمودار ۵-۱۸: مقایسۀ مجموع امتیاز کسب‌شده با کمک هر سناریو. ۱۳۸

نمودار ۵-۱۹: درصد دگرگونی‌ها در میزان منابع آبی. ۱۴۱

نمودار ۵-۲۰: میزان دگرگونی‌های آب مجازی وارداتی و صادراتی کشور. ۱۴۱

نمودار ۶-۱: میزان مصرف آب محصولات زراعی با افزایش رفتار و بازده، محاسبات با توجه به آمارهای سال ۱۳۸۷  ۱۸۹

نمودار ۶-۲: برابری مصارف آبی کالاهای عمدۀ کشاورزی و دامی در سال‌های ۱۳۸۷تا۱۳۸۹ (با احتساب آب آبی و آب سبز و بدون درنظرگرفتن بازده) ۱۹۰

نمودار ۶-۳: برابری میزان صادرات آب مجازی با کمک تولید کالاهای عمدۀ صادرکنندۀ آب مجازی در استان در سالهای ۱۳۸۷تا۱۳۸۹  ۱۹۲

نمودار ۶-۴: افزایش مصارف آبی تولید محصولات عمده و راهبردی و دامی در سال‌های نشان‌داده‌شده ۲۰۰

نمودار ۶-۵: میزان مصارف آب محصولات عمده و راهبردی با افزایش رفتار و بازده، محاسبات با توجه به آمارهای سال ۱۳۸۷  ۲۰۲

نمودار ۶-۶: میزان مصارف آب محصولات عمده و راهبردی با افزایش رفتار و بازده، محاسبات با توجه به آمارهای سال ۱۳۸۸  ۲۰۲

نمودار ۶-۷: تغییرات بازدهی اقتصادی آب با توجه به درصد بهبود عملکرد و بازده، با توجه به ارقام سال ۱۳۸۷ در استان اصفهان  ۲۰۶

نمودار ۶-۸: بررسی میزان آب موردنیاز برای خودکفایی در محصولات استراتژیک قابل تولید در منطقه با رشد جمعیت و با افزایش میزان عملکرد به میزان درصدهای ذکر‌شده بدون احتساب بازده ۲۰۸

 

 

 

فهرست شکل‌ها

شکل ۱-۱: چرخۀ آب آبی و آب سبز (منبع [۱۱]) ۸

شکل ۱-۲: تعادل آب شیرین در جهان (منبع [۴]) ۸

شکل ۱-۳: حفظ آب ملی مصر با واردات سالانۀ گندم از کشورهای گوناگون. دورۀ زمانی ۱۹۹۷تا۲۰۰۱. (منبع: [۱۳]) ۱۳

شکل ۱-۴: کاهش منابع آب ملی ازطریق صادرات برنج از تایلند به سایر کشورها. دورۀ زمانی ۱۹۹۷تا۲۰۰۱. (منبع: [۱۳]) ۱۳

شکل ۱-۵: حفظ آب جهانی با کمک واردات برنج توسط مکزیک از آمریکا. دورۀ زمانی ۱۹۹۷تا۲۰۰۱. (منبع: [۱۳]) ۱۶

شکل ۱-۶: کاهش آب جهانی با کمک واردات برنج اندونزی از تایلند. دورۀ زمانی ۱۹۹۷تا۲۰۰۱. (منبع: [۱۳]) ۱۶

شکل ۴-۱: رابطۀ سیاست‌های توسعۀ تجارت آب مجازی با سایر سیاست‌های کلان در جامعه‌ای ایدئال. ۹۵

شکل ۴-۲: رابطۀ سیاست‌های توسعۀ تجارت آب مجازی با سایر سیاست‌های کلان در وضعیت فعلی. ۹۵

شکل ۵-۱: چهارچوب سیاست‌های مدیریتی بررسی تجارت آب مجازی (منبع: یافته‌های تحقیق) ۹۸

شکل ۵-۲: نقشۀ پخش گرسنگی در سطح دنیا (منبع: www.fao.org) 100

شکل ۵-۳: میزان آب مجازی وارداتی به ایران در اثر تجارت محصولات کشاورزی، میانگین واردشدۀ ۱۹۹۷تا۲۰۰۱  ۱۰۳

شکل ۶-۱: موقعیت سازه‌های آبی حوزۀ رفتار آب منطقه‌ای استان اصفهان (منبع: شرکت مدیریت منابع آب ایران) ۱۵۴

12000 تومان – خرید